رویداد مباهله

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

رویداد مباهله از وقایع صدر اسلام است هنگامی که پیامبر و اهل بیتش در یکسو و مسیحیان نجران در دیگر سو آماده ی مباهله یا نفرین طرف دروغگو شدند. مسیحیان نجران که به مدینه آمده بودند تا در مورد حقانیت دعوت پیامبر تحقیق کنند با او به محاجه پرداخته، عاقبت بحث شان به جایی کشید که محمد بوسیله ی وحی ماموریت یافت تا با آنها مباهله کند.[۱] در این واقعه هر یک از طرفین با افراد خود به محل مباهله رفتند. مسیحیان وقتی دیدند که محمد با عزیز ترین کسانش یعنی علی، فاطمه، حسن و حسین می خواهد آنها را به چالش بکشد مطمئن شدند که محمد اگر به خودش مطمئن نبود جان خانواده اش را به خطر نمی انداخت پس از مباهله انصراف دادند.[۲][۳]

این رویداد بوسیله شیعه به عنوان یکی از امتیازات اهل بیت محسوب شده و به عنوان دلیلی برای اثبات این امر که اصحاب کسا در واقع محمد، علی، فاطمه، حسن و حسین می باشند، استفاده می شود.[۲] بیست و چهارم ذی‌الحجه روز مباهله نام دارد.

معنای لغوی و اصطلاحی مباهله[ویرایش]

مباهله در اصل از «بَهل» به معنی رها کردن و برداشتن قید و بند از چیزی است. اما مباهله به معنای لعنت کردن یکدیگر و نفرین کردن است.[۲][۴] کیفیت مباهله به این گونه است که افرادی که دربارهٔ مسئله مذهبی مهمی گفتگو دارند در یک جا جمع شوند و به درگاه خدا تضرّع کنند و از او بخواهند که دروغ گو را رسوا سازد و مجازات کند.

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

بخش نجران، با هفتاد دهکده تابع خود، در نقطه مرزی حجاز و یمن قرار گرفته است. در آغاز طلوع اسلام این نقطه، تنها نقطه مسیحی نشین حجاز بود که مردم آن به عللی از بت‌پرستی دست کشیده و به آیین مسیح گرویده بودند.

نامه محمد به اسقف نجران[ویرایش]

مشروح نامه محمد به اسقف نجران چنین بود: «به نام خدای ابراهیم و اسحاق و یعقوب. [این نامه ایست] از محمد، پیامبر خدا، به اسقف نجران. خدای ابراهیم و اسحاق و یعقوب را ستایش می‌کنم و شما را از پرستش بندگان به پرستش خدا فرا می‌خوانم. شما را دعوت می‌کنم که از ولایت بندگان خدا خارج شوید و در ولایت خداوند درآیید و اگر دعوت مرا نپذیرفتید باید به حکومت اسلامی مالیات (جزیه) بپردازید [تا در برابر این مبلغ، از جان و مال شما دفاع کند] و در غیر این صورت به شما اعلام خطر می‌شود».

آیه مباهله[ویرایش]

نوشتار اصلی: آیه مباهله

مباهله در لغت به معنای یکدیگر را لعنت و نفرین کردن است.[۵] در روز مباهله بنا بر این بود که مسلمانان و مسیحیان نجران یکدیگر را نفرین کنند، تا خدا آن طرف که دروغگوست، عذاب کند. از ۵۱ طریق[نیازمند منبع] روایت شده‌است و شیعه و سنی متفقند که محمد پیامبر اسلام، علی، فاطمه، حسن و حسین را با خود به میعادگاه برد و مسیحیان نیز وقتی دیدند وی به قدری مطمئن است که تنها نزدیکترین خویشانش را با خود آورده، بیمناک شدند و پذیرفتند که جزیه بپردازند.[۶][۷][۸][۹][۱۰] در قرآن آیاتی چند به چگونگی تولد عیسی می‌پردازد و مسیحیان را با منطق عقل و استدلال روبرو می‌کند و از آنان می‌خواهد که عاقلانه به موضوع بنگرند؛ بنابراین محمد، در ابتدا سعی کرد با دلایل روشن و قاطع آنان را آگاه کند اما استدلال با لجاجت و ستیز آنان مواجه گشت، به امر الهی به مباهله پرداخت و این آیه به او نازل شد: «هرگاه بعد از دانشی که به تو رسیده، کسانی با تو به محاجّه و ستیز برخیزند، به آنها بگو بیایید فرزندانمان و فرزندانتان و زنانمان و زنانتان، و ما خویشان نزدیک و شما خویشان نزدیک خود را فرا خوانیم؛ سپس مباهله کنیم و لعنت خدا را بر دروغ گویان قرار دهیم».

محمدحسین طباطبایی می‌گوید:[۲]

رسول خدا در مقام امتثال این فرمان از «انفسنا» به غیر از علی و از «نسائنا» بجز فاطمه سلام‌اللّه‌علیها و از «ابنائنا» بجز حسنین (ع) را نیاورد، معلوم می‌شود برای کلمه اول بجز علی و برای کلمه دوم بجز فاطمه سلام‌اللّه‌علیها و از سوم بجز حسنین (ع) مصداق نیافت و کانه منظور از «ابناء» و «نساء» و «انفس» همان اهل بیت رسول خدا بوده، هم‌چنان‌که در بعضی روایات به این معنا تصریح شده، بعد از آنکه رسول خدا نام‌بردگان را با خود آورد عرضه داشت: «بارالها اینان‌اند اهل بیت من»، چون این عبارت می‌فهماند پروردگارا من به‌جز اینان کسی را نیافتم تا برای مباهله دعوت کنم

شرح واقعه[ویرایش]

طبق توافق قبلی، محمد و نمایندگان نجران برای مباهله به محل قرار رفتند. نمایندگان نجران دیدند که محمد فرزندش حسین را در آغوش دارد، دست حسن را در دست گرفته و علی و زهرا همراه اویند و به آنها سفارش می‌کند هرگاه من دعا کردم شما آمین بگویید. مسیحیان، هنگامی که این صحنه را مشاهد کردند در میان خودشان مشورت کرده از این که پیامبر، عزیزترین و نزدیک‌ترین کسانِ خود را به میدان مباهله آورده بود، دریافتند که او نسبت به ادعای خود ایمان راسخ دارد؛ زیرا در غیر این صورت، عزیزان خود را در معرض خطر آسمانی و الهی قرار نمی‌داد؛ بنابراین از اقدام به مباهله خودداری کردند و حاضر به مصالحه شدند.[۲][۳]

این واقعه فرصتی به محمد داد تا اهل بیت خود را که زان پس عنوان اصحاب کسا گرفتند را به امت اسلامی معرفی کند.[۱۱]

شیعه معتقد است این حدیث موثق نشان می دهد که مراد از واژه اهل بیت در قرآن علی، فاطمه و فزرندان ایشان می باشند. شیعه همچنین از این واقعه استفاده کرده تا برتری و امتیاز علی برای جانشینی پیامبر اسلام را اثبات کند.[۲]

ذکر این رویداد در کتب اهل سنت به نقل از شیعیان[ویرایش]

قاضی نورالله شوشتری می‌گوید:

مفسران دراین مسئله اتفاق نظر دارند که ابناءنا در آیه فوق اشاره به حسن و حسین (علیهماالسلام) و نساءنا اشاره به فاطمه (علیهاالسلام) و انفسنا اشاره به علی (علیه‌السلام) است.[۱۲]

در پاورقی کتاب مزبور در حدود شصت نفر از بزرگان اهل سنت ذکر شده‌اند که تصریح نموده‌اند آیه مباهله دربارهٔ اهل بیت (علیهم‌السلام) نازل شده است و نام آنها و مشخصات کتب آنها را از صفحه ۴۶ تا ۷۶ مشروحاً آورده است.

از جمله شخصیت‌های سرشناسی که این مطلب از آنها نقل شده افراد زیر هستند:

  • مسلم بن حجاج نیشابوری صاحب صحیح معروف که از کتب شش‌گانه مورد اعتماد اهل سنت است در جلد ۷ صفحه ۱۲۰ (چاپ محمد علی صبیح - مصر).
  • احمد بن حنبل در کتاب مسند جلد اول صفحه ۱۸۵ (چاپ مصر).
  • طبری در تفسیر معروفش در ذیل همین آیه جلد سوم صفحه ۱۹۲ (چاپ میمنیة - مصر).
  • حاکم در کتاب مستدرک جلد سوم صفحه ۱۵۰ (چاپ حیدر آباد دکن).
  • حافظ ابو نعیم اصفهانی در کتاب دلائل النبوة صفحه ۲۹۷(چاپ حیدر آباد).
  • واحدی نیشابوری در کتاب اسباب النزول صفحه ۷۴ (چاپ الهندیة مصر).
  • فخر رازی در تفسیر معروفش جلد۸ صفحه ۸۵ (چاپ البهیه مصر).
  • ابن اثیر در کتاب جامع الاصول جلد ۹ صفحه ۴۷۰ (طبع السنة المحمدیة - مصر).
  • ابن جوزی در تذکرة الخواص صفحه ۱۷ (چاپ نجف).
  • قاضی بیضاوی در تفسیرش جلد ۲ صفحه ۲۲ (چاپ مصطفی محمد مصر).
  • آلوسی در تفسیر روح المعانی جلد سوم صفحه ۱۶۷(چاپ منیریه مصر).
  • طنطاوی مفسر معروف در تفسیر الجواهر جلد دوم صفحه ۱۲۰ (چاپ مصطفی البابی الحلبی - مصر).
  • زمخشری در تفسیر کشاف جلد ۱ صفحه ۱۹۸ (چاپ مصطفی محمد - مصر).
  • حافظ احمد بن حجر عسقلانی در کتاب الاصابة جلد ۲ صفحه ۵۰۳ (چاپ مصطفی محمد - مصر).
  • ابن صباغ در کتاب الفصول المهمة صفحه ۱۰۸ (چاپ نجف).
  • علامه قرطبی در تفسیر الجامع لاحکام القرآن جلد ۳ صفحه ۱۰۴ (چاپ مصر سال ۱۹۳۶).[۱۳]

پانویس[ویرایش]

  1. ^ 

فَمَنْ حَاجَّک فِیهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءَک مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَ أَبْنَاءَکمْ وَ نِساءَنَا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنفُسنَا وَ أَنفُسکُمْ ثُمَّ نَبْتهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَت اللَّهِ عَلی الْکذِبِینَ (ترجمه: به آنان (مسیحیان نجران) بگو: بیایید ما فرزندان خود را دعوت می‌کنیم شما هم فرزندان خود را، ما زنان خویش را دعوت می‌کنیم شما هم زنان خود را، ما از نفوس خود دعوت می‌کنیم شما نیز از نفوس خود را؛ آنگاه مباهله می‌کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار می‌دهیم.)[۳–۶۱]

منابع[ویرایش]

  1. Griffith, Sidney H. (April 4, 2010). The Church in the Shadow of the Mosque: Christians and Muslims in the World of Islam. Princeton University Press. pp. 160–162. ISBN 9781400834020. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ Tabatabaei, Muhammad Husayn. "Tafsir al-Mizan, SURAH AALE IMRAN, VERSES 61-63". Tawheed Institute Australia Ltd. Retrieved 2014. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ Zayn, Samih Atif (1379). Mohammad (s) dar Medina (in Persian). Translated by Masoud Ansari. tehran: Jami. pp. 1091–1103. 
  4. Massignon, Louis (1378). Mubahala dar Medina (in Persian). Translated by mahmoodreza Eftekhar zadeh. Tehran: Resalate Ghalam Publication. 
  5. المنجد: باهَلَ بَعضُهُم بَعضاً؛ تَلاعَنوا
  6. الثعلبی (متوفی ۴۲۷ هـ. ق) تفسیر الکشف و البیان، ذیل آیه ۶۱ سوره آل عمران
  7. السیوطی (متوفی ۹۱۱ هـ. ق) تفسیر الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، ذیل آیه ۶۱ سوره آل عمران
  8. الزمخشری (متوفی ۵۳۸ هـ. ق)، تفسیر الکشاف، ذیل آیه ۶۱ سوره آل عمران
  9. الطبرسی (متوفی ۵۴۸ هـ. ق)، تفسیر مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ذیل آیه ۶۱ سوره آل عمران
  10. الطبطبائی (متوفی ۱۴۰۱ هـ. ق)، تفسیر المیزان فی تفسیر القرآن، ذیل آیه ۶۱ سوره آل عمران
  11. Datoo, Bashir A. (1 November 2007). Perspectives on Islamic Faith and History: A Collection of Analytical Essays. TTQ, INC. ISBN 978-1-879402-17-1. 
  12. قاضی نورالله شوشتری، احقاق الحق، جلد سوم، طبع جدید، صفحهٔ ۴۶
  13. روز مباهله

پیوند به بیرون[ویرایش]