جانوران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
جانوران
محدودهٔ زمانی: ادیاکاران-اکنون
Animal diversity October 2007.jpg
از چپ به راست از بالا شروع می‌شود:قورباغه درختی استرالیایی، جغد شهری، ببر، عنکبوت سبز اروپایی، حلزون سفید، لاک‌پشت سبز دریایی، زنبور سرباز، ماهی آسیایی، میمون، اره‌ماهی و یک پروانه
آرایه‌شناسی
حوزه: یوکاریوت‌ها
(طبقه‌بندی‌نشده): بازگشتیان
فرمانرو: جانوران
لینه، ۱۷۵۸
شاخه‌ها

برای جزئیات شاخه‌های جانوری الگوی شاخه جانوران را ببینید.

جانوران (به انگلیسی: Animalsجاندارانی یوکاریوت و چندیاخته‌ای (چند سلولی) هستند که در مجموع تشکیل دهندهٔ فرمانروی زیست‌شناسی جانوران هستند و شامل دو شاخه اصلی مهره‌داران و بی‌مهرگان هستند.[۱][۲] جانوران به‌جز چند استثنا، دارای تنفس سلولی، قابلیت حرکت و تولید مثل جنسی هستند.[۳] جانوران بر خلاف گیاهان و جلبک‌ها قادر به تولید مواد آلی مورد نیاز خود نیستند و زندگی دگرپروردگی دارند.[۴][۵] تا کنون بیش از ۱/۵ میلیون گونه از جانوران، شناسایی و توصیف شده‌اند که حدود یک میلیون از آن‌ها، حشره هستند. بسیاری از گونه‌های جانوری، تاکنون شناسایی نشده‌اند اما تخمین زده می‌شود که جانوران شامل بیش از ۷ میلیون گونه هستند.

در تعریف زیست‌شناسی به سلسله جانوران (Animalia)، پُریاختگان (Metazoa) هم گفته می‌شود که بدین گونه تعریف می‌شود: سلسله‌ای از ارگانیسم‌های پُریاخته که از رویان تکوین می‌یابند.[۶]

باور بر این است که جانوران، طی تکامل از یوکاریوت‌های تک‌سلولی ایجاد شده‌اند که اولین بار توانستند در کنار هم رشد کنند. ابتدا همزیستی بین دو پروکاریوت که یکی دیگری را "که منشأ یوکاریوت‌هاست " بالاتر برد و نسل آن ادامه یافت. پس از به وجود آمدن سلول‌های دارای میتوکندری نقطهٔ عطف دیگر، توانایی انتقال پیام بین سلول‌ها بود. گروهی در ارتباط با محیط بیرون ماندند و فضای درونشان به محیط داخلی تکامل پیدا کرد، گروهی دیگر نیز به تولید مثل اختصاص یافتند. بعدها ارتباط‌های سلولی شامل پروتئین‌ها شد. همهٔ جانوران دگرپَرورد (heterotroph) هستند یعنی برای تأمین انرژی و رفع نیازهای غذایی خود از مواد آلی ساخته‌شدهٔ سایر موجوداتِ زنده استفاده می‌کنند. تمامی جانوران به جز اسفنجها هوپس زیان هستند و جانوران به این گونه تقسیم می‌شود:

  1. مهره‌داران: پستانداران، پرندگان، خزندگان، دوزیستان و ماهیان
  2. بی‌مهرگان: نرم‌تنان، دوکفه‌ای‌ها، هشت‌پایان، کیسه‌تنان (مرجان‌ها)، خارپوستان، ستاره‌های دریایی، سکه‌های دریایی، خیارهای دریایی، توتیاها، بندپایان، حشرات، عنکبوت‌ها، عقرب‌ها، خرچنگ‌ها، میگوها، شاه میگوها، کرم‌ها و اسفنج‌ها

ویژگی‌ها

جانوران خصوصیاتی دارند که آن‌ها را از دیگر موجودات زنده متمایز می‌کند. به‌طور کلی، همهٔ جانوران دست‌کم در مراحلی از چرخه زندگی خود، توانایی حرکت دارند. برخی از جانوران، از جمله اسفنج‌ها‌، مرجان‌ها، صدف سیاه و کشتی‌چسب، در بخش عمده‌ای از زندگی خود، ساکن و غیرمتحرک هستند.[۷]

اغلب جانوران پرسلولی و یوکاریوت هستند.[۸] جانوران بر خلاف گیاهان و جلبک‌ها، دگرپرورد هستند و از ترکیبات و مواد آلی تولید شده توسط سایر جانداران استفاده کرده و در نهایت غذا را در بدن خود هضم و جذب می‌کنند. به جز چند استثنا تمامی گونه‌های جانوری جهت انجام فرایندهای زیستی خود احتیاج به اکسیژن دارند.[۹]

ساختار

به جز چند استثناء مانند اسفنج‌ها و تخت‌زیوه‌تباران، بدن‌ جانوران، از بافت‌های مختلفی تشکیل شده‌است.[۱۰] این بافت‌ها شامل بافت ماهیچه‌ای، که قادر به انقباض است و حرکت را کنترل می‌کنند. بافت عصبی، نیز علائم حسی را دریافت و پردازش می‌کند. معمولاً، در بدن جانوران، یک حفره جذب داخلی با یک یا دو مدخل وجود دارد.[۱۱]

همهٔ جانوران سلول‌های یوکاریوتی دارند، که با ماتریکس برون‌یاخته‌ای از جنس کلاژن و گلیکوپروتئین کشسان احاطه شده‌است؛ این ماتریکس ممکن است در طول زندگی جانور و طی مراحل رشد و تکوین، به ساختارهای سخت کلسیمی مثل صدف، استخوان و سوزنه تبدیل شود.[۱۲] در تضاد با جانوران، موجودات زندهٔ چندسلولی دیگر مثل گیاهان و قارچ‌ها، سلول‌هایی دارند که با دیوارهٔ سلولی محافظت می‌شوند.[۱۱][۱۳] سلول‌های بدن جانوران، دارای ارتباط و پیوندهای میان‌یاخته‌ای منحصر به‌فردی مانند اتصالات محکم، اتصالات شکاف‌دار و دسموزوم هستند.[۱۴]

[۱۵]

تولیدمثل و رشد و نمو

دو آسیابک در حال جفت‌گیری و تولیدمثل جنسی

تقریباً همگی جانوران انواعی از تولید مثل جنسی دارند[۱۶] و با تقسیم میوز تولید گامت‌های نر هاپلوئید و متحرک اسپرم و گامت‌های ماده ی هاپلوئید غیرمتحرک مانند تخمک را انجام می‌دهند.[۱۷] پس از لقاح و ترکیب گامت نر و ماده، زاده‌های دیپلوئید جدید شکل گرفته و با تقسیم میتوز، مراحل جنینی و ایجاد جانور چندسلولی جدید انجام می‌پذیرد.[۱۸] بعضی گونه‌های جانوری مانند هیدرا و سایر گزنده‌تباران قادر به انجام تولید مثل غیرجنسی با استفاده از روش‌های جوانه‌زنی و قطعه قطعه شدن هستند. در بعضی از شرایط، جانورانی مانند شته‌ها بدون نیاز به انجام جفت‌گیری می‌توانند از طریق روشی به نام بکرزایی، تولیدمثل غیرجنسی داشته باشند.[۱۹]

بیشتر جانوران زندگی چندهمسری داشته و تنها پنج درصد از آن‌ها تک‌همسر هستند. جانوری مثل سگ آبی اوراسیایی تنها یک همسر را انتخاب کرده و این جفت تا پایان عمر در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند.[۲۰]

تنوع گونه‌ها

بزرگ‌ترین جانوری که تا کنون بر روی کرهٔ زمین زیسته نهنگ آبی با وزن ۱۹۰ تُن و طول ۳۳ متر است. بزرگ‌ترین جانور خشکی زی فعلی فیل بیشه آفریقایی با ۱۲ تن وزن و بیش از ۱۰ متر طول است.[۲۱] بزرگ‌ترین حیوان خشکی زی در طول تاریخ دایناسوری به نام آرژانتیناسور بوده‌است که حدود ۳۰ تا ۴۰ متر طول داشته و وزن آن حدود ۷۰ تن تخمین زده می‌شود. در مقابل، گونه‌هایی از جانوران تک سلولی مانند مخاط زیان که نوعی انگل هستند، کوچک‌ترین گونه‌های جانوری بوده و حداکثر رشد برخی از آن‌ها ۸ تا ۱۰ میکرومتر است.[۲۲]

جستارهای وابسته

منابع

  1. اطلاعات هفتگی، شماره ۱۲۰، ص ۱۳، ۴ شهریور، ۱۳۲۲

پانویس

  1. Avila, Vernon L. (1995). Biology: Investigating Life on Earth. Jones & Bartlett Learning. pp. 767–. ISBN 978-0-86720-942-6.
  2. "Palaeos:Metazoa". Palaeos. Archived from the original on 28 February 2018. Retrieved 25 February 2018.
  3. Mentel, Marek; Martin, William (2010). "Anaerobic animals from an ancient, anoxic ecological niche". BMC Biology. 8: 32. doi:10.1186/1741-7007-8-32. PMC 2859860. PMID 20370917.
  4. "Palaeos:Metazoa". Palaeos. Archived from the original on 28 February 2018. Retrieved 25 February 2018.
  5. Bergman, Jennifer. "Heterotrophs". Archived from the original on 29 August 2007. Retrieved 30 September 2007.
  6. واژه‌های مصوّب فرهنگستان تا پایان دفتر دوازدهم فرهنگ واژه‌های مصوّب
  7. «Concepts of Biology». web.archive.org. ۲۰۰۷-۱۱-۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۲۴.
  8. «Palaeos Metazoa: Metazoa». web.archive.org. ۲۰۱۸-۰۲-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۱۷.
  9. Douglas, Angela E; Raven, John A (2003-01-29). "Genomes at the interface between bacteria and organelles". Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences. 358 (1429): 5–518. doi:10.1098/rstb.2002.1188. ISSN 0962-8436. PMC 1693093. PMID 12594915.
  10. Starr, Cecie (2007). Biology: Concepts and Applications without Physiology. Cengage Learning. pp. 362, 365. ISBN 978-0-495-38150-1.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ «The Extracellular Matrix of Animals - Molecular Biology of the Cell - NCBI Bookshelf». web.archive.org. ۲۰۱۶-۱۲-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۱۷.
  12. Alberts, Bruce; Johnson, Alexander; Lewis, Julian; Raff, Martin; Roberts, Keith; Walter, Peter (2002). "The Extracellular Matrix of Animals". Molecular Biology of the Cell. 4th edition.
  13. زیست‌شناسی سال اول دبیرستان
  14. Magloire, Kim (2004). Cracking the AP Biology Exam, 2004–2005 Edition. The Princeton Review. p. 45. ISBN 978-0-375-76393-9.
  15. Magloire, Kim (2004). Cracking the AP Biology Exam, 2004–2005 Edition. The Princeton Review. p. 45. ISBN 978-0-375-76393-9.
  16. Knobil, Ernst (1998). Encyclopedia of reproduction, Volume 1. Academic Press. p. 315. ISBN 978-0-12-227020-8.
  17. Hamilton, Matthew B. (2009). Population genetics. Wiley-Blackwell. p. 55. ISBN 978-1-4051-3277-0.
  18. Charlesworth, Deborah; Willis, John H. (2009-11). "The genetics of inbreeding depression". Nature Reviews. Genetics. 10 (11): 783–796. doi:10.1038/nrg2664. ISSN 1471-0064. PMID 19834483. Check date values in: |date= (help)
  19. «How Animals Reproduce · Concepts of Biology». philschatz.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۱۷.
  20. BBC: European beavers pair up for life and never cheat. بازدید: یکم مارس ۲۰۱۵.
  21. Davies, Ella. "The longest animal alive may be one you never thought of". www.bbc.com. Retrieved 2021-01-17.
  22. «Largest mammal». Guinness World Records (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۱۷.

پیوند به بیرون