نبرد نهروان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۳۴°۳۱′۱۷″شمالی ۴۳°۴۷′۰۳″شرقی / ۳۴٫۵۲۱۳۸۹°شمالی ۴۳٫۷۸۴۱۶۷°شرقی / 34.521389; 43.784167

جنگ نهروان
زمان ۹ صفر ۳۸ قمری
مکان نهروان، عراق
نتیجه پیروزی علی بن ابی‌طالب
جنگندگان
خلیفه چهارم اهل تسنن که همان امام اول شیعه است خوارج
فرماندهان
علی بن ابی‌طالب

مالک اشتر نخعی

قیس بن سعد انصاری

ابوایوب انصاری

محمد حنفیه

عبدالله بن عباس

حجر بن عدی

اشعث بن قیس

شبث بن ربعی

جندب بن کعب ازدی

عبدالله بن وهب راسبی

عبدالله بن شجره سلمی

حرقوص بن زهیر سعدی

نیروها
۱۲٬۰۰۰ ابتدا ۴٬۰۰۰

و حین نبرد ۱٬۰۰۰ تا ۱٬۸۰۰

تلفات
نامشخص نامشخص

جنگ نهروان (Battle of Nahrawan) در ۹ صفر ۳۸ قمری[۱] بین سپاهیان علی بن ابی‌طالب و خوارج روی داد

در جنگ صفین که سپاهیان دشمن قرآنها را بر سر نیزه کردند‌ سپاهیان علی بن ابی طالب گفتند که ما دیگر مبارزه نمیکنیم این جنگ با قرآن است علی اما این را یک نقشه میدانست برخی سپاهیان از جنگ منصرف شدند و به مخالفت علی توجه نکردند و قرار شد که یک معاهده بین دو سپاه بسته شود

بعد از این معاهده سپاهیان پشیمان شدند و به علی گفتند که پیمان بشکنیم اما علی با اینکه از معاهده ناراضی بود گفت ناعهدی و پیمان شکنی و شکستن قول طبق قرآن درست نیست این افراد علی را کافر خوانده و گفتند که علی باید توبه کند این افراد خوارج نامیده شدند

لشکر کشی به شام[ویرایش]

در معاهده جنگ صفین که به حکمیت معروف است اهل شام عمر و عاص را انتخاب کردند لشکریان علی نیز بر خلاف نظر علی ابو موسی را که فرد نابخردی بود انتخاب کردند عمر و عاص و ابو موسی در بین خودشان تصمیم گرفتند که معاویه و علی را عزل کنند و انتخاب خلیفه را به شورا واگذار کنند که این اقدام خودمانی انها خلاف معاهده حکمیت بود زیرا قرار دو لشکر اینگونه بود که در این معاهده باید همه چیز طبق کتاب قرآن باشد ولی عمر و عاص و ابوموسی خودسرانه قرار عزل کردن گذاشتند و ابوموسی علی را عزل کرد اما عمر و عاص معاویه را عزل نکرد و معاویه را خلیفه اعلام کرد حال که معاهده شکسته شده بود مثل زمانی شده بود که معاهده حکمیت اصلا بسته نشده و جنگ در جریان است

لشکر علی حرکت کرد در بین راه خبر رسید که خوارج در حال کشت و کشتار در راه نهروان هستند علی نیز لشکر را به سوی خوارج کج کرد

شورش خوارج[ویرایش]

در همین ایام که علی در راه شام بود، خوارج دست به کشتن افرادی نظیر عبدالله بن خباب بن ارت و همسر باردارش زدند، که با آنها اختلاف دیدگاه داشتند؛ لذا سپاه علی و بخصوص اشعث بن قیس از وی خواستند که نخست با خوارج برخورد کند، چون از جانب آنها برای خویشان و اموال خود احساس ناامنی می‌کردند؛ لذا علی در ابتدا به نهروان رفت تا با مخالفان تعامل کند. هرچند نظر اکثریت سپاه بر این بود، اما برخی سپاه را ترک کردند. علی از خوارج خواست که قاتلان را تسلیم کنند، اما آنها در پاسخ گفتند جملگی این قتل‌ها را مرتکب شده .[۲]

نبرد[ویرایش]

نبرد نهروان به روایت بلاذری در ۹ صفر سال ۳۸ هجری (حدوداً ۱۷ ژوئیه سال ۶۵۸ میلادی) رخ داد، اما مادلونگ بیشتر احتمال می‌دهد که نبرد طبق روایت ابومخنف در ذی الحجه سال ۳۷ هجری مقارن با نیمه ماه مه سال ۶۵۸ میلادی رخ داده باشد. علی قبل از جنگ بارها پیک نزد خوارج فرستاده بود که با انها گفتگو کنند اما انها قبول نکردند.جنگ نهروان که رقم خورد علی و برخی از اصحابش از خوارج خواستند که دست از دشمنی و جنگ بردارند، اما آنها نپذیرفتند. سپس علی پرچم عفو را دست ابوایوب انصاری داد و اعلام کرد هر کس نزد آن پرچم برود و همچنین اگر کسی از خوارج نهروان را ترک کند و مرتکب قتلی نشده باشد، در امان است. بدین ترتیب صدها تن از خوارج از سپاهشان جدا شدند و از حدود ۴۰۰۰ نفر تنها ۱۵۰۰ یا ۱۸۰۰ تن باقی ماندند. علی مایل به اغاز جنگ نبود نهایتاً علی منتظر ماند تا خوارج نبرد را آغاز کنند و سپس با سپاه خود با باقی‌مانده لشکر خوارج مبارزه کرد . از سپاه علی بین ۷ تا ۱۳ نفر کشته شدند، حال آنکه تقریباً همه خوارجی که دست به شمشیر بردند کشته و زخمی شدند. علی دستور داد زخمیان خوارج به قبایلشان تحویل گردند تا مداوا شوند.[۳] در سال‌های بعد نیز پنج شورش هر بار توسط چند صد نفر از خوارج علیه علی انجام شد و هر بار شکست خورد.[۴]

نتایج[ویرایش]

مادلونگ می‌نویسد نبرد با خوارج چالش برانگیزترین رخداد دوران خلافت و امامت علی بود.خوارج از یاران خلیف چهارم و امام اول در جنگ صفین بودند اما سریع از دشمن شان فریب خوردند و وقتی پشیمان شدند باز راه درست را انتخاب نکردند سرانجام خوارج پس از مهلت هایی که به آنها داده شد میدان جنگ را ترک کردند و کمی از انها پافشاری به جنگ داشتند و خود را به کشتن دادند البته برخی فرار کردند جنگ نهروان به خاطر منطقه ای که جنگ در ان منطقه شکل گرفت به این نام خوانده میشود .[۵] در تاریخ گفته شده پس از این اتفاقات برخی افراد لشکر علی کم کم سست شده و در نقشه بعدی دشمن شرکت کردند اما ناراحت نشوید تاریخ همیشه بد نیست و در مقابل انها برخی از این افراد همیشه تا هنگام مرگ از جنگ نهراسیدند و فریب نخوردند [۶]

پانویس[ویرایش]