علی امین‌الدوله

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
میرزا علی امین الدوله
Ali Amin al-Dawla.jpg
درگذشت ۱۳۲۲ قمری
گیلان
محل زندگی تهران
ملیت ایرانی
نام‌های دیگر میرزاعلی خان امین الدوله
پیشه صدرعظم مظفرالدین شاه
لقب امین‌الدوله
دوره مشروطه
آثار خاطرات امین‌الدوله
والدین محمد خان مجدالملک سینکی


میرزا علی امین‌الدوله (۱۲۵۹ در تهران- ۱۳۲۲ ه‍. ق گیلان)، از رجال دوران قاجاریه و صدراعظم ایران بود.

زندگینامه[ویرایش]

باغ و عمارت امین‌الدوله در تهران

علی‌خان امین‌الدوله فرزند محمد خان مجدالملک سینکی، در ۱۸ ذیقعده ۱۲۵۹ در تهران به دنیا آمد. پس از انجام تحصیلات معمول نزد پدر دانشمند و اصلاح‌طلب خود، به آموختن زبان فرانسوی و معلومات جدید پرداخت و نوشته‌های نویسندگان و دانشمندان غرب را مطالعه کرد در اوایل عهد ناصرالدین شاه منشی حضور بود و بیشتر رسائل شاه به قلم و انشای او تحریر می‌شد. در سال ۱۲۹۰ لقب امین‌الملک و منصب وزارت رسائل به او داده شد. در همان اوقات ادارهٔ پست به او سپرده شد و یک سال بعد ضرابخانهٔ دولتی نیز به او واگذار گردید. در سال ۱۲۹۷ وزارت وظایف و اوقاف که شغل پدری‌اش بود به دیگر مشاغل او افزوده شد. در سال ۱۲۹۹ لقب امین‌الدوله گرفت، و در سال ۱۳۰۴ به ریاست مجلس وزرا و دارالشورای کبری انتخاب شد.

در سفرهای ناصرالدین شاه به فرنگ، امین‌الدوله ملتزم رکاب بود، و شاه پس از بازگشت از سفر سوم فرنگ در سال ۱۳۰۶ قمری امر تدوین قانون را به عهدهٔ او گذاشت. امین‌الدوله یک کتابچهٔ قانون تنظیم کرد و فرمان اجرای آن صادر شد، اما حکومتیان از اجرای آن جلوگیری کردند.

امین‌الدوله در سال ۱۳۱۳ در زمان صدراعظمی امین‌السلطان به پیشکاری آذربایجان منصوب شد، و این انتصاب در حکم تبعید او بود. در آنجا حاجی میرزا حسن رشدیه را که پس از هجوم روحانیان و بستن مدرسه رشدیه به قفقاز فرار کرده بود با تلگراف به تبریز خواست و به دست او دبستان باشکوهی بنیاد نهاد و همهٔ هزینه‌های آن را خود پرداخت کرد[۱]

در زمان زمامداری امین الدوله، نهضت فرهنگی مدرسه‌های جدید آغاز شد و آزادی مطبوعات فراهم گشت.[۲] مجدالاسلام کرمانی که خود از مشروطه خواهان بود، این گونه اعمال اصلاحی او را مقدمه‌ای مهم بر جنبش مشروطیت خوانده است.[۳]

امین الدوله را از ارادتمندان شیخ هادی نجم‌آبادی، حاج میرزا یحیی دولت‌آبادی و از دوستان سید جمال‌الدین اسدآبادی، سید محمد طباطبایی نام برده‌اند.[۴] مظفرالدین شاه چون در سال دوم سلطنت خود امین‌السلطان را از صدارت برداشت، در اواخر سال ۱۳۱۴ امین‌الدوله را به تهران خواست و به‌عنوان صدراعظم منصوب کرد. امین‌الدوله برخی اقدامات اصلاحی را آغاز کرد، همچون سامان‌بخشی به درآمدها و هزینه‌های کشور، اصلاح گمرک با استخدام مأموران متخصص گمرک از بلژیک، گسترش مدرسه‌های جدید، و تشویق جراید و مطبوعات. اما مخالفت‌های گستردهٔ حکومتیان و ضدیت علما موجب شد که شاه از او بیمناک شد و در سال ۱۳۱۶ از صدارت معزول گردید. امین‌الدوله به ملک خود در لشت نشای گیلان رفت، و پس از سفر به مکه و سفر دیگری به اروپا برای معالجه، در سال ۱۳۲۲ قمری در لشت نشا درگذشت.

از کارهای امین‌الدوله تأسیس اولین کارخانهٔ قند با سرمایهٔ داخلی با همکاری مهندسان بلژیکی در کهریزک، تأسیس کارخانهٔ کبریت‌سازی در الهیه شمیران که ملک او بود، و تأسیس مدرسه‌های رشدیه در تهران است. امین‌الدوله از مؤسسان ادارهٔ پست به سبک جدید بود. میرزا علی‌خان امین‌الدوله، پدر محسن امین‌الدوله و پدربزرگ دکتر علی امینی بود.

میرزا علی خان امین‌الدوله مردی دانشور بود و زبان فرانسوی را به خوبی می‌دانست. از آثار او می‌توان به سفرنامهٔ مکه و خاطرات امین‌الدوله اشاره کرد.

تبارنامه[ویرایش]

تبارنامه خاندان امینی
 
 
 
 
باباخان
 
 
 
میرزا اسدالله نوری
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
آقافتحعلی
 
دختر
 
میرزا آقاخان نوری
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مجدالملک سینکی
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
علی امین‌الدوله
 
تقی‌ مجدالملک
 
طاووس خانم
 
معتمدالسلطنه
 
هما خانم
 
علاءالسلطنه
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
محسن‌ امین‌الدوله
 
اشرف‌الملوک فخرالدوله
 
حسن وثوق
 
احمد قوام
 
 
 
حسین علاء
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ابوالقاسم امینی
 
علی امینی
 
احمد امینی
 
محمود امینی
 
معصومه امینی
 
 
 
 
 


منابع[ویرایش]

  1. محقق، مهدی. «نقش و حایگاه شیخ هادی نجم‌آبادی در تکوین جنبش مشروطه». در [فصلنامه مطالعات تاریخ اسلام]. تهران: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، 1392. 51. 
  2. ناظم الاسلام کرمانی، محمد. «مقدمه». در [تاریخ بیداری ایرانیان]. تهران: نشرآگاه و نوین، 1362. 155-159. 
  3. مجدالاسلام، احمد. «سفرنامه کلات». در [تاریخ انقلاب مشروطیت ایران]. ج. اول. تهران: انتشارات دانشگاه اصفهان. 93-94. 
  4. محقق، مهدی. «نقش و حایگاه شیخ هادی نجم‌آبادی در تکوین جنبش مشروطه». در [فصلنامه مطالعات تاریخ اسلام]. تهران: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، 1392. 51. 
  • خاطرات سیاسی میرزا علی خان امین‌الدوله، به کوشش حافظ فرمانفرماییان، تهران، ۱۳۴۱
  • از صبا تا نیما، جلد اول، ص ۲۸۰–۲۷۲
  • دائرةالمعارف فارسی

پیوند به بیرون[ویرایش]