حسن مجتبی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
امام شیعه
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
حسن مجتبی
Hassan mojtaba - 140098.jpg
نقش دومین امام شیعیان
نام حسن مجتبی
کنیه ابومحمّد
ابامحمّد
لقب(ها)

المجتبی
سید الشباب اهل الجنه
الزکی
التقی
السید

السبط
زادروز ۱۵ رمضان سال سوم پس از هجرت
زادگاه مدینه
درگذشت ۷ یا ۲۸ صفر سال ۵۰ پس از هجرت
مدفن قبرستان بقیع، مدینه
پدر علی
مادر فاطمه زهرا
همسر(ان) جعده
فرزند(ان) قاسم بن حسن، عبدالله بن حسن
طول عمر

پیش از امامت ۳۷ سال
(سال ۳ تا ۴۰ پس از هجرت)

دوران امامت ۱۰ سال
(سال ۴۰ تا ۵۰ پس از هجرت)
«حسن» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای دیگر کاربردها، حسن (ابهام‌زدایی) را ببینید.
شیعه
Hadith Ali.svg
عقاید
اصول توحید • نبوت • معاد یا قیامت •
عدل • امامت
فروع نماز • روزه • خمس • زکات • حج • جهاد • امر به معروف و نهی از منکر • تولی • تبری
عقاید برجسته مهدویت: غیبت (غیبت صغری، غیبت کبراانتظار، ظهور و رجعت • بدا • شفاعت و توسل • تقیه • عصمت • مرجعیت، حوزه علمیه و تقلید • ولایت فقیه • متعه • شهادت ثالثه • جانشینی محمد • نظام حقوقی
شخصیت‌ها
چهارده معصوم محمد • علی • فاطمه • حسن • حسین • سجاد • باقر • صادق • کاظم • رضا • جواد (تقی) • هادی (نقی) • حسن (عسکری) • مهدی
صحابه سلمان فارسی • مقداد بن اسود • میثم تمار • ابوذر غفاری • عمار یاسر • بلال حبشی • جعفر بن ابی‌طالب • مالک اشتر • محمد بن ابوبکر • عقیل • عثمان بن حنیف • کمیل بن زیاد • اویس قرنی • ابوایوب انصاری • جابر بن عبدالله انصاری • ابن‌عباس • ابن مسعود • ابوطالب • حمزه • یاسر • عثمان بن مظعون • عبدالله بن جعفر • خباب بن ارت • اسامه بن زید • خزیمة بن ثابت • مصعب بن عمیر • مالک بن نویره • زید بن حارثه
زنان: فاطمه بنت اسد • حلیمه • زینب • ام کلثوم بنت علی • اسماء بنت عمیس • ام ایمن • صفیه بنت عبدالمطلب • سمیه
علما روحانیان شیعه
مکان‌های متبرک
مکه و مسجد الحرام • مدینه، مسجد النبی و بقیع • بیت‌المقدس و مسجدالاقصی • نجف، حرم علی بن ابی‌طالب و مسجد کوفه • کربلا و حرم حسین بن علی • کاظمین و حرم کاظمین • سامرا و حرم عسکریین • مشهد و حرم علی بن موسی الرضا
دمشق و زینبیه • قم و حرم فاطمه معصومه • شیراز و شاه چراغ • آستانه اشرفیه و سید جلال‌الدین اشرف • ری و شاه عبدالعظیم
مسجد • امامزاده • حسینیه
روزهای مقدس
عید فطر • عید قربان (عید اضحی) • عید غدیر خم • محرّم (سوگواری محرمتاسوعا، عاشورا و اربعین) • عید مبعث • میلاد پیامبر • تولد ائمه • ایام فاطمیه
رویدادها
رویداد مباهله • غدیر خم • سقیفه بنی‌ساعده • فدک • رویداد خانه فاطمه • قتل عثمان • نبرد جمل • نبرد صفین • نبرد نهروان • واقعه کربلا • مؤتمر علماء بغداد • حدیث ثقلین • اصحاب کسا • آیه تطهیر • شیعه‌کُشی
کتاب‌ها
قرآن • نهج‌البلاغه • صحیفه سجادیه
کتب اربعه: الاستبصار • اصول کافی • تهذیب الاحکام • من لایحضره الفقیه
مصحف فاطمه • مصحف علی • اسرار آل محمد
وسائل‌الشیعه • بحارالانوار • الغدیر • مفاتیح‌الجنان
تفسیر مجمع‌البیان • تفسیر المیزان • کتب شیعه
شاخه‌ها
دوازده‌امامی (اثنی‌عشری) • اسماعیلیان • زیدیه • غلاه
منابع اجتهاد
کتاب (قرآن) • سنت (روایات پیامبر و ائمه) • عقل • اجماع

حسن بن علی المجتبی (نام کامل به عربی:الحسن بن علی بن أبی طالب الهاشمی القرشی)، پسر علی بن ابی طالب (امام نخست شیعیان) و فاطمه دختر محمّد، امام دوم شیعیان است. وی مکنّی به ابومحمد و ملقب به مجتبی از اهل بیت و نیز پنج تن آل عبا به شمار می‌آید. از دیدگاه اهل سنت، او پنجمین و آخرین خلیفه از خلفای راشدین محسوب می‌شود.

حسن بن علی در پانزدهم رمضان، در سال سوم هجری زاده شد و پس از پدر به امامت (در دیدگاه شیعیان) و خلافت (از دیدگاه اهل سنت) مشغول شد؛ ولی پس از مدت کوتاهی به صلح با معاویه بن ابوسفیان تن داد[۱] حسن بن علی به دست همسرش جعده دختر اشعث بن قیس کندی مسموم شد و سرانجام در هفتم صفر سال ۵۰ هجری (بنابر قولی ۲۸ صفر) درگذشت.

محتویات

زندگی تا پیش از خلافت

حسن فرزند علی و فاطمه دختر محمد در ۱۵ رمضان (ماه تولد مورد اختلاف است[۱]) سال سوم هجری قمری در مدینه بدنیا آمد. محمد بن عبدالله که پدربزرگ حسن بود نام او را پس از هفت روز از ولادتش انتخاب کرد.

حسین نامی ست برگرفته از حسن و از پیامبر اسلام نقل شده که من نام پسران فاطمه را به نامهاى پسران هارون (برادر موسی نبی) كه شبّر و شبير و مبشر (حسن ، حسین و محسن) است نام نهاده ‌ام ، این نام پیش از اسلام نزد قریش رایج نبوده[۲]

پیامبر اسلام به خاطر تولد حسن، گوسفندی قربانی نمود و گوشتش را میان فقرا تقسیم نمود. همچنین در هنگام تولد حسن و حسین، موهای سرش را تراشید و معادل وزن موی او را نقره گرفت و آنرا بین مستمندان صدقه داد.[۳] کنیه او ابومحمد است و او را با القابی چون مجتبی، تقی، زکی، سید، سبط، سبط اکبر می‌خوانند.

سیمای حسن بن علی

درباره چهره و قامت او گفته اند که بسیار شبیه پیامبر اسلام بوده بصورتی که روزی ابو بكر خلیفه اول اهل سنت از كنار حسن بن على که خردسال بود می گذشت او را برداشت و بر دوش خود نهاد و گفت:

  • پدرم فدایت باد كه شبيه پيامبر هستی و شبيه على نيستی [۴][۵][۶]

کودکی

یک نقاشی متعلق به سده نوزدهم که علی بن ابیطالب را در کنار دو فرزندش حسن و حسین ترسیم کرده‌است.

حسن بن علی هفت سال پیامبر اسلام را درک کرده است ، از پیامبر اسلام در مورد او جملاتی وجود دارد و همچنین پیامبر به او در کودکی آداب و ادعیه اسلامی می آموخته [۷]

زبير بن عوام نقل می کند که:

  • بین صحابه بحث بوده که چه کسی شبیه ترین افراد به پیامبر اسلام است عبد الله بن زبير پيش ما آمد و گفت: من براى شما مى‌ گويم كه چه كسى از اهل بیت پيامبر به او شبيه‌ تر و در نظر او محبوب‌تر بود. او حسن بن على بود، خود مى‌ ديدم در حالى كه پيامبر در سجده بود حسن مى‌ آمد بر دوش يا گردن آن حضرت سوار مى‌ شد و پيامبر او را فرود نمى‌ آورد تا خود پياده شود.[۸][۹][۱۰][۱۱]

ابوهریره گوید:

  • با پیامبر اسلام در مسجد نشسته بودیم که در اين هنگام حسن شتابان آمد و بر دامن پيامبر نشست و پیامبر فرمود: پروردگارا! من او را دوست مى‌ دارم او را دوست بدار، و هر كه او را دوست مى‌ دارد، دوست بدار [۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]

ابو هريره در حدیث دیگری گفته است:

  • از پيامبر اسلام شنيدم که مى‌ فرمود هر كه حسن و حسين را دوست بدارد مرا دوست مى‌ دارد و هر كه آن دو را دشمن بدارد مرا دشمن داشته است[۱۶][۱۷][۱۸][۱۹]

پیامبر اسلام در سخنی گفته است:

رویداد مباهله

در رویداد مباهله که در قرآن [۲۳] به پیامبر اسلام امر شد تا کسانی که برای او عزیز هستند از جمله پسران خودش را برای مباهله با مسیحیان نجران ببرد محمد بن عبدالله حسن و حسین که در سن کودکی بودند را برای مباهله همراه خود برد [۲۴][۲۵][۲۶][۲۷][۲۸][۲۹][۳۰][۳۱][۳۲][۳۳] به همین خاطر نزد مسلمانان حسن و حسین با عنوان پسران رسول خدا نیز شناخته می شوند

آیه تطهیر

آیه تطهیر بخشی از آیه ۳۳ سوره احزاب است که در دوران کودکی حسن نازل شد و در آن گفته شده هرگونه گناه و ناپاکی از اهل بیت پیامبر دور شده ، شیعیان مصداق اهل بیت را علی ابن ابی طالب ، فاطمه زهرا ، حسن و حسین بن علی می دادند[۳۴] ، اهل سنت معتقدند علاوه براین زنان و بعضی صحابه پیامبر نیز مصداق آیه هستند[۳۵]

اعتراض به خلفا در کودکی

گزارش‌هایی درباره اعتراض حسن بن علی به خلفای سه گانه وجود دارد. سیوطی دانشمند و مفسر سنی در تاریخ الخلفاء آورده است:

  • روزی حسن بن علی در سنین کودکی بر ابوبکر وارد شد؛ در حالی که وی بر فراز منبر سخن می‌گفت. حسن بر او بانگ زد و با اعتراض بدو گفت: از منبر پدرم پایین بیا. ابوبکر در پاسخ گفت: به خدا راست گفتی، این منبر پدر توست نه پدر من [۳۶]

دوران نوجوانی

بلاذری از مورخین عرب در کتابش فتوح البلدان به ذکر کسانی که در فتوحات ایران حضور داشتند می پردازد ، از بعضی به صراحت نام می برد اما در مورد حضور حسن و حسین به صراحت اظهار نظر نمی کند و می نویسد "گفته شده" در این جنگها حسن و حسین بن علی نیز حضور داشتند[۳۷]

طبری نیز در کتاب تاریخش بنقل از عمر بن شبة ، حاضرین در فتوحات ایران و نبرد طبرستان را نقل می کند و نامی از حسن و حسین نمی برد اما در جای دیگری در این کتاب و باز به نقل از عمر بن شبة نام حسن و حسین را در زمره حاضران نبرد طبرستان بیان می کند ، احتمالا این اختلاف بیان باعث تردید مورخین دیگر مانند بلاذری شده و با صراحت در مورد حضور داشتن حسن و حسین قضاوت نکردند[۳۸][۳۹]

اعتراض به تعبید ابوذر غفاری

زمانی که عثمان بن عفان ابوذر صحابه پیامبر اسلام را به ربذه تبعید کرد دستور داد کسی او را مشایعت نکند و با او سخن نگوید، و امر کرد مروان بن حکم او را از مدینه بیرون کند. به همین دلیل، هنگامی که ابوذر از مدینه بیرون می‌شد کسی جرئت همراهی او را نداشت؛ با این حال، علی بن ابی طالب و برادرش، عقیل و حسن و حسین و عمار یاسر او را بدرقه کردند[۴۰][۴۱]

در زمان خلافت علی ابن ابی طالب

بعد از کشته شدن خلیفه سوم و با روی آوردن مردم به سوی علی ابن ابی طالب ، حسن بن علی نیز در این دوران نقش سیاسی و نظامی ایفا می کرد؛

وقتی که علی ابن ابی طالب جهت امامت جمعه بعلت بیماری یا علل دیگری حاضر نمی شد حسن بن علی را جهت امامت می فرستاد و حسن بن علی در خطبه ها به بیان فضائل اهل بیت پیامبر می پرداخت ، در یکی از این خطبه ها حسن بن علی می گوید:

  • خدا هر پیامبری را مبعوث کرد برایش آل و اهل بیتی مقرر کرد. به خدايى كه محمد را بحق به پيمبرى مبعوث کرد، هيچكس در حق ما اهل بيت نقصانى نیاورد مگر خدا همانند آنرا از عمل وى نقصان دهد، و حادثه‌اى بر ضد ما رخ ندهد مگر آنكه سر انجام كار بنفع ما باشد و بزودى خبر آنرا خواهيد دانست.

و در خطبه دیگری می گوید:

  • ما اهل بیت پیامبر اسلام يكى از دو وزنه و ثقلی هستیم که پیامبر به ارث گذاشت وزنه ديگر كتاب خداست كه شرح همه چيز در آن هست و باطل در آن راه ندارد و در همه ی امور اعتماد به کتاب خداست و ما اهل بیت از تأويل آن بى‌خبر نيستيم بلكه حقايق آنرا به مي دانيم. پس از ما اهل بیت اطاعت کنید که اطاعت ما واجب است و اطاعت مان قرين اطاعت خدا و پيغمبر است.[۴۲]

جنگ جمل

نوشتار اصلی:نبرد جمل

هنگامی که ابوموسی اشعری فرماندار کوفه با فرستادگان علی بن ابی طالب برای مقابله با شورش داخلی (برپاکنندگان جنگ جمل) همکاری نکرد، علی ابن ابی طالب فرزند خود حسن را به همراه عمار یاسر با نامه‌ای به کوفه اعزام کرد. حسن بن علی با سخنرانی خود در مسجد کوفه توانست حدود ده هزار نفر را به میدان جنگ علیه شورشیان بکشاند.[۴۳][۴۴]

حسن بن علی قبل از جنگ جمل سخنرانی کرد و مردم را به جنگ با شورشیان تهییج کرد و علی ابن ابی طالب وی را در این جنگ به فرماندهی (سمت راست) سپاه گمارده بود [۴۵]

جنگ صفین

نوشتار اصلی:نبرد صفین

حسن و حسین فرزندان فاطمه دختر پیامبر اسلام و محمد فرزند خوله از قبیله بنی‌حنیفه در این جنگ حضور داشتند

علی ابن ابی طالب از بخطر انداختن جان حسن و حسین در این جنگ خودداری می کرد و دلیل آنرا حفظ نسل پیامبر اسلام که از حسن و حسین نشات می گرفت عنوان می کرد[۴۶]

با این حال حسن و حسین در این جنگ دوشادوش علی حضور داشتند و خود را سپر او قرار می دادند و در حمله به سپاه معاویه نقش مؤثر داشتند[۴۷]

زيد بن وهب مى‌ گويد:

  • خودم نگريستم و على ابن ابی طالب را ديدم كه پسرانش حسن و حسين و محمد همراه اويند و سوى سپاه معاویه حركت مى‌كند و تيرها از روى دوش و كنار گوش او پياپى مى‌گذشت و فرزندانش او را با جان خود حمايت مى‌ كردند[۴۸]

خلافت حسن بن علی

حادثه ترور علی ابن ابی طالب و خلافت حسن بن علی

پس از اینکه ابن ملجم مرادی از خوارج و از قبیله مرادی در شب نوزدهم رمضان سال چهلم هجری در مسجد کوفه اقدام به ترور علی ابن ابی طالب کرد ، علی پسر ارشدش حسن را بعنوان وصی خود برگزید و به او وصیت هایی کرد از جمله اینکه بعنوان قصاص یک ضربت بیشتر به ابن ملجم نزند[۴۹]

حسن بن على پس از قتل علی ابن ابی طالب بر پیکر پدرش نماز گذارد و مخفیانه و شبانه او را دفن کردند (تا مخالفان او به مزار او جسارت نکنند)[۵۰]

حسن بن علی بعد از فراغت از تشییع علی ابن ابی طالب در مسجد کوفه در حالى كه عمامه و ردای سياه پوشيده بود براى اهل کوفه خطبه‌ خواند و مردم را به بیعت با خود فراخواند[۵۱][۵۲]

هجوم سپاه معاویه به عراق پس از حادثه ترور علی ابن ابی طالب

زمانیکه خبر به معاویه رسید با سپاهی راهی موصل شد و سپاهی را به فرماندهی ابن عامر به الانبار فرستاد تا مدائن را تصرف کند ، حسن بن علی که در کوفه بود خود برای مقابله با ابن عامر با لشکری رهسپار مدائن شد و لشکر دوازده هزار نفره ای جداگانه به فرماندهی عبیدالله بن عباس و قیس بن سعد را جهت مقابله با سپاه معاویه حرکت داد [۵۳][۵۴]

پیشنهاد معاویه به عبیدالله بن عباس و قیس بن سعد

معاويه يك ميليون درهم نزد قيس بن سعد فرستاد تا قیس معاویه را همراهی یا ترک مخاصمه کند اما قیس از پذیرفتن پیشنهاد معاویه امتناع کرد ، گفته مى‌شود که همین پیشنهاد را به عبیدالله بن عباس نیز داد و عبیدالله به همراه هشت هزار نفر پیشنهاد یک میلیون درهمی معاویه را پذیرفت و سپاه را ترک کرد و قیس را به همراه چهار هزار نفر رها کرد در همین حال در سپاه قیس شایع شده بود که حسن بن علی با معاویه صلح کرده است.[۵۵][۵۶]

شورش در سپاه حسن بن علی در راه مدائن

چون حسن بن علی با لشکرش در مدائن حاضر شد در ميان لشكر شايع شد كه قيس بن سعد كشته شده، اهل کوفه که در سپاه حسن بن علی بودند به هيجان آمدند و صفوف درهم ريخت و به خيمه‌ هاى حسن حمله كردند و دست به غارت بردند تا آنجا كه عده ای از سپاه حسن بن علی فرشى را كه وی بر روى آن ايستاده بود، از زیر پایش کشیدند و عبایش از از تنش ربودند و غارتش کردند[۵۷][۵۸][۵۹] بنابر گفته یعقوبی شایعات در سپاه قیس و سپاه حسن بن علی حیله معاویه بوده [۶۰]

ترور نافرجام حسن بن علی در مدائن

در میانه شورش در سپاه حسن بن علی شخصی از خوارج بنام جراح بن قبيصه كه از بنى اسد بود در جاى تاريكى در ساباط كمين كرد تا زمانی حسن بن علی مقابل او رسيد خنجری در ران حسن بن علی فروبرد ، یاران حسن به حمله كردند و او را كشتند. ، حسن با زخم سنگين به مداين رفت و در خانه‌ اى كه معروف به قصر سپيد بود مستقر شد و به درمان پرداخت و بهبود يافت [۵۸][۶۱]

صلح حسن بن علی با معاویه

خطبه حسن بن علی در مواجه با پیشنهاد صلح معاویه

ابن اثیر مورخ اهل سنت می گوید که حسن بن علی پس از آنچه بر او و سپاهش گذشت در مواجه با پیشنهاد صلح معاویه خطبه ای ایراد کرد و گفت:

  • پس از حمد و ثنا. بخدا شک و تردید ما را از جهاد با اهل شام بازنداشته و از دشمنى آنان هم پشيمان نیستیم. ما با اهل شام با تندرستى و سلامت نفس و بردبارى نبرد مى‌كرديم (اما) بعد از آن ، سلامت (لشکر) با عداوت و شكيبائى اش با جزع و ملال مخلوط شد. شما هنگامى كه سوى صفين لشكر كشيديد. دين شما بر دنيایتان مقدم بود ولى (اکنون )دنياى شما بر دين تان مقدم شده اكنون شما در حالى هستيد كه از دو کُشته متاثرید. یکی صفین که بر کشته شدگانش زاری می کنید و دیگری نهروان که بخاطر کشته شدگانش کمر به انتقام بسته بودید. مویه کنندگان صفین منتقم شدند و منتقمان نهروان سست! معاويه‌ ما را بكارى دعوت كرده كه در آن كار عزت و سرافرازى نخواهد بود دور از انصاف است. اگر شما خواهان مرگ (جهاد) باشيد ما پيشنهاد و دعوت او را نمی پذیریم و او را نزد خداوند با شمشير محاكمه خواهيم كرد و اگر دنیا را بخواهيد ما پيشنهاد او را قبول خواهیم کرد

مردم از هر طرف فرياد زدند. باقى باقى بگذار (پیشنهاد معاویه را بپذیر) پس از آن حسن بن علی صلح نامه را امضا کرد[۶۲]

و از خطبه های حسن بن علی پس از صلح بود که:

  • اى مردم همانا خدا شما را بواسطه اولین ما (اهل بیت) هدايت کرد و خونهاى شما را بواسطه دیگری از ما (یکی دیگر از اهل بیت) حفظ كرد و من اكنون با معاويه سازش نمودم- و شايد این برای شما آزمایش و عبرتی باشد و شاید مهلت و بهره ای تا زمانی که پایان می پذیرد[۶۳][۶۴]

مفاد صلح نامه حسن بن علی و معاویه

معاویه نامه سفیدی را همراه با نشان مهر خودش (تایید بی چون چرا) در پای آن برای حسن بن علی فرستاد تا او شروط خودش رو در آن بنویسد ، حسن بن علی نوشت؛

بسم الله الرحمن الرحیم

این شروط حسن بن علی ست برای معاویه بن ابی سفیان،

  • حکومت بر مسلمین بنابر کتاب خدا ، سنت پیامبر و سیره ی خلفایی که صالح هستند!
  • معاویه حق ندارد پس از خود ولیعهد انتخاب کند و امر بایستی بعهده شورایی از مسلمین باشد
  • مردم و مخالفان معاویه باید در جان ها و اموال شان ایمن باشند
  • معاویه نبایستی علیه حسن بن علی در خلوت یا جلوت توطئه چینی کند
  • معاویه نبایستی هیچ یک از صحابه پیامبر خدا را تهدید کند [۶۵]

حرکت حسن بن علی و اهل بیت پیامبر به سوی مدینه

پس از صلح بین حسن بن علی و معاویه حسن بن علی ميان مردم این خطبه را خواند:

  • اى مردم عراق! سه چيز از شما باعث بیزاری من شد پدرم را كشتيد و به خودم ضربت زديد و هنگامه جنگ غارتم کردید.

سپس حسن و حسين و عبد الله بن جعفر به کوفه بازگشتند و حسن بن علی در مسجد کوفه این خطبه ها را خواند:

  • اى مردم كوفه در مورد همسايگان و مهمانان خودتان و اهل بیت پیامبرتان، كه خدا هرگونه ناپاکی و گناه را از آنان زدوده از خدا بترسید

مردم کوفه شروع به گریه کردند و سپس حسن بن علی و اهل بیت پیامبر به سوی مدینه رفتند [۶۶]

نقض صلحنامه از طرف معاویه

علیرغم عهد مذکور معاویه یزید را بعنوان ولیعهد خود منصوب کرد ، حجربن عدی که از صحابه پیامبر اسلام بود به دستور او بقتل رسید ، مخالفین معاویه سرکوب و حسن بن علی با دسیسه معاویه به قتل رسید

قتل حسن بن علی

آرامگاه چهار امام شیعه پیش از تخریب در سال ۱۳۰۶ خورشیدی
جلو فاطمه بنت اسد ، چهار قبر پشت آن راست به چپ حسن مجتبی، علی بن حسین، محمد باقر و جعفر صادق و تکی سمت راست عباس عموی پیامبر

از جمله همسران حسن بن علی ، جعده دختر اشعث بن قیس کندی بود که گفته شده بخاطر پیشنهاد صد هزار درهمی معاویه حسن بن علی را مسموم کرد ، حسن بن علی بارها مسموم شده بود اما جان سالم به در برده بود اما در آخرین مورد که بدست همسرش جعده و در سال ۵۱ هجری قمری اتفاق افتاد به قتل رسید [۶۷][۶۸]

خوشحالی معاویه از قتل حسن بن علی

استاندار مدینه که گمارده شده توسط معاویه بود مرتبا اخبار حسن بن علی را به معاویه ارسال می کرد وقتى كه حسن از دنيا رفت، معاويه از اين واقعه آگاه و بسيار خوشحال شد، تا جايى كه سجده شكر به جاى آورد، آنان نيز كه با وى بودند همچون او سجده شكر به جاى آوردند[۶۹]

درگیری در مراسم خاکسپاری حسن بن علی

حسن وصیت کرده بود که در مسجدالنبی و در کنار قبر پدربزرگش محمد به خاک سپرده شود.[۱] سعید بن عاص فرماندار اموی مدینه در این موضوع مداخله نکرد[۳] اما عایشه و مروان بن حکم (که در آن زمان از امارت مدینه عزل شده بود[۳]) توافق کردند که مانع شوند حسین این کار را انجام دهد (بعضی منابع حاکی از رضایت عایشه و سرسختی مروان هستند)[۱] مروان قسم یاد کرد که به علت دفن کردن عثمان در بقیع نخواهد گذاشت حسن در کنار محمد دفن شود. حسین به اتحادیه قریش (حلف الفضول) شکایت کرد و خواستار احقاق حقوق بنی هاشم در برابر بنی امیه گردید.[۳] ، بنی هاشم و بعضی از صحابه پیامبر مانند ابوهریره اصرار داشتند که پیامبر در مورد حسن بن علی گفتارهای زیادی دارد و پیامبر اسلام گفته حسن و حسین سرور جوانان بهشت اند و شایسته است که حسن بن علی بنابر وصیتش کنار پیامبر اسلام دفن شود اما مروان بن حکم به ابوهریره اتهام جعل احادیث زد و گفت او احادیث سست زیاد می گوید ، وقتی که ابوسعید خدری وارد بحث شد و گفتار ابوهریره را تایید کرد مروان بن حکم احادیث او را هم رد کرد ، زمانی که درگیری بالا گرفت عایشه وارد شد و گفت مزار پیامبر در خانه من قرار دارد و من اجازه نمی دهم احدی در خانه ام دفن شود ، حتی نسبت به دفن خلیفه دوم در آنجا هم اکراه داشتم چه برسد به فرزندان علی ابن ابی طالب که نزد ما پسندیده هم نیستند![۷۰][۷۱]

چیزی نمانده بود که بر سر این مسئله لشکرکشی آغاز شود. حسن وصیت کرده بود که در صورت مخالفت دیگران، می‌تواند در بقیع دفن شود. ابوهریره و محمد حنفیه و دیگران،[۳] حسین را متقاعد کردند که بهترین کار دفن حسن در بقیع است.[۱] ابن شهر آشوب از دانشمندان شیعه به نقل از زمشخری از دانشمندان و علمای اهل سنت می نویسد که در جریان این درگیری دو طرف زره به تن کردند و شمشیر بدست گرفتند و تیرهایی هم پرتاب شد که بعضی به تابوت حسن بن علی اصابت کرد[۷۲]

معاویه به خاطر پافشاری مروان در عدم دفن حسن در کنار محمد، به وی حکم امارت دوباره مدینه را اعطا کرد.[۳]

مدت امامت بر شیعیان

۱۰ سال (۴۱-۵۰ هجری قمری) که شش یا هشت ماه خلیفه بود.

بارگاه

ابن بطوطه جهانگرد شهیر الجزایری که در قرن هشتم هجری و زمان سلطه بنی عباس به اماکن مختلف سفر کرده در سفرش به مدینه از وجود گنبد و بارگاه بر مزار حسن بن علی خبر داده و آنرا اینچنین توصیف کرده:

"مقبره دیگر که در بقیع وجود دارد مقبره عباس عموی پیامبر و حسن بن علی ابن ابی طالب است که گنبد بلند و استواری دارد ، این مقبره دست راست دروازه بقیع قرار دارد و سر حسن بن علی پایین پای عباس عموی پیامبر قرار دارد و هردو مزار بزرگ که قدری هم از سطح زمین بلندتر است دارند و روی آن تخت چوبهایی که با مهارت زیاد بوسیله صفحات برنجی تصریع شده وجود دارد[۷۳]

مقابر و بارگاههای بقیع از صده ها پیش تا به قدرت رسیدن وهابیت و حکومت آل سعود در عربستان وجود داشت و پس از آن وهابی ها بنابر فتوی محمد بن عبدالوهاب که قائل به شرک بودن زیارت قبور صلحا و پیامبران بود آنها را منهدم کرد.

اسامی تعدادی از همسران

  • ام بشیر دختر ابومسعود انصاری، مادر زید و ام‌الحسن و ام‌الحسین
  • خوله دختر منظور بن ریان، مادر حسن مثنی
  • ام‌الحق دختر طلحة بن عبیدالله، مادر حسین اترم، طلحه
  • فاطمه
  • ام کلثوم دختر فضل بن عباس بن عبدالمطلب
  • کنیزی به نام نفیله، مادر عمرو، قاسم و عبدالله که هر سه در کربلا در کنار حسین کشته شدند
  • زینب دختر یسبع بن عبدالله بجلی، زنی از بنی ثقیف
  • کنیزی به نام صافیه، مادر عبدالرحمن. عبدالرحمن با حسین از مدینه تا مکه همراه بود که با لباس احرام در ابواء از دنیا رفت و نتوانست در کربلا حاضر شود.
  • جعده دختر اشعث بن قیس کندی که به اعتقاد شیعه قاتل حسن است.[۷۴]

فرزندان

فرزندانش را پانزده تن می‌شمارند:

پسران

  1. زید
  2. حسن مثنی
  3. عمر بن حسن (کشته‌شده در کربلا)
  4. ابوبکر بن حسن (کشته‌شده در کربلا)
  5. قاسم بن حسن (کشته‌شده در کربلا)
  6. عبدالله بن حسن (کشته‌شده در کربلا)
  7. بشر بن حسن (کشته‌شده در کربلا)
  8. عبدالرحمن
  9. حسین ملقب به اثرم
  10. طلحه

دختران

دختران حسن مجتبی را یک یا ۵ یا ۷ نفر برشمرده‌اند:[۷۵]

  1. ام‌الحسن (دختر امّ بشیر)
  2. ام‌الحسین (دختر امّ بشیر)
  3. فاطمه بنت حسن (دختر امّ اسحاق)
  4. ام عبدالله فاطمه بنت حسن (همسر سجّاد، امام چهارم شیعیان، و مادر محمّدباقر)
  5. فاطمه
  6. ام سلمه
  7. رقیه

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ Veccia Vaglieri ۱۹۸۶
  2. سیوطی, جلال الدین. تاریخ الخلفا ص ۸۷۰. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ Madelung, “ḤASAN B. ʿALI B. ABI ṬĀLEB”, 12:‎ 26-27.
  4. بخاری, محمد بن اسماعیل. صحیح بخاری صفحه ۲۰. 
  5. ترمذی, محمد. سنن ترمذى در جامع، ج ۵ ص ۵۹. 
  6. الطبرانی, احمد. معجم الکبیر طبرانی، ج ۳، ص ۱۰ شماره‌ هاى ۲۵۴۴، ۲۵۴۶، ۲۵۴۹. 
  7. بغدادی, ابن سعد. ترجمه طبقات الکبری –جلد ۵ ص ۱۵. 
  8. بلاذری, احمد. انساب و اشراف بلاذری شماره ۲۲ باب حسن بن علی. 
  9. شافعی, هبه الله. تاریخ دمشق ابن عساكر به شماره‌هاى ۴۰ و ۴۲. 
  10. سیوطی, جلال الدین. تاریخ الخلفا ص ۱۸۹. 
  11. ابن جوزی, جمال الدین. تذكرة الخواص، ص ۱۹۵. 
  12. حنبل, احمد بن. مسند، ج ۲ ص ۵۳۲. 
  13. ابن کثیر, اسماعیل. البداية و النهاية، ج ۸ ص ۳۴. 
  14. حاکم نیشابوری, محمد بن عبدالله. مستدرک ج ۳ ص ۱۷۸. 
  15. اصفهانی, ابونعیم. حلية الاولياء، ج ۲، ص ۳۵. 
  16. طیالسی, ابوداوود. مسند شماره ۲۵۰۲. 
  17. ابن ماجه, محمد. سنن شماره ۱۴۳. 
  18. طبرانی, احمد. معجم الكبير، ج ۳ص ۲۷. 
  19. سیوطی, جلال الدین. جمع الجوامع، ج ۱ص ۱۰. 
  20. بن سفیان, یعقوب. المعرفة و التاريخ، ج ۲ ص ۶۴۴. 
  21. طبرانی, احمد. معجم الكبير، ج ۳ ص ۱۹. 
  22. اصفهانی, ابونعیم. حلية الاولياء، ج ۵ ص ۷۱. 
  23. مجید, قرآن. آیه ۶۱ آل عمران. 
  24. حنبل, احمد بن. مسند جلد اول صفحه ۱۸۵. 
  25. طبری, محمد بن جریر. تاریخ طبری جلد سوم صفحه ۱۹۲. 
  26. حاکم نیشابوری, محمد بن عبدالله. مستدرک ص ۱۵۰. 
  27. اصفهانی, ابونعیم. دلائل النبوة صفحه ۲۹۷(. 
  28. فخر رازی, محمد. تفسیر جلد۸ صفحه ۸۵. 
  29. ابن اثیر, علی. جامع الاصول جلد ۹ صفحه ۴۷۰. 
  30. ابن جوزی, عبدالرحمن. تذکرة الخواص صفحه ۱۷. 
  31. آلوسی, شهاب الدین. روح المعانی جلد سوم صفحه ۱۶۷. 
  32. زمخشری, محمد. تفسیر کشاف جلد ۱ صفحه ۱۹۸. 
  33. عسقلانی, احمد. الاصابة جلد ۲ صفحه ۵۰۳. 
  34. طباطبایی ، مکارم شیرازی ، طبری, مفسرین. تفاسیر المیزان ، نمونه ، مجمع البحرین آیه ۳۳ احزاب. 
  35. ابن کثیر, اسماعیل. ابن کثیر، ج ۳، ص۷۹۹. 
  36. سیوطی, جلال الدین. تاریخ الخلفاء صفحه ۸۰. 
  37. بلاذری, احمد. فتوح البلدان ج ۲ ص۴۱۱. 
  38. الطبری, محمد بن جریر. تاریخ الطبري - ج ۳ - ص ۳۲۴. 
  39. طبری, محمد بن جریر. تاریخ طبری ج ۳ ص ۳۲. 
  40. مسعودی, علی بن حسین. مروج الذهب، ج۱، ص۶۹۸. 
  41. یعقوبی, احمد. تاریخ یعقوبی جلد ۲ ص ۶۷. 
  42. مسعودی, علی بن حسین. مروج‌الذهب/ترجمه،ج‌۲ص:۶. 
  43. ابن اثیر, ابولحسن. الكامل/ترجمه،ج‌۱۰،ص:۱۴. 
  44. طبری, محمد بن جریر. تاریخ طبری جلد ۴ ص ۵۰۰. 
  45. مفید, محمد بن نعمان. کتاب الجمل ص ۲۴۵. 
  46. ابن اثیر, ابولحسن. الکامل ترجمه ج۱۰ ص ۱۱۳. 
  47. مسعودی, علی بن حسین. مروج الذهب –ترجمه ج۱ ص۷۴۵. 
  48. دینوری, محمد. ترجمه اخبار الطوال ص ۲۲۵. 
  49. ابن خلدون, عبدالرحمن. تاريخ /ترجمه ‌متن،ج۱،ص:۶۳۸. 
  50. دینوری, احمد بن داوود. اخبارالطوال ص۲۳۶. 
  51. دینوری, احمد بن داوود. اخبار الطوال ص ۳۶۴. 
  52. رضی, سید. شرح نهج البلاغه، ج ۱۶، ص ۲۲ آورده است. 
  53. ابن خلدون, عبدالرحمن. تاریخ ابن خلدون – ترجمه جلد ص ۶۴۰. 
  54. دینوری, احمد بن داوود. اخبار الطوال ص۲۶۵. 
  55. طبری, محمد بن جریر. تاریخ طبری ترجمه جلد ۷ ص ۲۷۱۳. 
  56. یعقوبی, احمد. تاريخ‌ يعقوبى/ترجمه،ج‌۲،ص:۱۴۲. 
  57. طبری, محمد بن جریر. ترجمه تاریخ طبری ج ۷ ص ۲۷۱۴. 
  58. ۵۸٫۰ ۵۸٫۱ ابن خلدون, عبدالرحمن. تاریخ ابن خلدون ترجمه ج۱ ص ۶۴۱. 
  59. ابن کثیر, اسماعیل. الکامل ابن کثیر ترجمه ج۱۰ ص ۲۴۴. 
  60. یعقوبی, احمد. تاریخ یعقوبی / ترجمه جلد ۲ ص۱۴۳. 
  61. دینوری, احمد بن داوود. اخبار الطوال – ترجمه ص ۲۶۴. 
  62. جزری, ابن اثیر. الكامل/ترجمه،ج‌۱۰،ص:۲۴۷. 
  63. یعقوبی, احمد. تاریخ یعقوبی ترجمه جلد ۲ ص۱۴۲. 
  64. جزری, ابن اثیر. الكامل/ترجمه،ج‌۱۰ص:۲۴۶. 
  65. بلاذری, احمد بن یحیی. الانساب و الاشراف ج۳ ص۴۱. 
  66. طبری, محمد بن جریر. تاريخ ‌الطبري/ترجمه،ج‌۷ص:۲۷۲۰. 
  67. مسعودی, علی بن حسین. مروج ‌الذهب/ترجمه،ج‌۲،ص:۲. 
  68. جزری, ابن اثیر. الكامل/ترجمه،ج‌۱۰،ص:۳۴۲. 
  69. دینوری, محمد. ابن قطیبه امامت و سیاست/ترجمه،ص:۱۹۷. 
  70. بلاذری, احمد بن یحیی. الانساب و الاشراف ج۳ ص۶۰. 
  71. بغدادی, ابن سعد. ترجمه طبقات الکبری ج ۵ ص ۶۱. 
  72. ابن, شهرآشوب. مناقب آل ابي طالب جلد : ۳ صفحه : ۲۰۴. 
  73. ابن, بطوطه. سفرنامه جلد ۱ص ۱۶۴. 
  74. زنان و فرزندان امام حسن ـ علیه السلام ـ چه کسانی بودند؟
  75. فاطمه بنت الحسن(ع) مادر باقرالعلوم(ع) حوزه نت

منابع

پیوند به بیرون