عفریت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

عِفریت از موجودات فراطبیعی در فرهنگ اسلامی و نیز فرهنگ ایرانی و عربی است. عفریت نوعی جن است.

معنای لغوی[ویرایش]

"عفریت" به معنی گردنکش و خبیث آمده‌است. در برخی منابع به قدرت و حیله‌گری آنها اشاره شده[۱] عفریت از لحاظ لغوی برگرفته از عفرة است، و به معنای کسی است که پشت دیگران را به خاک می‌مالد؛ و این نشانه قدرت اوست. از معانی دیگر عفریت زبردست و هوشمند و زیرک است. پس خباثت و شرارت برگرفته از معنای لغوی آن نیست.[۲]. عفریت به شکل "عفاریت" جمع بسته می‌شود.[۳]

عفریت در قرآن[ویرایش]

عفریت در قرآن در داستان سلیمان پیامبر واقع در آیه ۳۹ سوره نمل آمده‌است:

[سلیمان] گفت: «ای بزرگان! کدام یک از شما تخت او(بلقیس) را برای من می‌آورد پیش از آنکه مطیعانه نزد من آیند؟» عفریتی از جنّ گفت: «من آن را نزد تو می‌آورم پیش از آنکه از مجلسِ خود برخیزی، و من نسبت به این امر، توانا و امانت‌دارم.» [امّا] کسی که دانشی از کتاب [آسمانی] داشت گفت: «پیش از آنکه چشم بر هم زنی، آن را نزد تو خواهم آورد...»[۴]

جمله "إِنِّی عَلَیْهِ لَقَوِیٌّ أَمِینٌ" که از جهات مختلفی توام با تاکید است (انّ- جمله اسمیه- لام) نشان می‌دهد که بیم خیانت در این عفریت می‌رفته، لذا در مقام دفاع از خود برآمده و قول امانت و وفاداری داده‌است.[۵]

عفریت در ادبیات فارسی[ویرایش]

نشستم از برش چون عرش بلقیس بجست او چون یکی عفریت هایل. منوچهری.

عفریت دوستار تو و دستیار تست جبریل دستیار من و دوستار من. ناصرخسرو.

گرچه عفریت آورد عرش سبائی نزد جم دیدنش جمشید والا بر نتابد بیش از این. خاقانی.

گفت عفریتی که تختش را به فن حاضر آرم تا تو زین بیرون شدن. مولوی.

در پذیرم جمله زشتیت را چون ملک پاکی دهم عفریت را. مولوی.

تو گفتی که عفریت و بلقیس بود قرین حور زادی به ابلیس بود. سعدی

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «ifrit». بریتانیکا. 
  2. الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن، ج ۲۲، ص ۱۹۹
  3. لغت‌نامه دهخدا، مدخل عفریت
  4. سوره نمل، آیات ۳۸ تا ۴۰: قَالَ یَأَیهَُّا الْمَلَؤُاْ أَیُّکُمْ یَأْتِینیِ بِعَرْشهَِا قَبْلَ أَن یَأْتُونیِ مُسْلِمِینَ، قَالَ عِفْرِیتٌ مِّنَ الجِْنّ‌ِ أَنَا ءَاتِیکَ بِهِ قَبْلَ أَن تَقُومَ مِن مَّقَامِکَ وَ إِنیّ‌ِ عَلَیْهِ لَقَوِیٌّ أَمِینٌ، قَالَ الَّذِی عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْکِتَابِ أَنَا ءَاتِیکَ بِهِ قَبْلَ أَن یَرْتَدَّ إِلَیْکَ طَرْفُکَ...
  5. تفسیر نمونه، ج ۱۵، ص ۴۶۸.