پیاده‌روی اربعین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پیاده‌روی اربعین
Kerbela Hussein Moschee.jpg
میلیون‌ها مسلمان پس از پیاده‌روی از مناطق گوناگون در اطراف حرم حسین بن علی در کربلا جمع می‌شوند.
وضعیتفعال
دستهگردهمایی مذهبی
تاریخاربعین، ۲۰ صفر
بسامدسالیانه
کشورعراق
شرکت کنندگانشیعیان،
ظرفیتنامحدود
شیعه
Hadith Ali.svg
درگاه تشیع
عقاید
فروعنمازروزهخمسزکاتحججهادامر به معروفنهی از منکرتولیتبری
عقاید برجستهمهدویت: غیبت (غیبت صغرا، غیبت کبراانتظار، ظهور و رجعتبداشفاعت و توسلتقیهعصمتمرجعیت، حوزه علمیه و تقلیدولایت فقیهمتعهشهادت ثالثهجانشینی محمدنظام حقوقی
شخصیت‌ها
چهارده معصوممحمدعلیفاطمهحسنحسینسجادباقرصادقکاظمرضاجواد (تقی) • هادی (نقی) • حسن (عسکری) • مهدی
صحابه محترم نزد شیعهمردان: سلمان فارسیمقداد بن اسودمیثم تمارابوذر غفاریعمار یاسربلال حبشیجعفر بن ابی‌طالبمالک اشترمحمد بن ابوبکرعقیلعثمان بن حنیفکمیل بن زیاداویس قرنیابوایوب انصاریجابر بن عبدالله انصاریابن‌عباسابن مسعودابوطالبحمزهیاسرهانی بن عروهعثمان بن مظعونعبدالله بن جعفرخباب بن ارتاسامة بن زیدخزیمة بن ثابتمصعب بن عمیرمالک بن نویرهزید بن حارثه
زنان: فاطمه بنت اسدحلیمهزینبام کلثوم بنت علیاسماء بنت عمیسام ایمنصفیه بنت عبدالمطلبسمیه
رجال و علماکشته‌شدگان کربلافهرست رجال حدیث شیعهاصحاب اجماعروحانیان شیعهعالمان شیعهمراجع تقلید
مکان‌های متبرک
مکه و مسجدالحراممدینه، مسجد النبی و بقیعبیت‌المقدس و مسجدالاقصینجف، حرم علی بن ابی‌طالب و مسجد کوفهکربلا و حرم حسین بن علیکاظمین و حرم کاظمینسامرا و حرم عسکریینمشهد و حرم علی بن موسی الرضا
دمشق و زینبیهقم و حرم فاطمه معصومهشیراز و شاه‌چراغکاشمر و حمزه بن حمزه بن موسی بن جعفر امامزاده سید مرتضی و آرامگاه سید حسن مدرسآستانه اشرفیه و سید جلال‌الدین اشرفری و حرم شاه عبدالعظیمامامزاده جعفر
مسجدامامزادهحسینیه
روزهای مقدس
عید فطرعید قربان (عید اضحی)عید غدیر خممحرّم (سوگواری محرمتاسوعا، عاشورا و اربعین) • عید مبعثمیلاد پیامبر • تولد ائمه • ایام فاطمیه
رویدادها
رویداد مباهلهرویداد غدیر خمسقیفه بنی‌ساعدهفدکرویداد خانه فاطمه زهراقتل عثمانجنگ جملنبرد صفیننبرد نهروانواقعه کربلامؤتمر علماء بغدادحدیث ثقلیناصحاب کساآیه تطهیر
کتاب‌ها
قرآننهج‌البلاغهصحیفه سجادیه
کتب اربعه: الاستبصاراصول کافیتهذیب الاحکاممن لایحضره الفقیه
مصحف فاطمهمصحف علیرساله حقوقاسرار آل محمد
وسائل‌الشیعهبحارالانوارالغدیرمفاتیح‌الجنان
تفسیر مجمع‌البیانتفسیر المیزانکتب شیعه
شاخه‌ها
دوازده‌امامی (اثنی‌عشری)اسماعیلیهزیدیهغلاهواقفیه
منابع اجتهاد
کتاب (قرآن)سنت (روایات پیامبر و ائمه)عقلاجماع

پیاده‌روی اربعین یک مراسم و گردهمایی مذهبی است که توسط مسلمانان شیعه و به صورت پیمودن راه به صورت پیاده از مسیرهای منتهی به کربلا به منظور زیارت و جمع شدن همه آن‌ها در چهلمین روز پس از کشته شدن حسین بن علی، در نبرد کربلا انجام می‌شود.[۱] این مراسم از بزرگ‌ترین اجتماعات مسالمت آمیز جهان و از سال ۲۰۱۴ به بزرگ‌ترین پیاده‌روی (پیمایش) و گردهمایی عمومی سالانه در جهان تبدیل شده‌است.[۲][۳]

به گفته مظاهری در فرهنگ سوگ شیعی، در منابع حدیثی شیعه، برای کسی که به صورت پیاده به زیارت حسین رود، ثواب‌های بسیاری ذکر شده‌است و به استناد آن، زائران بسیاری از روزها قبل از اربعین با پای پیاده به سمت کربلا می‌روند. به گفته مظاهری تعیین زمان دقیق آغاز پیاده‌روی اربعین به سبب کمبود منابع دشوار است. در برخی منابع، از گونه‌ای پیاده‌روی زیارتی در زمان حیات امامان شیعه سخن گفته‌اند. اما طبق قول مشهورتر سابقه این آیین حدوداً به میانهٔ قرن ۱۳ برمی گردد و مرتضی انصاری، از سازندگان اصلی آن بوده‌است. پس از وی برای مدتی این آیین کم رونق شد تا اینکه مجدداً به کوشش برخی از علمای شیعه از جمله محدث نوری احیا شد.[۴] از عوامل مؤثر بر این آیین، موضع قدرت‌های سیاسی عمدتاً سنی حاکم بر عراق بوده‌است.[۱] به گفته فرهنگ سوگ شیعی حزب بعث که این راهپیمایی را نمادی از قدرت سیاسی شیعیان می‌دانست، ابتدا کوشید با کمک تبلیغات گسترده از آن بهره‌برداری سیاسی کند؛ اما با ناکامی مواجه شد و در پی مقابله با این آیین برآمد.[۱] و پس از آن برای مدتی پیاده‌روی اربعین ممنوع اعلام شد.[۴] در همان مقطع، سید محمد صادق صدر با صدور فتوایی پیاده‌روی به کربلا را واجب اعلام کرد.[۵] به گفته مظاهری با سقوط حزب بعث و از سال ۱۳۸۱ پیاده‌روی احیا شده و در ابعادی وسیع تر از گذشته ادامه یافت.[۱]

به گفته بی‌بی‌سی پیاده‌روی اربعین سابقهٔ تاریخی ندارد[۶] و اندکی پس از اعلام باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا، در پاییز ۲۰۱۱ مبنی بر خروج نیروهای آمریکایی از عراق تا پایان سال میلادی، جمهوری اسلامی ایران در اربعین همان سال با بهره‌گیری از دلبستگی مذهبی مشترک اکثریت مردم ایران و شیعیان جنوب عراق، یک مناسک فردی را به آیینی بزرگ و جمعی تبدیل کرد.[۷] به گفته رادیو فردا حکومت جمهوری اسلامی ایران در سال‌های پس از سقوط حکومت صدام حسین و به‌ویژه پس از ظهور داعش که به مداخلهٔ ایران در عراق انجامید، برنامه‌ریزی عظیمی برای حضور هرچه بیشتر جمعیت در این مراسم انجام داده‌است. از این سیاست حکومت ایران به منزله تلاشی برای نمایش نفوذ حکومت شیعی جمهوری اسلامی ایران در کشور عراق با مقاصد سیاسی یاد شده‌است و انتقادات جریانات سیاسی را در عراق و ایران برانگیخته‌است.[۸][۷]

علاوه بر این گفته شده که پیاده‌روی اربعین به یکی از قدرتمندترین نمادهای همبستگی میان شیعیان تبدیل شده‌است.[۹] در گردهمایی اربعین غیر از مسلمان شیعه، مسلمانان سنی، مسیحی، ایزدی و پیروان دیگر آیین‌ها نیز حضور دارند.[۱۰][۱۱] این سفر با پیاده‌روی‌های طولانی از نجف یا بصره تا کربلا شاخص می‌شود. افرادی از قشرها، قومیت‌ها و فرقه‌های مختلف در این راهپیمایی شرکت می‌کنند.[۱۲] از جمله کودکان نوپا در کالسکه و افراد مسن که با صندلی‌های چرخ‌دار مسیر را طی می‌کنند.[۱۳]

پیاده‌روی اربعین به جز عراق در چندین کشور از جمله ایران و پاکستان برگزار می‌شود.[۱۴][۱۵]

تاریخچه[ویرایش]

به گفته برخی پژوهشگران، راهپیمایی در روز اربعین از زمان امامان شیعه در بین شیعیان رایج بوده‌است. سید محمدعلی قاضی طباطبایی، راهپیمایی اربعین را سنت و رفتار مداومِ شیعیان از زمان ائمه دانسته که در زمان بنی‌امیه و بنی‌عباس نیز به این حرکت پایبند بوده‌اند.[۱۶]

گفته شده‌است این سنت فراموش شده را محدث نوری احیا کرد.[۱۷] نویسنده کتاب ادب الطف در گزارشی از مراسم اربعین در کربلا، اجتماع در این مراسم را به اجتماع مسلمانان در مکه تشبیه و به حضور هیئت‌های عزاداری در آن اشاره کرده که برخی به ترکی، عربی، فارسی و اردو مرثیه می‌خوانده‌اند. ادب الطف در سال ۱۳۸۸ق/۱۹۶۷م منتشر شده و نویسنده آن، جمعیت راهپیمایان اربعین را بیش از یک میلیون نفر تخمین زده‌است.[۱۸][۱۹]

با وارد شدن اولین نوع از اتومبیل‌ها به منطقه، سفرهای کاروانی تعطیل شده و مسافرتها به گونه جدید شکل گرفت. آنگاه پس از مدتی و با مطرح شدن سید محمود حسینی شاهرودی به عنوان یکی از استادان و مدرسان با نفوذ معنوی و قابل توجه حوزه نجف به علت التزام و اصرار وی در پیاده رفتن به کربلا، مجدداً مسئله پیاده رفتن به کربلا به عنوان یک سفر مقدس در بین طلاب نجف رایج شد، ضمن اینکه بعضی از ایرانیان نیز در سفر عتبات احیاناً آنان را همراهی می‌نمودند.[۱۹]

حکومت صدام حسین و ممنوعیت راهپیمایی[ویرایش]

حزب بعث که این راهپیمایی را نمادی از قدرت سیاسی شیعیان می‌دانست، ابتدا کوشید با کمک تبلیغات گسترده از آن بهره‌برداری سیاسی کند؛ اما با ناکامی مواجه شد و در پی مقابله با این آیین برآمد. به گفته مظاهری گزارش‌هایی از تیراندازی زمینی و هوایی نیروهای نظامی به سوی زائران در سال‌های در سالهای ۱۹۷۰ م، ۱۹۷۵ م و ۱۹۷۶ م (۱۳۵۳، ۱۳۵۸ و ۱۳۵۹) در دست است. این حملات در سال ۱۳۶۰ به اوج خود رسید. پس از آن برای مدتی پیاده‌روی اربعین ممنوع اعلام شد. در همان مقطع، سید محمد صادق صدر با صدور فتوایی پیاده‌روی به کربلا را واجب اعلام کرد. با سقوط حزب بعث و از سال ۱۳۸۱ پیاده‌روی احیا شده و در ابعادی وسیع تر از گذشته ادامه یافت.[۱]

احیای گسترده مراسم اربعین[ویرایش]

حزب بعث عراق در سال ۲۰۰۳ میلادی سقوط کرد. با سقوط حزب بعث، مراسم راهپیمایی اربعین بار دیگر در عراق احیا شد. از آن سال به بعد هر ساله جمعیت بیشتری نسبت به سال قبل در آن شرکت می‌کند.[۱] در آغاز این حرکت دو تا سه میلیون نفر در آن حضور داشتند؛ ولی در سال‌های بعد تعداد زائران شرکت‌کننده در این راهپیمایی به بیش از ده میلیون نفر رسید.[۲۰] به گفته مظاهری در سال‌های اخیر، تحولات سیاسی در عراق، آزادی مذهبی شیعیان، رفع محدودیت برای حضور شیعیان دیگر کشورها، افزایش امکانات از جمله بهبود سیستم‌های حمل و نقل و پویش‌های مردمی با استفاده از رسانه‌های جدید، در کنار اقدامات گسترده دولت‌های ایران و عراق درجهت تسهیل سفر زائران، باعث توسعه سریع آن شده‌است.[۱] و در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ تا ۲۲ میلیون نفر زائر جمعیت گزارش شده‌است.[۲۱][۲۲] با وجود اینکه مراسم کوم میلا هندوها از نظر جمعیت بزرگتر است، این مراسم هر ۱۲ سال یک بار برگزار می‌شود و بنابراین مراسم اربعین بزرگ‌ترین مراسم برگزارشده سالیانه است.[۲] برخی از اهل تسنن، مسیحیان، ایزدی‌ها و افراد سایر ادیان نیز در این مراسم شرکت می‌کنند.[۲][۱۰]

مسافت پیاده‌روی[ویرایش]

زائران عراقی از شهرهای خود به سمت کربلا حرکت می‌کنند. اما اکثر زائران ایرانی مسیر نجف تا کربلا را برای پیاده‌روی انتخاب می‌کنند. مسافت پیاده‌روی میان دو شهر حدود ۸۰ کیلومتر است. تعداد ۱۴۵۲ ستون در مسیر نجف به کربلا وجود دارد که فاصله بین هر ستون ۵۰ متر است.[۱] برای پیاده‌روی کل مسیر زمانی در حدود ۲۵ تا ۳۰ ساعت لازم است. به گفته ایستا بهترین زمان برای شروع سفر ۱۶ صفر است.[۲۳] برخی از زائرین سفر خود را از شهرهایی همچون بصره که در حدود ۵۲۰ کیلومتر (۳۲۰ مایل) با کربلا فاصله دارد، آغاز می‌کنند.[۲۴]

آداب و رسوم[ویرایش]

هوسه‌خوانی از آداب و رسوم عراقی‌ها در مسیر رفتن به کربلا در روز اربعین است؛ هوسه به قصاید ویژه قبایل عربی جنوب عراق گفته می‌شود، این اشعار بیانگر قهرمانی و شجاعت است و برای برانگیختن عزم مردان جهت انجام کارهای سخت و بزرگ استفاده می‌شود. پس از خواندن شاعر حاضران یک بیت از آن را تکرار کرده و حلقه‌وار حرکت می‌نمایند.[۲۵]

آیین عزاداری از پنج روز مانده به اربعین با ورود کاروان شبیه‌خوانی و تعزیه گردانان آغاز می‌شود. پس از آن دسته‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی وارد شده و مراسم اصلی در روز اربعین دو ساعت گذشته از ظهر آغاز می‌شود. زائران نزدیک در ورودی حرم امام حسین ایستاده و درحالی که بر سینه‌های خود می‌زنند، مرثیه‌ای را می‌خوانند و تکرار می‌کنند و در پایان سینه‌زنی دست‌ها را به نشانه سلام و تحیت بالا می‌برند.[۲۶]

برپایی موکب‌ها در مسیر پیاده‌روی[ویرایش]

در مسیرهای زیارتی، غذا، اسکان و سایر خدمات به صورت رایگان توسط داوطلبان ارائه می‌شود.[۲۷][۲۸]همه ساله در مسیر راهپیمایی مکان‌هایی معمولاً به صورت چادرهایی بزرگ با نام موکب یا «مضیف»[۲۹] به صورت مردمی و خودجوش برپا می‌شود. در این موکب‌ها خدمات و امکانات بهداشتی و رفاهی به صورت رایگان به زائران ارائه می‌شود.[۳۰] اجتماعات مذهبی عراق، موکب‌های بسیاری جهت استراحت زائرین برپا می‌کنند و رایگان به زائران خدمات می‌دهند. مدیریت موکب‌ها به‌شکل مردمی و مستقل از دولت انجام می‌شود. خدمات متفاوتی که در موکب‌ها به زائران ارائه می‌شود از جمله؛ محلی برای اسکان موقت و استراحت، تهیه و توزیع انواع غذا و خوراکی، ارائه خدمات بهداشتی و درمانی و خدمات متفرقه نظیر واکس زدن کفش‌ها، ماساژ بدن و موارد دیگر. به گفته مظاهری اعتقاد به فضیلت بسیار زیارت حسین به خصوص در اربعین و جایگاه زائران آن، سبب شده‌است که بین صاحبان موکب‌های مختلف و ارائه دهندگان خدمات، بر سر ارائه خدمات بیشتر و بهتر و جلب نظر زائران رقابت درگیرد.[۱]

تعداد این موکب‌های در سال ۱۳۹۴ شمسی ۷۰۰۰ عدد اعلام شده‌است.[۳۱]

مرد عراقی در حال پختن کباب برای زائران پیاده‌روی اربعین

آمار شرکت کنندگان در پیاده‌روی اربعین[ویرایش]

به گفته مظاهری در فرهنگ سوگ شیعی از قدیمی‌ترین آمارهای پیاده‌روی اربعین می‌توان به گزارش روزنامه الاخبار (چاپ بغداد) در ۲۳ صفر ۱۳۶۵ ه‍.ق (۲۶ بهمن ۱۳۲۴ ه‍.ش) اشاره کرد که جمعیت شرکت کننده در پیاده‌روی آن سال را بالغ بر یک میلیون و ۵۴۶ هزار نفر اعلام کرده‌است. از جدیدترین آمارها هم می‌توان به گزارش وزیر حمل ونقل عراق اشاره کرد که تعداد زائران در اربعین سال ۱۴۳۷ ق / ۱۳۹۴ را «بیش از ۲۶ میلیون نفر» اعلام کرده‌است. درهر حال می‌توان گفت تعداد مشارکت کنندگان در این آیین سالانه، روندی رو به تصاعد داشته‌است.[۱] شمار شرکت کنندگان ایرانی در گردهمایی اربعین در سال‌های ۸۹ تا ۹۵ از چهل هزار نفر به دو میلیون و دویست هزار نفر رسیده‌است که نشان دهنده افزایش ۵۵ برابری زائران در مدت ۶ سال است که هر ساله افزایش بیش از ۱۳۰ درصدی یافته‌است و در سال ۹۶ بیش از ۳ میلیون زائر از ایران در این مراسم شرکت کرده‌اند.[۳۲]

آمار مختلفی از همه شرکت کنندگان در گردهمایی اربعین ارائه شده‌است. شمار افراد وارد شده به کربلا در سال ۲۰۱۴ نزدیک به ۱۷ میلیون تن گزارش شده‌است.[۳۳] به گزارش روزنامه فرانسوی لوموند در سال ۲۰۱۴ بیش از ۱۷ میلیون نفر علی‌رغم تهدید به حمله (به مراسم اربعین) در کربلا گردهم آمدند،[۳۴] بر اساس منابع دیگر شمار راهپیمایان به سمت کربلا ۲۰ میلیون تن در این سال اعلام شده‌است.[۳۵][۳۶][۱۰]

در سال ۱۳۹۴ (۲۰۱۵) وزیر راه عراق اعلام کرد شمار زائران اربعین از مرز ۲۶ میلیون نفر عبور کرده‌است.[۳۷]

در سال ۱۳۹۷ تا تاریخ ۳ آبان، تعداد ویزای صادر شده برای ایرانیان تعداد ۱ میلیون و ۸۰۰ هزار عدد بوده‌است. در سال ۱۳۹۸ قرار بر این شد که ویزای عراق و ایران رایگان شود که اول ایران آن را اجرایی کرد و عراق هم چند روز مانده به محرم سال ۱۴۴۱ ه‍.ق روادید کشورش را حذف کرد. از اول محرم تا ۱۰ صفر ۱۳۹۸ فقط از مرز مهران استان ایلام یک میلیون نفر زائر وارد خاک عراق شدند.[۳۸]

خطرها و مشکلات[ویرایش]

از آنجایی که بسیاری افراد این مسیر را از شهرهایی مانند نجف (۸۸ کیلومتر فاصله) یا بصره (۵۲۰ کیلومتر فاصله برابر با دو هفته پیاده‌روی) تا کربلا پیاده می‌پیمایند؛ مشکلات آب و هوایی مانند گرمای شدید در روز و سرمای شدید در شب پیش روی آن‌ها است.[۱۰] همچنین مشکلات امنیتی به دلیل حضور داعش خطرهایی مانند حمله‌های تروریستی را محتمل می‌کند؛ از این رو مراقبت‌های امنیتی ویژه در عراق برقرار می‌شود. در سال ۲۰۱۴ گزارشی از برخوردهای تروریستی در کربلا اعلام نشد اما با حمله به یک مسجد شیعه در شهر عراق ۸ تن کشته شدند.[۳۳]

بعضی از گروهک‌های تروریستی اسلامگرا، به ویژه تندروهایی چون داعش، شیعیان را مرتد می‌دانند و هم به شیعیان و هم به مکان‌های مذهبی‌شان حمله می‌کنند. داعش و گروه‌های تروریستی اغلب مراسم اربعین را هدف قرار می‌دهند. در سال ۲۰۱۴ میلادی یک گروه شبه نظامی با حمله انتحاری و موشکی به مراسم اربعین، ده‌ها نفر را کشته‌اند.[۱۰]

کشته‌شدگان[ویرایش]

به گفتهٔ رئیس جمعیت هلال احمر ایران در راه‌پیمایی اربعین سال ۱۴۰۱، تعداد ۹ نفر جان خود را از دست دادند.[۳۹] علاوه بر این در جریان پیاده‌روی اربعین در سال ۱۴۰۱ طی تصادفی در روز ۲۰ شهریور ۱۴۰۱ که به آتش گرفتن یک خودروی سواری در شوملی عراق منجر شد، ۱۱ شهروند ایران کشته و ۳۱ نفر زخمی شدند.[۴۰]

یک دختربچه در راهپیمایی اربعین ۱۳۹۴ همراه با مادرش
یک مرد معلول در میان زائرین در راهپیمایی اربعین ۱۳۹۴

خبر ضرب و شتم رانندۀ اتوبوس[ویرایش]

در ۲۸ شهریور ۱۴۰۱ شبکۀ خبری تحلیلی صنعت حمل و نقل (تین‌نیوز) با انتشار خبری از ضرب و شتم یک رانندۀ اتوبوس توسط حسن بهرام‌نیا استاندار ایلام و نیز برخورد توهین‌آمیز او با یکی از کارمندان سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای که نمایندۀ ادارۀ کل راهداری قزوین بوده‌است در روز ۲۷ شهریور ۱۴۰۱ در مرز مهران و در جریان بازگشت مسافران از پیاده‌روی اربعین خبر داد.[۴۱] به گزارش تین نیوز و به نقل از شاهدان عینی، حسن بهرام‌نیا استاندار ایلام با لگد زیر میز خدمت کارمند سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای زده و سپس به سمت یک رانندۀ اتوبوس حمله کرده و به سینۀ او مشت زده و دفترچۀ ثبت ساعت این راننده را نیز مصادر کرده است. این اقدام با موجی از انتقادات از عملکرد حسن بهرام‌نیا همراه بود و رانندگان و فعالان صنفی و کارگری مربوط به بخش خدمات رانندگی اقدام به انتقاد از بهرام‌نیا در شبکه‌های اجتماعی و نیز شکایت از وی کردند.[۴۲] با این وجود روابط‌ عمومی و امور بین‌الملل استانداری ایلام یک روز بعد با انتشار نامه‌ای ضمن اشاره به برخی تنش‌ها در موقعیت مزبور، منکر وقوع این درگیری شد.[۴۳]

پیاده‌روی اربعین از دیدگاه سیاسی[ویرایش]

به گفته مظاهری حزب بعث که این راهپیمایی را نمادی از قدرت سیاسی شیعیان می‌دانست، ابتدا کوشید با کمک تبلیغات گسترده از آن بهره‌برداری سیاسی کند؛ اما با ناکامی مواجه شد و در پی مقابله با این آیین با ممنوعیت تیراندازی زمینی و هوایی برآمد. در همان مقطع، سید محمد صادق صدر با صدور فتوایی پیاده‌روی به کربلا را واجب اعلام کرد.[۱] در سال‌های پس از سقوط حکومت صدام حسین و به‌ویژه پس از اعلام موجودیت دولت اسلامی عراق و شام (داعش) در سال ۲۰۱۴ که به مداخلهٔ ایران در عراق انجامید، حکومت جمهوری اسلامی ایران اقدام به برنامه‌ریزی گسترده‌ای با هدف هرچه برجسته‌تر کردن پیاده‌روی اربعین و تبدیل آن به مراسمی میلیونی کرده که منتقدان حکومت ایران از آن به عنوان نمایشی از نفوذ سیاسی جمهوری اسلامی ایران در عراق یاد کرده‌اند.[۸] بر این اساس جمهوری اسلامی مردم ایران و شیعیان دیگر کشورها را برای سفر به عراق در روز اربعین و مشارکت در پیاده‌روی اربعین تشویق و حمایت می‌کند و از بودجه و امکانات دولتی برای تأمین این مراسم استفاده می‌کند. این سیاست حکومت ایران مورد انتقاد جریانات سیاسی مختلفی در عراق و ایران قرار گرفته‌است. در سال ۲۰۲۲ مقتدی صدر از رهبران شیعهٔ منتقد حکومت ایران ضمن انتقاد از سپرده شدن امنیت مراسم پیاده‌روی اربعین و شهرهای کربلا و نجف به گروه نظامی و شیعی حشدالشعبی که با مواضع نزدیک به ایرانِ خود شناخته می‌شود، از زائران ایرانی خواست تا در هنگام حضور در عراق به نظم، قواعد عمومی و قوانین این کشور احترام بگذارند.[۸]

به گفته علی مأموری در المانیتور، این آیین دیگر صرفاً یک اتفاق فرهنگی تلقی نمی‌شود. این زیارت "نمایشی از نیرو در برابر دشمنان حضور شیعیان در منطقه" بود. پس از سقوط موصل به دست داعش "و به دنبال آن کشتار سربازان و غیرنظامیان شیعه"، این تجمع برای اولین بار شکل سیاسی برای شیعیان پیدا کرد، که از مراسم عزاداری به عنوان راهی برای محکوم کردن بی عدالتی و ابراز قدرت اجتماعی خود استفاده می‌کردند. مأموری افزود: "دومین نشانه سیاسی اربعین پیام منطقه ای بود که شیعه به مخالفان خود رساند: هلال شیعه ." وی به عنوان نشانه سوم به "پیام رد و بدل شده بین نیروهای منطقه ای" و "حضور بی سابقه ایرانیان" اشاره کرد که منجر به "احساس همبستگی بین شیعیان عرب و غیر عرب" شده‌است.[۴۴]

نمونه دیگر زائرانی در غرب آفریقا که به دلیل مسافت طی شده قادر به رفتن به کربلا نیستند، در عوض به سمت زاریا در کادونا نیجریه حرکت می‌کنند تا ابراهیم زکزاکی ، روحانی شیعه، آنها را مورد خطاب قرار دهد. اینها شامل زائرانی از نیجریه و غنا، چاد، کامرون، بنین و توگو است. در ۵ اکتبر ۲۰۱۷، این پیاده‌روی سالانه اربعین توسط پلیس کانو مورد حمله قرار گرفت و منجر به مرگ یک رهبر مذهبی و زخمی شدن ده‌ها شرکت کننده شد. این حرکت توسط جنبش اسلامی نیجریه که قبلاً هدف کشتار زاریا در سال ۲۰۱۵ بود، سازماندهی شد.[۴۵]

در طول مسیرهای راهپیمایی، تعداد بی شماری از نمادها و تبلیغات گروه‌های مختلف شیعی به چشم می‌خورد از جمله پرشمارترین این نمادها می‌توان بیرق‌ها و پرچم‌های گوناگون، شمایل و تصاویر منسوب به امامان شیعه و دیگر شخصیت‌های دینی (بیش از همه شمایل حسین بن علی و ابالفضل) و تصاویر مراجع و رهبران سیاسی ـ مذهبی شیعه (به ویژه سید محمد صدر، مقتدی صدر، سید علی سیستانی، سید علی خامنه‌ای، سید محمدحسین حکیم و سید صادق شیرازی) را نام برد.[۱]

پیاده‌روی اربعین از دیدگاه اقتصادی[ویرایش]

از آنجا که زیرساخت‌های کشور عراق برای تأمین نیازهای زائران به خصوص تأمین کالاهای اساسی فراهم نیست، هر ساله بخشی از این نیازها از سوی ایران و دیگر کشورها تأمین می‌شود.[۴۶] کالاهای مورد نیاز زائران اربعین بیشتر از سه مرز سومار، خسروی و مرز دریایی خرمشهر به عراق صادر می‌شود؛ البته در ایام محرم امکان تردد کامیون‌هایِ حمل بار در مرزهای چذابه و شلمچه در خوزستان، مهران در استان ایلام و مرز خسروی در استان کرمانشاه محدود می‌شود؛ و البته همچنین مرز مهران، که مرز مهمی برای صادرات کالای غیرنفتی ایران به عراق است، به گفتهٔ رئیس اتاق بازرگانی ایلام در این ایام به دلیل تردد به عتبات عالیات تعطیل می‌شود. در ایام محرم مرزهای چذابه و شلمچه در خوزستان، مهران در استان ایلام و مرز خسروی در استان کرمانشاه برای تردد زائران گشوده می‌شود اما به روی کامیون‌های حمل بار بسته خواهد بود. اتاق مشترک بازرگانی پیشنهاد کرده‌است که در ایام اربعین مرز سومار، چیلات، راه دریایی بندر امام به خرمشهر و بازارچه‌های کرمانشاه در نزدیکی مرزهای خسروی و پرویزخان فعال باشند.[۴۷][۴۶]

به گفته خبر آنلاین در سال ۱۴۰۱ خدمات رسانی، بستر سازی و تأمین امکانات، پیش‌بینی و برنامه‌ریزی با وجود تشکیل بودن ستاد اربعین که چند سالی می‌شود که دایر است و مشغول فعالیت اما برآورد درستی از خروجی دعوت‌های صورت گرفته نداشته‌اند و عراق اعلام کرد که امکانات لازم برای خدمت رسانی ندارد.[۴۸]

پرچم[ویرایش]

ساخت پرچم‌های بسیار طولانی از جمله کارهایی است که در مراسم پیاده‌روی اربعین صورت می‌پذیرد.[۴۹][۵۰][۵۱][۵۲][۵۳][۵۴] در مورد پرچم علاوه بر ابعاد و جنس پرچم، از مهم‌ترین دغدغه‌ها دسته پرچم و نحوه حمل آن است، امکانی که می‌تواند نگرانی زائر را برای حمل آسان پرچم حل کند. گاهی از متعلقات پرچم مانند دستهٔ پرچم به عنوان جایگزین مونوپاد یا پایه دوربین و گوشی همراه برای گرفتن عکس سلفی در پیاده‌روی اربعین، و همچنین به‌عنوان قابلیتی برای استفاده به عنوان تابلوی کاروان پیاده‌روی اربعین استفاده می‌شود.[۵۵][۴۹][۵۶][۵۷][۴۹][۵۰][۵۱][۵۲][۵۳][۵۴]

رویدادهای مشابه[ویرایش]

علاوه بر عراق، راهپیمایی اربعین سالانه در کشورهای دیگری مانند آمریکا، انگلیس، پاکستان و نیجریه برگزار می‌شود.[۵۸][۱۵]

پیاده‌روی اربعین با مراسم حج مسلمان مقایسه می‌شود اما آن رویداد (حج) سالانه حدود دو میلیون تن را کنار هم جمع می‌کند که خیلی کمتر از پیاده‌روی اربعین است. همچنین کومبه میلا رویداد دیگر قابل مقایسه با اربعین است که با آنکه احتمالاً جمعیت بیشتری در آن حضور می‌یابند اما هر ۳ سال یک بار برگزار می‌گردد.[۱۰]

پیاده‌روی جاماندگان اربعین[ویرایش]

پیاده‌روی جاماندگان اربعین یک مراسم عمومی از جنس راهپیمایی است که در روز اربعین در شهرهای مختلف ایران برپا می‌شود. در این برنامه، عده‌ای از مردم که نتوانسته‌اند در پیاده‌روی اربعین در کشور عراق شرکت کنند در مسیرهای مشخصی و معمولاً با مقصد قرار دادن یک مکان مذهبی (همچون بقعه یکی از امامزادگان) در شهرهای خود اقدام به پیاده‌روی می‌کنند.

مسیر اصلی پیاده‌روی جاماندگان اربعین در شهر تهران حدفاصل میدان امام حسین تا حرم عبدالعظیم در شهر ری است. در سال ۱۳۹۵ علاوه بر مسیر فوق، گروه‌های دیگری از راهپیمایان، از دو مبدأ دیگر در خیابان قزوین و میدان جمهوری به سمت شهر ری راهپیمایی کرده‌اند. تعداد راهپیمایان در سال مذکور ۱ میلیون نفر بوده‌است.[۵۹]

اقدامات[ویرایش]

از جمله اقداماتی که در این مراسم انجام می‌گردد، شامل: برگزاری مراسم عزاداری، مداحی، مهیاسازی فضای مشابه به راهپیمایی اربعین در عراق با نصب ستون‌های مشابه عمودهای مسیر مزبور، خدمت‌رسانی در موکب‌ها عمدتاً توسط مردم و همچنین مساجد و تشکل‌ها؛ برپایی سازه‌ها، پرچم‌ها و فضاآرایی موکب‌ها و انجام دیگر اقدامات مرتبط است.

خدمات[ویرایش]

توزیع مواد غذایی و پذیرایی، ارائه محصولات و خدمات فرهنگی-هنری، خدمات مذهبی و مشاوره‌ای، برگزاری مراسم آیینی، ارائه خدمات ویژه کودکان و نوجوانان، خدمات درمانی، نظافت مسیرهای راهپیمایی، اکران‌های دینی-فرهنگی، استقرار رادیو اربعین به عنوان یک اثر حجمی-صوتی در کنار نصب تیغه‌های علم کالیگرافی، پردیس‌های فرهنگی، اهتزار پرچم‌های مذهبی-فرهنگی، جلوه هنرهای شهری و غیره از دیگر خدمات‌رسانی‌های ارائه شده در این پیاده‌روی می‌یاشد.[۶۰][۶۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ ۱٫۱۱ فرهنگ سوگ شیعی. به کوشش محسن حسام مظاهری. ص. ۹۹–۱۰۲.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ Piggott, Mark. "20 Million Shia Muslims Brave Isis by Making Pilgrimage to Karbala for Arbaeen". IBtimes. Archived from the original on 24 September 2015. Retrieved 6 October 2015.
  3. "World's Biggest Pilgrimage". huffingtonpost.co.uk. Archived from the original on 26 November 2014. Retrieved 11 November 2017.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «پیاده‌روی اربعین، سنتی به درازای چهارده قرن». خبرآنلاین. ۲۰۲۱-۰۹-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۲.
  5. «حزب بعث عراق دست به کشتار زائران پیاده اربعین می‌زد». www.mehrnews.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۲.
  6. «هرج و مرج در «راهپیمایی اربعین»؛ مرزهای ایران و عراق بسته شدند». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۲۰ شهریور ۱۴۰۱.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ناصری، معصومه (۳۰ آبان ۱۳۹۵). «سفر اربعین؛ خط مرزی ایران و عراق چطور کم‌رنگ شد». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۳ شهریور ۱۴۰۱.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ رادیو فردا: مقتدی صدر: زائران ایرانی به قوانین عراق پایبند باشند و امنیت کربلا به حشدالشعبی سپرده نشود، نوشته‌شده در ۱۳ شهریور ۱۴۰۱؛ بازدید در ۱۳ شهریور ۱۴۰۱.
  9. "Free at last from Isis, millions of Muslims stage the greatest religious march in the world". The Independent (به انگلیسی). 2017-11-09. Retrieved 2017-11-10.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ ۱۰٫۴ ۱۰٫۵ http://www.ibtimes.co.uk/20-million-shia-muslims-brave-isis-by-making-pilgrimage-karbala-arbaeen-1476618
  11. "Irak: des millions de fidèles participent à un pèlerinage chiite" (به فرانسوی). لوموند. 13 دسامبر 2014. Retrieved 25 September 2019.
  12. "Arbaeen: a spiritual walk". The Nation (به انگلیسی). Retrieved 6 November 2017.
  13. "Almost 2 million Iranian pilgrims head into Iraq for Arbaeen" (به انگلیسی). Retrieved 30 October 2018.
  14. «اعلام زمان و مسیر پیاده‌روی جاماندگان اربعین در تهران». ایسنا. ۲۰۲۲-۰۸-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۰۷.
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ «اربعین حسینی در پاکستان؛ شور عاشقان جامانده از سفر کربلا». ایرنا. ۲۰۲۰-۱۰-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۰۷.
  16. قاضی طباطبایی، تحقیق دربارهٔ اول اربعین سید الشهدا، ۱۳۶۸ش، ص۲.
  17. «زندگی‌نامه میرزا حسین نوری» ، منتشر شده در پایگاه اطلاع‌رسانی معاونت فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم مورخ (۸/فروردین/۱۳۹۵)
  18. شبر، ادب الطف و شعراء الحسین، ج۱، ص۴۱.
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ «در مورد پیاده‌روی اربعین در ویکی تابناک بیشتر بخوانید». www.tabnak.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۱.
  20. «اربعین، شکوه بیعتی مجدد با امام حسین»، منتشر شده در «خبرگزاری تسنیم» مورخ (۲۹/آذر/۱۳۹۲).
  21. Sim, David. "Arbaeen: World's largest annual pilgrimage as millions of Shia Muslims gather in Karbala". IB Times. Archived from the original on 7 December 2015. Retrieved 8 December 2015.
  22. Cusack, Robert. "Iraq prepares for biggest Shia-Muslim Arbaeen gathering in history". alaraby (به انگلیسی). Retrieved 24 November 2016.
  23. «چرا پیاده‌روی اربعین ثواب دارد». ایسنا. ۲۰۱۴-۱۲-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۰۹.
  24. Staff. "Millions of pilgrims throng Iraq's Karbala". Aljazeera. Archived from the original on 6 December 2015. Retrieved 8 December 2015.
  25. فرهنگ زیارت، ص۱۴۶.
  26. فرهنگ زیارت، ص۱۴۷.
  27. "Free at last from Isis, millions of Muslims stage the greatest religious march in the world". The Independent (به انگلیسی). 9 November 2017. Retrieved 10 November 2017.
  28. Staff writers (14 December 2014). "Arbaeen pilgrimage in Iraq: 17.5 million defy threat". SBS. Archived from the original on 7 October 2015. Retrieved 6 October 2015.
  29. فرهنگ زیارت، ص ۱۶۳.
  30. al-Modarresi, Sayed Mahdi. "World's Biggest Pilgrimage Now Underway, And Why You've Never Heard of it!". The Huffington Post. Retrieved 8 October 2015.
  31. Staff writers (14 December 2014). "Arbaeen pilgrimage in Iraq: 17.5 million defy threat". SBS. Retrieved 6 October 2015.
  32. "افزایش ۵۵ برابری زائران ایرانی اربعین در کربلا از سال ۸۹ تا ۹۵".
  33. ۳۳٫۰ ۳۳٫۱ صفحهٔ اخبار خاورمیانهٔ بی‌بی‌سی
  34. «Irak: plus de 17 millions de chiites réunis à Kerbala malgré la menace d'attentats». لوموند. ۲۰۱۴.
  35. Dearden, Lizzie (25 November 2014). "One of the world's biggest and most dangerous pilgrimages is underway". The Independent. Retrieved 4 October 2015.
  36. Chandra Kharel, Gopi (13 December 2014). "Arbaeen 2014: 20 Million Pilgrims Flock to Karbala [PHOTOS]". Ibtimes. Retrieved 4 October 2015.
  37. شمار زائران اربعین از مرز ۲۶میلیون زائر گذشت، تاریخ درج خبر: ۱۱ آذر ۱۳۹۴، بازدید:۲۷ شهریور ۱۳۹۸
  38. . عصر ایران http://www.asriran.com/fa/news/637534/آخرین-آمار-زائران-ایرانی-در-اربعین. دریافت‌شده در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۸. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  39. انصاف‌نیوز: ۹ نفر در مسیر کربلا جان باختند، نوشته‌شده در ۸ شهریور ۱۴۰۱؛ بازدید در ۱۸ شهریور ۱۴۰۱.
  40. رادیو فردا: تابعیت ایرانی ده نفر از قربانیان آتش‌سوزی خودرو در عراق تأیید شد، نوشته‌شده در ۲۴ شهریور ۱۴۰۱؛ بازدید در ۲۴ شهریور ۱۴۰۱.
  41. تین‌نیوز: استاندار ایلام رانندۀ اتوبوس را کتک زد، نوشته‌شده در ۲۸ شهریور ۱۴۰۱؛ بازدید در ۳۰ شهریور ۱۴۰۱.
  42. تین‌نیوز: درخواست رانندگان اتوبوس برای عزل یا عذرخواهی رسمی استاندار ایلام، نوشته‌شده در ۲۹ شهریور ۱۴۰۱؛ بازدید در ۳۰ شهریور ۱۴۰۱.
  43. تین‌نیوز: استانداری ایلام هرگونه ادعایی مبنی بر برخورد با رانندگان و یا کارمند راهداری را مردود دانست، نوشته‌شده در ۲۹ شهریور ۱۴۰۱؛ بازدید در ۳۰ شهریور ۱۴۰۱.
  44. Mamouri, Ali. "Iraqi Shiite pilgrimage takes political turn". Al-Monitor. Archived from the original on 17 November 2015. Retrieved 8 October 2015.
  45. ABNA (5 November 2017). "Two martyred as Nigerian police raid Arbaeen commemoration" (به انگلیسی). Retrieved 9 November 2017.
  46. ۴۶٫۰ ۴۶٫۱ تابناک (۲۰۱۹-۰۹-۱۳). «سهم تجار ایرانی از اقتصاد اربعین پشت مرزهای بسته/ امید به بازگشایی مرز سومار در جنگ اقتصادی». تابناک | TABNAK. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۳۰.
  47. «سرنوشت مرزهای صادراتی ایران به عراق در ایام اربعین». otaghiranonline. ۲۰۱۹-۰۹-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۳۰.
  48. «راهپیمایی اربعین؛ بازهم مردم مقصرند!». خبرآنلاین. دریافت‌شده در ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۲.
  49. ۴۹٫۰ ۴۹٫۱ ۴۹٫۲ «ساخت طولانی‌ترین پرچم حسینی جهان در عراق». مشرق نیوز. ۲۰۱۵-۱۱-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۳۰.
  50. ۵۰٫۰ ۵۰٫۱ «فیلم/ بزرگ‌ترین پرچم حسینی در پیاده‌روی اربعین». مشرق نیوز. ۲۰۱۷-۱۱-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۳۰.
  51. ۵۱٫۰ ۵۱٫۱ «بزرگ‌ترین پرچم اربعین حسینی در شلمچه برافراشته شد». خبرگزاری فارس. ۲۰۱۹-۰۹-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۳۰.
  52. ۵۲٫۰ ۵۲٫۱ «بزرگ‌ترین پرچم اربعین حسینی در شلمچه برافراشته شد - نسخه چاپی خبر - خبرگزاری فارس». farsnews.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۳۰.
  53. ۵۳٫۰ ۵۳٫۱ [www.ion.ir «برافراشتن بزرگ‌ترین پرچم اربعین حسینی در شلمچه»] مقدار |پیوند= را بررسی کنید (کمک). ایران آنلاین. ۲۰۱۹-۰۹-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۳۰.
  54. ۵۴٫۰ ۵۴٫۱ «اهتزاز بزرگ‌ترین پرچم حسینی در شلمچه». IRIB NEWS AGENCY | خبرگزاری صدا و سیما. ۲۰۱۹-۰۹-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۳۰.
  55. «نمایش شکوه و عظمت حسینی با دسته پرچم اربعین». خبرگزاری ایلنا. ۲۰۱۹-۰۹-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۳۰.
  56. خبرگزاری دانشجو (۲۰۱۹-۰۹-۳۰). «چه نکاتی باید در پیاده‌روی اربعین رعایت شود؟». خبرگزاری دانشجو | SNN.IR. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۳۰.
  57. «حمل پرچم 200متری در مسیر پیاده‌روی اربعین+فیلم- اخبار فرهنگی - اخبار تسنیم». خبرگزاری تسنیم - Tasnim. ۲۰۱۷-۱۱-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۳۰.
  58. Sandhu, Serina (10 February 2016). "Muslim anti-Isis march not covered by mainstream media outlets, say organisers". The Independent. Retrieved 10 February 2016.
  59. «حضور بیش از ۱ میلیون تهرانی در راهپیمایی جاماندگان اربعین حسینی». تسنیم. ۲۵ آبان ۱۳۹۵.
  60. صفر تا صد پیاده‌روی جاماندگان اربعین حسینی ۱۴۰۱ در تهران دریافت شده در ۲۴ شهریور ۱۴۰۱
  61. جزئیات راهپیمایی جاماندگان اربعین حسینی در مشهد