سید کمال خرازی

سید کمال خرازی
خرازی در سال ۱۴۰۴
عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام
دوره مسئولیت ۲۹ شهریور ۱۴۰۱ – ۲۰ فروردین ۱۴۰۵
گمارنده	سید علی خامنه‌ای
رئیس	صادق لاریجانی
رئیس شورای راهبردی روابط خارجی
دوره مسئولیت ۴ تیر ۱۳۸۵ – ۲۰ فروردین ۱۴۰۵
گمارنده	سید علی خامنه‌ای
پس از	ایجاد جایگاه
شصت و دومین وزیر امور خارجه
دوره مسئولیت ۲۹ مرداد ۱۳۷۶ – ۲ شهریور ۱۳۸۴
رئیس‌جمهور	سید محمد خاتمی
پس از	علی‌اکبر ولایتی
پیش از	منوچهر متکی
نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد
دوره مسئولیت ۲۳ شهریور ۱۳۶۸ – ۱ شهریور ۱۳۷۶
رئیس‌جمهور	اکبر هاشمی رفسنجانی
پس از	غلامعلی خوشرو
پیش از	محمدهادی نژادحسینیان
اطلاعات شخصی
زاده	سید علینقی خرازی ۱۰ آذر ۱۳۲۳ تهران، ایران
درگذشته	۲۰ فروردین ۱۴۰۵ (۸۱ سال) تهران، ایران
همسر(ان)	منصوره رئیس‌قاسم (مرگ ۱۴۰۵)
خویشاوندان	سید محسن خرازی (برادر) سید محمدباقر خرازی (برادرزاده) سید محمدصادق خرازی (برادرزاده)
محل تحصیل	دانشگاه تهران (کارشناسی زبان عربی) (کارشناسی ارشد علوم تربیتی) دانشگاه هیوستون (دکتری مدیریت آموزشی)
هیئت دولت	دولت هفتم دولت هشتم

سید علینقی خرازی (۱۰ آذر ۱۳۲۳ – ۲۰ فروردین ۱۴۰۵) مشهور به کمال خرازی، دیپلمات و سیاستمدار ایرانی بود. او تا زمان مرگش رئیس شورای راهبردی روابط خارجی، مشاور بین‌الملل رهبر ایران و عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام بود. همچنین وی استاد و عضو هیئت علمی بازنشستهٔ دانشکدهٔ روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران بود و به‌عنوان دبیر پژوهشکده علوم شناختی فعالیت می‌کرد.

وی در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۵۸ تا ۱۳۵۹ معاون سیاسی وزیر امور خارجه بود. از ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۸ به‌عنوان مدیرعامل خبرگزاری ایرنا فعالیت می‌کرد. او در فاصله سال‌های ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۶ نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد بود و از ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۴ در دولت‌های هفتم و هشتم به‌عنوان وزیر امور خارجه فعالیت می‌کرد. وزارت او مصادف با قتل دیپلمات‌های ایرانی در مزار شریف در سال ۱۳۷۷ بود.

در ۱۲ فروردین ۱۴۰۵ طی جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، خانه خرازی هدف حمله هواپیماهای آمریکا-اسرائیل قرار گرفت. همسر وی در این حمله کشته و او به‌شدت مجروح شد و پس از هشت روز درگذشت.

اوایل زندگی و تحصیلات

سید علینقی خرازی در ۱۰ آذر ۱۳۲۳ در تهران زاده شد. محسن خرازی برادر و محمدباقر خرازی و محمدصادق خرازی برادرزاده‌های او هستند.

خرازی تحصیلات ابتدایی و دبیرستان را در مدرسه علوی به پایان رساند. سپس دوره کارشناسی زبان عربی (۱۳۴۷) و کارشناسی ارشد علوم تربیتی (۱۳۵۱) را در دانشگاه تهران و دکترای رشته مدیریت آموزشی را در دانشگاه هیوستون (۱۹۷۶) گذراند. خرازی در سال‌های آخر حکومت پهلوی در خارج از کشور بود. او مدتی ساکن لندن و از بنیان‌گذاران مؤسسه تحقیقات اسلامی در لندن بود. حسن روحانی در خاطراتش گفته که برای تهیه ویزای سفر از لندن به بوستون آمریکا، نیاز به ۱۲ هزار دلار داشته که با کمک خرازی و چند نفر دیگر این مبلغ را فراهم کرده است.

کمال خرازی عضو هیئت علمی دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران با درجهٔ استاد تمام بود و ریاست هیئت امنای پژوهشکده علوم شناختی را برعهده داشت.

فعالیت‌ها

خرازی و ولادیمیر پوتین در کاخ کرملین در ۵ آوریل ۲۰۰۲

خرازی از سیاستمداران اصلاح‌طلب محسوب می‌شد. مرور خاطرات اکبر هاشمی رفسنجانی از آغاز انقلاب ۱۳۵۷ نشان می‌دهد نقش خرازی در حکومت، به مرور زمان افزایش یافته و در زمان دولت محمد خاتمی و برنامه هسته‌ای ایران به اوج رسیده است.

از نخستین سمت‌های خرازی، پس انقلاب ۱۳۵۷ مدیریت برنامه‌های سیمای جمهوری اسلامی ایران، معاون سیاسی وزارت امور خارجه، مدیرعاملی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، و مدیرعاملی خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) بود. خرازی هم‌زمان با مدیرعاملی خبرگزاری جمهوری اسلامی در زمان جنگ ایران و عراق، مسئولیت ستاد تبلیغات جنگ را نیز برعهده داشت. وی پس از جنگ و پیش از انتصاب به سمت وزیر خارجه، به مدت ۸ سال نماینده دائم و سفیر ایران در سازمان ملل متحد بود. خرازی در مصاحبه‌ای با ایرنا گفته بود در زمان جنگ برای تضعیف نشدن روحیه مردم همه واقعیات به آنها گفته نمی‌شد.

عباس امیرانتظام سخنگوی دولت موقت بازرگان و سفیر ایران در کشورهای اسکاندیناوی، در مصاحبه‌ای با حسین دهباشی گفت که خرازی، معاون وقت وزارت خارجه او را به تهران فراخوانده بود تا بازداشت شود. امیرانتظام پس از تصرف سفارت آمریکا در تهران در آبان ۱۳۵۸ با نامه‌ای منسوب به صادق قطب‌زاده، وزیر خارجه وقت به تهران فراخوانده و پس از بازجویی زندانی شد و چند دهه تا پایان عمر در زندان ماند. امیرانتظام گفت بعدها متوجه شده که در واقع خرازی او را فراخوانده بود تا بازداشت شود. قطب‌زاده نیز گفت که از جریان دستگیری امیرانتظام اطلاع نداشته است. بعدها کمال خرازی این ادعا را رد کرد.

خرازی در سال ۱۳۷۶ از نیویورک به تهران بازگشت تا وزیر خارجه دولت اصلاحات شود. از آن زمان با سیاست‌های محمد خاتمی برای بهبود روابط ایران با همسایگانش همراه بود. او در دی ۱۳۷۸ و دو سال پس از ریاست‌جمهوری خاتمی، نخستین وزیر خارجه ایران شد که پس از بیست سال به بریتانیا سفر می‌کرد.

هاشمی رفسنجانی در خاطره‌ای از ۱۷ مهر ۱۳۸۰ به نقل از قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه نوشته که سید حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله لبنان، هنگام سفر خرازی به لبنان از او رنجیده شده است. ظاهراً و به گفته سلیمانی، خرازی در بیروت قرار ملاقات با نصرالله را لغو کرده، اما پس از رنجش در سفارتخانه ایران با او ملاقات کرده است.

در بهمن ۱۳۸۱ گروهی از نمایندگان مجلس طرحی برای استیضاح او ارائه کردند. خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) گزارش داد که این طرح شامل ۲۰ مورد شکایت، از جمله نشان دادن رفتار دوستانه نسبت به عراق بود. از انتقادهای دیگر نمایندگان مجلس، شیوه مدیریت مذاکرات مربوط به تقسیم منابع دریای خزر و همچنین منصوب نکردن دیپلمات‌های ارشد بر پایه شایستگی عنوان شده بود.

در اردیبهشت ۱۳۸۲ گزارش‌های رسانه‌ای حاکی از آن بود که خرازی به یک جلسه غیرعلنی مجلس فراخوانده شده است. این بار نمایندگان خواستار توضیح دربارهٔ سیاست‌های او در قبال عراق و نیز نحوه مدیریت روابط با واشینگتن پس از حمله آمریکا به عراق بودند. با افزایش دوباره توجهات بین‌المللی به برنامه هسته‌ای ایران در خرداد ۱۳۸۲ این وظیفه بر عهده خرازی قرار گرفت که موضع ایران را بیان کند. او پس از بازدید بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به رادیوی ایران گفت: «ایران هیچ‌گونه تخلفی مرتکب نشده است.» گزارش شده در سال ۱۳۸۲ در پی بالا گرفتن اختلاف‌ها میان وزارت خارجه ایران و سازمان انرژی اتمی دربارهٔ پرونده هسته‌ای، کمال خرازی پیشنهاد داد که حسن روحانی عهده‌دار مسئولیت مذاکرات با غرب شود. روحانی هم در کنار علی‌اکبر ولایتی از خرازی به عنوان اعضای تیم مذاکرات استفاده کرد.

خرازی از سال ۱۳۸۵ با حکم علی خامنه‌ای مشاور ارشد او شد و در راس شورای راهبردی روابط خارجی جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت. این شورا یکی از چندین نهاد موازی سیاست خارجی ایران محسوب می‌شود که عملاً نقش وزارت خارجه بیت رهبری را بازی می‌کرد.

در سال ۱۳۹۳ به دلیل فعالیت فرهنگی در اوایل انقلاب و در طول جنگ ایران و عراق نشان افتخار جهادگر عرصه فرهنگ و هنر به کمال خرازی اعطا شد.

در ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۷ جیسیون ازبورن خبرنگار آمریکایی و مشاور پیشین دونالد ترامپ با انتشار تصاویری مدعی شد که چند دیپلمات ایرانی با جان کری وزیر امور خارجه دولت باراک اوباما در پاریس دیدار کردند. این خبرنگار با انتشار تصاویری که کمال خرازی در آن دیده می‌شد مدعی این موضوع شد.

مواضع

خرازی مانند سایر مقام‌های حکومت ایران گفته بود: «در صدد تولید بمب نیستیم. توانایی را داریم ولی قصد تولید بمب را نداریم. ما تولید بمب اتمی را حرام می‌دانیم». در اردیبهشت ۱۴۰۳ اظهارات جنجالی او به عنوان تهدید ایران به ساختن بمب بارها نقل قول شد: «ما تصمیمی برای تولید بمب هسته‌ای نداریم اما اگر موجودیت ایران تهدید شود، ناچاریم دکترین هسته‌ای خود را تغییر دهیم.» خرازی تأکید کرده بود تجدیدنظر در سیاست هسته‌ای جزو اختیارات خامنه‌ای است. در یکی از آخرین مصاحبه‌هایش گفته بود ادعای ضعیف شدن توان نظامی ایران در پی حملات اسرائیل و آمریکا، درست نیست.

خرازی پس از جنگ دوازده‌روزه با اسرائیل در خرداد ۱۴۰۴ در مصاحبه‌ای با وبگاه خامنه‌ای دربارهٔ مذاکرات هسته‌ای که در دولت خاتمی شروع شده بود، گفت: «غرب از ایران تضمین می‌خواست که غنی‌سازی را متوقف کند و در مقابل ایران هم خواهان رفع تحریم‌ها بود. ولی آنها آمادگی رفع تحریم نداشتند و تعلیق غنی‌سازی در آخرین روزهای دولت آقای خاتمی شکسته شد. چون غرب در مذاکرات سعدآباد با آقای روحانی، زیاده‌خواهی کرد و هم تعلیق خواست و هم تضمین عینی که ایران به‌دنبال سلاح هسته‌ای نیست. ما هم تضمین برچیدن تحریم‌ها را خواستار شدیم. اما آنها می‌خواستند غنی‌سازی متوقف شود که در دولت آقای خاتمی تعلیق شکسته شد و یوسی‌اف اصفهان آغاز به کار کرد.»

در سال‌های پایان عمر، خرازی با اینکه مشاور خامنه‌ای بود، ولی گهگاهی انتقادهایی از روش‌های حکومت مطرح می‌کرد. او در ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ در تلویزیون گفت: «جمهوری اسلامی در گذشته اشتباه‌هایی کرده که برخی از همسایگان را نگران کرده و ترسانده است.» او در مصاحبه‌ای دیگر با ایرنا تأیید کرد که جمهوری اسلامی در زمینه اطلاع‌رسانی و کار رسانه‌ای ناکارآمد بوده و عرصه را به رقیب باخته است. او در آبان ۱۴۰۴ اشاره کرد که واشینگتن باید برای مذاکرات پیش‌قدم شود. اما در عین حال تأکید کرده بود که برنامه موشکی و خود غنی‌سازی در مذاکرات جایی نخواهد داشت.

مرگ

در بمباران ۱۲ فروردین ۱۴۰۵ محله آجودانیه تهران در جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، خانه خرازی هدف حمله هواپیماهای آمریکا-اسرائیل قرار گرفت. در این حمله هوایی همسر وی کشته و خود او به شدت زخمی شد و در ۲۰ فروردین درگذشت.

نیویورک تایمز به نقل از دو منبع ایرانی گزارش داد که خرازی از سوی حکومت ایران با پاکستان در ارتباط بود تا مقدمات دیدار احتمالی نمایندگان ایران با جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا را فراهم کند. نیویورک تایمز نوشت که ایران این حمله را تلاش آمریکا و اسرائیل برای مختل‌سازی ابتکار احتمالی دیپلماتیک تلقی کرده است.

در تیر ۱۴۰۵ برادرزاده خرازی سید محمدصادق خرازی مدعی شد که بر پایه اطلاعات یک سرویس اطلاعاتی خارجی، خرازی در بیمارستان ترور شده است. او گفت حال خرازی پس از جراحی رو به بهبود بود و نیروهای امنیتی در حال بررسی این موضوع هستند که در بیمارستان نفوذی صورت گرفته و او به صورت استنشاقی کشته شده است. وزارت بهداشت ایران در واکنش، گزارش رسمی بیمارستان شهدای تجریش را منتشر کرد که در آن گفته خرازی در پی انفجار ناشی از اصابت موشک به خانه‌اش دچار سوختگی و پَرت ‌شدگی شده و اورژانس او را به بیمارستان شهدای تجریش منتقل کرده است. به دلیل دچار افت فشار خون و افزایش ضربان نبض، اقدام برای احیای او آغاز شد. در ادامه، او به دلیل شدت جراحت وارده به ریه‌ها به‌خصوص در طرف چپ و عفونت ثانویه ریه با آسینتوباکتر، دچار افزایش کراتینین شد و در روزهای بعد نیز شواهد نارسایی چند ارگان از جمله ریه و کلیه‌ها ظاهر شدند.

کتاب‌شناسی

• روان‌شناسی تربیتی: اصول و کاربرد آن، راجر برونینگ، جان گلاور، علینقی خرازی (مترجم)، ناشر: مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۸۸
• سیاست خارجی ما: مجموعه سخنرانی‌های سیدکمال خرازی وزیر امور خارجه (۱۰ شهریور ۱۳۸۰ تا ۲۶ تیر ۱۳۸۴)، کمال خرازی، دفترمطالعات سیاسی و بین‌المللی (گردآورنده)، ناشر: وزارت امور خارجه، مؤسسه چاپ و انتشارات
• تغییر ذهن‌ها، کمال خرازی (مترجم)، ناشر: نشر نی، ۱۳۸۶
• مقدمه‌ای بر روان‌شناسی سیاسی، مارتا کاتم، بث دیتزاولر، النا مسترز، توماس پرستون، جواد علاقبندراد (مترجم)، کمال خرازی (مترجم)، ناشر: مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۸۶
• تفکر کودکان «روان‌شناسی رشد شناختی»، رابرت زیگلر، مارتاواگنر آلیبالی، کمال خرازی (مترجم)، ناشر: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی، ۱۳۸۶
• کاوش در رشد شناختی: کودک همچون حل‌کننده مسئله، آلیسون گارتن، کمال خرازی (مترجم)، ناشر: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی، ۱۳۸۶
• مقدمه‌ای بر آموزش و پرورش شناختی: نظریه و کاربرد، آدریان اشمن، رابرت کانوی، کمال خرازی (مترجم)، ناشر: سنا، ۱۳۸۴
• فرهنگ توصیفی روان‌شناسی شناختی، مایکل آیزنک | علینقی خرازی | محمد کریمی‌زنجانی‌اصل، سال نشر: ۱۳۷۹، ناشر: نشر نی
• روان‌شناسی شناختی برای معلمان، جان گلاور | رویس رانینگ | راجر برونینگ | علینقی خرازی | نیره توکلی، سال نشر: ۱۳۷۷، ناشر: مرکزنشردانشگاهی
• روان‌شناسی شناختی، تألیف رابرت استرنبرگ، ترجمه خرازی و حجازی، انتشارات سمت، چاپ پنجم ۱۳۹۳
• راهنمای روان‌شناسی شناختی و علم شناخت، علینقی خرازی | نجف‌علی دولتی، سال نشر: ۱۳۷۵، ناشر: نشر نی
• راهبردهای یادگیری و یادسپاری: مهارتهای مطالعه در طول برنامه درسی، مری‌آن رفوث | لیندا لیل | لئونارد دوفابو | علینقی خرازی، سال نشر: ۱۳۷۵، ناشر: نشر نی
• مغز یادگیرنده، تألیف بلیک مور و فریث، ترجمه خرازی، انتشارات سمت، ۱۳۸۸.
• کاربرد روان‌شناسی در آموزش مدیران، تألیف دیوید استات، ترجمه خرازی، انتشارات سمت، چاپ دوم، ۱۳۸۸
• علوم اعصاب، علوم تربیتی و مغز: از بستر تا عمل، تألیف هوارد- جونز، ترجمه خرازی، انتشارات سمت، ۱۳۹۰
• درآمدی بر آگاهی، تألیف پاپینیدو و سلینا، ترجمه خرازی، انتشارات سمت، ۱۳۹۰
• مبانی آموزش و پرورش شناختی، تألیف خرازی و تلخابی، سمت، ۱۳۹۰
• مبانی علوم اعصاب شناختی، تألیف بارس و گیج، ترجمهٔ خرازی، سمت، ۱۳۹۳

پیوند به بیرون

• صفحه شخصی

مناصب سیاسی
پیشین: سید احمد سلامتیان	معاون سیاسی وزیر امور خارجه ۱۳۵۸	پسین: منصور مشکین‌پوش
پیشین: علی‌اکبر ولایتی	وزیر امور خارجه ۱۳۸۴–۱۳۷۶	پسین: منوچهر متکی
سِمَت‌های سازمان‌های ناسودبَر
پیشین: ؟	مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ۱۳۵۹–۱۳۵۸	پسین: علیرضا زرین
مناصب رسانه‌ای
پیشین: محمدرضا شریف	مدیرعامل ایرنا ۱۳۶۸–۱۳۵۹	پسین: حسین نصیری
مناصب حکومتی
عنوان جدید	رئیس ستاد تبلیغات جنگ ۱۳۶۷–۱۳۵۹	انحلال ستاد
عنوان جدید	رئیس شورای راهبردی روابط خارجی ۱۴۰۵–۱۳۸۵	بدون متصدی
مناصب دیپلماتیک
پیشین: غلامعلی خوشرو	نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد ۱۳۷۶–۱۳۶۸	پسین: محمدهادی نژادحسینیان