غرر الحکم و درر الکلم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
کتاب غُرَرُالحِکَم و دُرَرُالکَلِم
اطلاعات کلی
مؤلف: عبدالواحد تمیمی آمدی
موضوع: گفتاورد و حدیث
شیعه
Hadith Ali.svg
عقاید
اصول توحید • نبوت • معاد یا قیامت •
عدل • امامت
فروع نماز • روزه • خمس • زکات • حج • جهاد • امر به معروف و نهی از منکر • تولی • تبری
عقاید برجسته مهدویت: غیبت (غیبت صغری، غیبت کبراانتظار، ظهور و رجعت • بدا • شفاعت و توسل • تقیه • عصمت • مرجعیت، حوزه علمیه و تقلید • ولایت فقیه • متعه • شهادت ثالثه • جانشینی محمد • نظام حقوقی
شخصیت‌ها
چهارده معصوم محمد • علی • فاطمه • حسن • حسین • سجاد • باقر • صادق • کاظم • رضا • جواد (تقی) • هادی (نقی) • حسن (عسکری) • مهدی
صحابه سلمان فارسی • مقداد بن اسود • میثم تمار • ابوذر غفاری • عمار یاسر • بلال حبشی • جعفر بن ابی‌طالب • مالک اشتر • محمد بن ابوبکر • عقیل • عثمان بن حنیف • کمیل بن زیاد • اویس قرنی • ابوایوب انصاری • جابر بن عبدالله انصاری • ابن‌عباس • ابن مسعود • ابوطالب • حمزه • یاسر • عثمان بن مظعون • عبدالله بن جعفر • خباب بن ارت • اسامه بن زید • خزیمة بن ثابت • مصعب بن عمیر • مالک بن نویره • زید بن حارثه
زنان: فاطمه بنت اسد • حلیمه • زینب • ام کلثوم بنت علی • اسماء بنت عمیس • ام ایمن • صفیه بنت عبدالمطلب • سمیه
علما روحانیان شیعه
مکان‌های متبرک
مکه و مسجد الحرام • مدینه، مسجد النبی و بقیع • بیت‌المقدس و مسجدالاقصی • نجف، حرم علی بن ابی‌طالب و مسجد کوفه • کربلا و حرم حسین بن علی • کاظمین و حرم کاظمین • سامرا و حرم عسکریین • مشهد و حرم علی بن موسی الرضا
دمشق و زینبیه • قم و حرم فاطمه معصومه • شیراز و شاه چراغ • آستانه اشرفیه و سید جلال‌الدین اشرف • ری و شاه عبدالعظیم
مسجد • امامزاده • حسینیه
روزهای مقدس
عید فطر • عید قربان (عید اضحی) • عید غدیر خم • محرّم (سوگواری محرمتاسوعا، عاشورا و اربعین) • عید مبعث • میلاد پیامبر • تولد ائمه • ایام فاطمیه
رویدادها
رویداد مباهله • غدیر خم • سقیفه بنی‌ساعده • فدک • رویداد خانه فاطمه • قتل عثمان • نبرد جمل • نبرد صفین • نبرد نهروان • واقعه کربلا • مؤتمر علماء بغداد • حدیث ثقلین • اصحاب کسا • آیه تطهیر • شیعه‌کُشی
کتاب‌ها
قرآن • نهج‌البلاغه • صحیفه سجادیه
کتب اربعه: الاستبصار • اصول کافی • تهذیب الاحکام • من لایحضره الفقیه
مصحف فاطمه • مصحف علی • اسرار آل محمد
وسائل‌الشیعه • بحارالانوار • الغدیر • مفاتیح‌الجنان
تفسیر مجمع‌البیان • تفسیر المیزان • کتب شیعه
شاخه‌ها
دوازده‌امامی (اثنی‌عشری) • اسماعیلیان • زیدیه • غلاه
منابع اجتهاد
کتاب (قرآن) • سنت (روایات پیامبر و ائمه) • عقل • اجماع

غُرَرُالحِکَم و دُرَرُالکََلِم (به معنای: اندرزهای برتر و سخنان چون دُر) کتابی است شامل گفتاوردهای علی بن ابی طالب که به شیوه الفبایی چیدمان شده و تعدادشان ۱۰۷۶۰ می‌باشد. عبدالواحد تمیمی آمِدی آمدی گرداورنده آن است که کتاب را در ۹۱ بخش (باب) فهرست بندی کرده است. آمدی غررالحکم و دررالکلم را به کمک کتابهای نهج البلاغه، صد کلمه جاحط، تحف العقول ابن شعبه حرانی و دستور معالم الحکم قاضی قضاعی، به رشته تحریر درآورده است.[۱][۲][۳]

نگارنده[ویرایش]

Ghurar al-Hikam wa Durar al-Kalim.jpg

آمدی در قرن پنجم و ششم هجری قمری می‌زیسته است.[۴][۵] به استثناء دانسته‌هایی که میرزا عبدالله افندی تشریح کرده است اطلاعات زیادی از زندگی نگارنده کتاب، عبدالواحد تمیمی آمدی در دست نمی‌باشد. در این شرح حال افندی از آمدی به عنوان «فاضل عامل محدث امامی شیعه» نقل می‌کند.[۶] پاره‌ای دیگر از دانشمندان علوم دینی، آمدی را از عالمان امامیه برشمرده‌اند.[۷][۸]

علامه مجلسی از دانشمندان مذهب شیعه در آغاز کتاب بحار، آمدی را از حکیمان امامیه محسوب می‌کند.[۹] ابن شهر آشوب و حاج میرزا حسین نوری نیز در آثار خود از آمدی تجلیل نموده‌اند[۱۰] آمدی نزد احمد غزالی شاگردی کرده و استاد ابن شهرآشوب بوده است. الاحکام من قصة سید الانام و جواهرالکلام فی الحکم از آثار دیگر آمدی می‌باشند.[۱۱] سرشناسی آمدی به سبب نگارش کتاب غررالحکم و دررالکلم می‌باشد. نگارنده، در ابتدای کتاب، هدف خویش را از تألیف آن، چنین بیان می‌دارد:

آنچه مرا بر تألیف این احادیث واداشت، به درستی چیزی بود که ابوعثمان جاحظ را خوشحال ساخته بود و آن چیز، صد واژه از واژگانی بود که دربردارنده انواع سودها و بخشاینده لذت‌ها به گوش‌ها بود، و آن کلمات را جاحظ از کلمات امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب گرد آورده بود. من همینکه آن را از جاحظ دیدم، خندیدم و پیش خود گفتم، عجبا! پناه بر خدا از این مرد! با اینکه او دانشمند زمان و یگانه در میان عالمان است، با آن سابقه دانش و اوج بلندش در علم چه شده است که از ماه تمام روشن، چشم پوشیده و از بسیار به کم ساخته است؟ پس از آن بر آن شدم از سخنان آن حضرت گرد آورم و برخی از حکمت‌ها و اندکی از بسیار از سخنان آن حضرت را که سخنوران جهان و حکیمان دوران از آوردن مانندش ناامیدند، گرد آوردم.

به گفته آمدی، خود علی بن ابی طالب در مورد دانش خویش نقل کرده‌اند:

بدانید میان دو پهلوی من دانش بی شماری انباشته شده است، چه می‌شد اگر بردارنده و نگهدارنده پیدا می‌کردم و کمی دوش دل را از این بار گران الهی سبک می‌کردم.[۱۲]

روش گردآوری کتاب[ویرایش]

آمدی، روش گردآوری و تدوین خود را بر اساس ترتیب حروف بیست و نه‌گانه قرار داده است و بسیاری از بخش‌های کتابش را بر مبنای واژه آغازین گفتاورد بنیاد کرده است.[۱۲]مثلاً:

  • فصل ششم: واژه الا
  • فصل هفتم: واژه أین
  • فصل چهل و شش: واژه طوبی
  • فصل هشت و یک: واژه نعم
  • فصل هشتاد و هفت: واژه ینبغی

کهن‌ترین نوشتار[ویرایش]

کهن‌ترین نوشتار غررالحکم و دررالکلم، نسخه شماره ۱۱۶۸ کتابخانه آستان قدس رضوی است، که به سال ۵۱۷ هجری قمری استنساخ گردیده است.[۱۳]

نوشتارهای خطی غررالحکم و دررالکلم[ویرایش]

غررالحکم و دررالکلم کتابی است که دانشمندان اسلامی در طی قرون گذشته، نوشتارهایی از آن برداشته‌اند که فعلاً در کتابخانه‌های بزرگ از جمله ایران موجود هستند، که به برخی از آنها عبارتند از:

  • نوشتاری بسیار گرانقدر با جلد و سرفصل‌های طلاکاری شده در کتابخانه علی بن موسی الرضا موجود است که در بین هر یک از گفتاوردها، یک ستاره طلا قرار گرفته است و در سال ۹۶۱ هجری قمری در شهر مکه به دست خطاط آن بهاءالدین حسین، به پایان رسیده است و شماره ثبتی آن ۱۸۶ می‌باشد.
  • نوشتار دیگری در همان کتابخانه است، طی شماره ۱۱۶۸ که تاریخ نگارشش ۵۱۷ هجری قمری و به زمان خود نگارنده بسیار نزدیک است.
  • نوشتار دیگری در کتابخانه مدرسه سپهسالار است، که به تاریخ ماه رمضان ۹۹۵ هجری قمری و شماره آن ۲۸۴۲ می‌باشد.
  • نوشتار با ارزش دیگری با خط نسخ با جلد طلاکاری شده ولی بدون تاریخ طی شماره ۳۰۹۲ در کتابخانه مجلس شورای ملی موجود است.

این کتاب همچنبن توسط میرزا محسن عماد الفقرا به نظم درآمده است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. فهرست الفبایی نسخ خطی کتابخانه آستان قدس؛ بخش مقدمه غررالحکم و دررالکلم، ترجمه انصاری
  2. ریاض العلماء، جلد سوم، ص ۲۸۱ و ۲۸۲ مقدمه غررالحکم و دررالکلم، ترجمه انصاری.
  3. «غرر الحکم و درر الکلم». www.imamalinet.net نوشته:ناصرالدین انصاری قمی. بازبینی‌شده در ۸ نوامبر ۲۰۱۰. 
  4. مقدمه غررالحکم، ترجمه انصاری- ریحانه الادب، جلد اول، صفحهٔ ۲۸
  5. مقدمه غررالحکم به شرح آقا جمال خوانساری، محدث ارموی، جلد اول، ص "عط"
  6. ریاض العلماء، جلد سوم، ص ۲۸۱ و ۲۸۲ مقدمه غررالحکم و دررالکلم، ترجمه انصاری.
  7. مناقب آل ابیطالب، جلد اول، صفحه ۳۴
  8. معالم العلماء، صفحهٔ ۸۱
  9. بحارالانوار، جلد اول، صفحه ۱۶ و ۳۴
  10. خاتمه مستدرک، جلد سوم، صفحه۹۲–۹۶. مقدمه غرر الحکم، صفحه رز، ترجمه انصاری.
  11. الذریعة، جلد پنجم، صفحهٔ ۲۷۸
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ترجمه غررالحکم، صفحه ۳و۴از انصاری
  13. فهرست الفبایی نسخه‌های خطی کتابخانه آستان قدس، مقدمه غررالحکم، صفحه "ش" ترجمه انصاری.

پیوند به بیرون[ویرایش]