عاشورا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

عاشورا، دهمین روز از ماه محرم در گاه‌شماری هجری قمری، روز مقدس مسلمانان است.[۱] شهرت این روز نزد شیعیان به دلیل وقایع عاشورای سال ۶۱ هجری قمری است که در این روز حسین بن علی- امام سوم شیعیان - و یاران وی در رویداد کربلا در جنگ با لشکر عمر سعد کشته شدند. شیعیان در این روز سوگواری می‌کنند. اهل سنت روز عاشورا را سالگرد روزی می‌دانند که موسی دریای سرخ را شکافت و خودش و پیروانش از آن عبور کردند و این روز را گرامی و روزه گرفتن در این روز را سنت می‌دانند.[۲][۳] روایت دیگر آنستکه کشتی نوح در این روز در جودی قرار گرفته است[۴].

کلمه عاشورا به معنای «دهم» است. در تقویم رسمی ایران، عراق، افغانستان، پاکستان و هندوستان این روز تعطیل می‌باشد.[۵][۶]

تطبیق تاریخی[ویرایش]

جستار وابسته: عاشورای شمسی

عاشورای سال ۶۱ هجری قمری طبق بعضی محاسبات نجومی با توجه به گاه‌شماری هجری قمری هلالی با سه شنبه، ۲۰ مهر ۵۹ هجری خورشیدی (۹ اکتبر ۶۸۰ میلادی) برابر می‌باشد.[۷][پیوند مرده] اما براساس محاسبات جدولی گاه‌شماری هجری قمری قراردادی این روز با چهارشنبه، ۲۱ مهرماه خورشیدی (۱۰ اکتبر میلادی) همان سال تطبیق داده می‌شود.[۸][۹]

نگرش شیعه[ویرایش]

بازگشت ذوالجناح - استاد فرشچیان

پیشینه تاریخی سوگواری برای حسین[ویرایش]

سابقهٔ سوگواری و برپایی عزاداری برای حسین بن علی به اولین روزهای بعد از عاشورا، در محرم سال ۶۱ هجری می‌رسد.اولین مراسم سوگواری را زینب خواهر حسین در زندان برگزار کرد. همچنین دختر سه ساله ی حسین، رقیه، در زندان اغلب برای پدرش گریه می کرد تا اینکه دستور دادند سر بریده ی پدر را به حضورش ببرند که این عمل باعث مرگ دختر شد. مرگ رقیه باعث بلوایی در شام شد که عاقبت یزید مصلحت دید اسرای کربلا را آزاد کرده آنها را به مدینه بفرستد.[۱۰]

همچنین از سجاد روایت شده که تا بیست سال پس از مرگ پدرش هر وقت می خواست غذا بخورد به گریه می افتاد. روزی خدمتکاری از او پرسید "ای پسر رسول خدا! آیا وقت آن نرسیده است که اندوه تان به پایان برسد؟" نقل شده است که امام سجاد پاسخ داد: "وای بر تو! یعقوب پیامبر دوازده پسر داشت و خداوند یکی از آنها را از چشمش پنهان کرد. از گریه ی زیاد چشمانش کم سو و از غصه سرش سفید شد و پشتش خمیده گشت.(قرآن: 12:84) اگر چه پسرش زنده بود، اما من با چشم خود دیدم که پدر و برادر و عمو و هفده تن از اعضای خانواده ام در اطرافم قربانی شدند. چگونه اندوهم به پایان رسد؟"[۱۱][۱۲]

عاشورا نماد سالار و امام آزادگان عالم است که به خاطرزنده نگه داشتن آیین اسلام محمدی با جان و مال و ناموس و ... خود برای خدا به قیام کرد . که این رمز جاودانگی انقلاب امام حسین (ع) می باشد. که مبنای آن رو در رویی حق و باطل در تمام تارخیخ میباشد. که گفته تاریخی امام حسین در این بابت که میرفرمایند: "کسی مانند حسین با کسی مانند یزید نمی تواند بیعت کند."

سینه‌زنی[ویرایش]

عزاداری روز عاشورا در کربلا
یک نقاشی از دوران قاجار که عزاداری برای حسین بن علی را نمایش می‌دهد.

در کتاب تحفة النظار و غرائب الامصار یا همان سفرنامهٔ ابن بطوطه جلد اول، وی از زمان اقامتش در شهر شوشتر نقل می‌کند که وقتی پسر حاکم شوشتر در گذشت، مردم به مسجد آمدند، در حالی که لباس‌های مندرس پوشیده بودند و در دو دسته روبروی هم قرار گرفته و در حالی که بر سینه می‌زدند این شعر را تکرار می‌کردند «خوندگار ما، خوندگار ما» و حاکم شوشتر (صاحب عزا) نیز در بالای مسجد نشسته بوده‌است. (توضیح این که خوندگار به معنی بزرگ و حاکم است)

از این گزارش تاریخی می‌توان فهمید که ایرانیان در گذشته و حتی قبل از رواج تشیع نیز سینه زنی داشته‌اند و این کار را برای بزرگانشان انجام می‌داده‌اند و طبعاً پس از تشیع نیز این رسم را در مورد عزاداری عاشورا استفاده کرده‌اند. این نکته واضح تر می‌شود وقتی می‌بینیم که عزاداری به صورت سینه زنی بیشتر در مناطقی رواج دارد که فرهنگ ایرانی در آن نفوذ داشته‌است. جالب آنکه بسیاری از نوحه‌های زبان عربی برای سینه زنی مناسب نیست و دسته‌های عزادار عرب با تکان دادن دست آن نوحه‌ها را می‌خوانند.

ادبیات عاشورایی[ویرایش]

نوشتار اصلی: ادبیات عاشورایی

بخش اندکی از قصیدهٔ سیف فرغانی (قرن ششم و متعلق به سرزمین کنونی فرغانه در ازبکستان) در مصیبت حسین و یاران او:

ای قوم، در این عزا بگریید برکشتهٔ کربلا بگریید
در ماتم او خمش مباشید یا نوحه کنید، یا بگریید
اشک از پی چیست؟ تا بریزید چشم از پی چیست؟ تا بگریید

همچنین شعر معروف محتشم کاشانی (سدهٔ ۱۰ قمری) در رثای واقعه کربلا که اینگونه آغاز می‌شود:

باز این چه شورش است که در خلق عالم است باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است؟
باز این چه رستخیز عظیم است؟ کز زمین بی نفخ صور، خاسته تا عرش اعظم است
این صبح تیره باز دمید از کجا کزو کار جهان و خلق جهان جمله در هم است
گویا طلوع می‌کند از مغرب آفتاب کآشوب در تمامی ذرات عالم است
گر خوانمش قیامت دنیا، بعید نیست این رستخیز عام، که نامش محرم است

سوگواری در میان غیر مسلمانان[ویرایش]

دیگ‌های نذری در عاشورا

سوگواری عاشورا مختص شیعیان نیست. در ایران ارامنه نیز دستجات عزاداری دارند.[۱۳][۱۴]

در ترینیداد و توباگو[۱۵] و جامائیکا[۱۶] تمامی گروه‌های قومی و مذهبی در مراسمی که به زبان محلی «هوسِی» خوانده می‌شود شرکت می‌کنند و به سوگواری می‌پردازند.[نیازمند منبع] همچنین زرتشتیان نیز در این ماه به عزاداری برای امام سوم شیعیان می‌پردازند و او را داماد ایرانیان می‌دانند با توجه به اینکه شهربانو دختر یزدگرد سوم همسر او بوده‌است.[نیازمند منبع]

کشته‌شدگان عاشورا[ویرایش]

نگرش مذاهب دیگر[ویرایش]

اهل سنت[ویرایش]

در مورد واقعه عاشورای سال ۶۱ اغلب تاریخ نگاران اهل سنت از جمله محمد بن جریر طبری، بلاذری، ابن سعد، ابن قتیبه دینوری، احمد بن داوود دینوری و ابن اثیر واقعه کربلا را به تفصیل و بر اساس روایت ابومخنف بیان کرده‌اند.[نیازمند منبع] این درحالی است که شیعیان معتقد هستند که بعد از واقعه عاشورا، بنی امیه به جعل منابع اسلامی پرداخت و به بهانه کشتن امام سوم شیعیان این روز را عید اعلام نمود.[نیازمند منبع]

یهودیت[ویرایش]

صحیح بخاری این روز را معادل یوم‌کیپور شمرده است.[۱۷] در این روایت ذکر شده است که زمانی که محمد به مدینه رسید مشاهده کرد که یهودیان برای یوم کیپور روزه می‌گیرند. او از آنان پرسید دلیل روزه گرفتن چیست. آنها پاسخ دادند که خداوند در این روز قوم موسی را از دست فرعون نجات داد. او گفت ما از شما به موسی نزدیکتریم و دستور داد که پیروانش روزه بگیرند.

بر اساس نظر بعضی محققان نیز عاشورا بر روی یوم کیپور بنا نهاده شده است. از این رو بعضی اعتقاد دارند که تا زمان کمی قبل از فوت محمد که تغییر در تقویم در آیه نسیء منع شد دو روز عاشورا و یوم کیپور در انتهای تابستان بر روی یکروز قرار داشتند. بعد از نازل شدن آیه نسیء و ممنوع شدن سالهای سیزده‌ماهه دو تقویم عبری و عربی از یکدیگر جدا شدند و عاشورا از یوم کیپور جدا گشت.[۱۸] مراسم یوم کیپور در یهودیت نیازمند انجام قربانی به عنوان کفاره گناهان است که در آن خون قربانی در معبد ریخته می‌شد. همچنین در زبان عبری لغت دهم عاشارا یا عاسارا (عبری: עשרה) و دارای ریشه سامی ع-ش-ر به معنی ده است.

حال آنکه بعضی دیگر اعتقاد دارند چون ۱۰ محرم ۶۱ هجری قمری برابر با ۱۰ حشوان ۴۴۴۱ عبری بوده است در حالی که یوم‌کیپور در روز دهم ماه تیشری می‌باشد این دو واقعه به یکدیگر مرتبط نیستند.

سایر[ویرایش]

همچنین زمان بسیاری وقایع سرنوشت ساز برای پیامبران پیشین به این روز منتسب شده‌است. پذیرش توبه آدم، پایان طوفان نوح، گذشتن ابراهیم از میان آتش، بینا شدن یعقوب، بهبود بیماری ایوب و انتقال عیسی به بهشت پس از تلاش ناموفق یهودیان برای مصلوب کردن او، همگی مطابق برخی روایات در این روز اتفاق افتاده‌اند.[نیازمند منبع][۱۹] موارد بالا همان مواردی هستند که توسط بنی امیه جعل شده‌اند برای آن که بهانه‌ای باشد برای جشن گرفتن در روز عاشورا.

تعطیلی[ویرایش]

عاشورا در ایران تعطیل رسمی است.[نیازمند منبع]

در بخشنامه ۱۰۱۶ مورخ اول آبان ۱۳۴۷ به کلیه وزارتخانه‌ها و موسسات و بنگاه‌ها و شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت و بر طبق تصمیم جلسه مورخ ۱۶ اسفند ۱۳۴۶ هیئت وزیران، از روز عاشورا به عنوان تعطیل رسمی یاد شده است. اما از روز تاسوعا به عنوان تعطیل رسمی یاد نشده است.[۲۰]

کتاب‌شناسی[ویرایش]

۱۳۸۵

  • مدیریت عاشورایی>تألیف دکتر حسین علیان عطاآبادی

تصاویر سوگواری روز عاشورا[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Nasr, Seyyed Hossein. «ʿĀshūrāʾ». Encyclopædia Britannica Online. بازبینی‌شده در ۲۱-۰۸-۲۰۱۱. 
  2. http://www.al-islam.org/al-serat/vol-8-no-3-4/fast-ashura-sayyid-saeed-akhtar-rizvi
  3. http://sunnicity.com/2010/12/14/day-of-ashura-–-an-islamic-perspective/
  4. * فرهادمیرزاقاجار، هدایه السبیل و کفایه الدلیل، علمی، تهران ۱۳۶۶، صفحه ۱۹۷
  5. https://en.wikipedia.org/wiki/Public_holidays_in_India#Islamic_holidays
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/Public_holidays_in_Pakistan
  7. «عاشورا سه‌شنبه بود، ۲۰ مهر ۵۹ هجری شمسی». وبگاه خبرآنلاین، ۲۱ آذر ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۱۱ شهریور ۱۳۹۰. 
  8. تبدیل تاریخ هجری قمری به جلالی
  9. پروفسور ویلیام بلیک (کتاب آلماناک). «امروز سالروز شهادت امام حسین (ع) است». خبرآنلاین، ۱۷ مهر ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در خرداد ۱۳۹۱. 
  10. "Zaynab Bint Ali". Encyclopedia of Religion. Retrieved January 19, 2008. 
  11. Sharif al-Qarashi, Bāqir (2000). The Life of Imām Zayn al-Abidin (as). Translated by Jāsim al-Rasheed. Iraq: Ansariyan Publications, n.d. Print. 
  12. Imam Ali ubnal Husain (2009). Al-Saheefah Al-Sajjadiyyah Al-Kaamelah. Translated with an Introduction and annotation by Willian C. Chittick With a foreword by S. H. M. Jafri. Qum, The Islamic Republic of Iran: Ansariyan Publications. 
  13. روزنامه همشهری ۸۳/۱۲/۳
  14. گزارشی از عزاداری اهل سنت، ارامنه و زرتشتیان ایران
  15. Korom, Frank J. (۲۰۰۳). Hosay Trinidad: Muharram Performances in an Indo-Caribbean Diaspora. University of Pennsylvania Press, Philadelphia. ISBN 0-8122-3683-1.
  16. Shankar, Guha (2003) Imagining India(ns): Cultural Performances and Diaspora Politics in Jamaica. Ph.D. Dissertation, University of Texas, Austin pdf
  17. صحیح بخاری جلد ۳ کتاب ۳۱ شماره ۲۲۲
  18. Muhammad and the Origins of Islam, Francis E. Peters, SUNY Press, 1994, p. 204.
  19. خبرگزاری صدای افغان
  20. مجموعه قوانین و مقررات مالی نوشته روح‌الله وهمن ۱۳۴۶ خورشیدی - ثبت در کتابخانه ملی 2 اردیبهشت 1347 شماره ۵۲۲

پیوند به بیرون[ویرایش]