الله

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
الله
الله

Islamic God

۞ ۞

الله به معنی خداوند در زبان عربی است. مسلمانان الله را تنها خدای عالم می‌دانند. این کلمه توسط عرب‌زبانان مسیحی و یهودی نیز در اشاره به خدا به‌کار می‌رود؛ ولی در مغرب زمین، این کلمه به علت استفاده مسلمانان از آن شهرت یافته است.[۱][۲][۳] مفاهیمی که به کلمه الله نسبت داده شده است در بین مکاتب مختلف تفاوت‌هایی با هم دارد. قبل از اسلام الله خدای یکتا نبود، بلکه یاران و همراهان و پسران و دخترانی داشت،[۴] هرچند هیچگاه بتی مجسم‌کنندهٔ الله یافته نشده‌است.[۵][۶] مفاهیم مشرکانه با ظهور اسلام به شدت مردود شناخته شد. در اسلام، الله نام برتر خداوند بوده؛ باور مسلمانان این است که تمامی نام‌های دیگر الهی به این نام اشاره می‌کنند.[۴] الله یکتاست، تنها خدا بوده، و خالق توانای جهان می‌باشد.[۱][۲] اعراب مسیحی جز الله کلمه دیگری برای اشاره به خدا ندارند. آنها به عنوان مثال از کلماتی مانند الله الاب (به معنی خدای پدر) استفاده می‌کنند. یک مسلمان واقعی بدون در نظر گرفتن نژاد و جنسیت خود، باید به یکتا و یگانه بودن الله به صورت قلبی، زبانی و عملی اعتقاد داشته و اعتقاد خود را توسط جملات شهادتین (اَشهدُ انْ لا اِلٰهَ الا الله و اَشهدُ انَّ محمّداً رسولُ الله) به معنای «گواهی می‌دهم، خدایی جز خدای یگانه (الله) نیست و گواهی می‌دهم، همانا محمد پیامبر خداست.» بیان کند.[۷][۸]

ریشه‌یابی[ویرایش]

مولفه‌های کلمهٔ الله:
  1. الف
  2. همزهٔ وصل
  3. لام
  4. لام
  5. تشدید
  6. الف کوچک
  7. هـ

در ریشه‌یابی واژه آن را تشکیل شده از دو بخش ال (الف و لام تعریف) + اله (ایزد یا معبود) می‌دانند.[۹] خویشاوندهای کلمه الله در بین دیگر زبان‌های سامی مانند عبری و آرامی موجود است. «اله» مسلماً با אֱלָהָא یکی‌است و شکل گسترش‌یافته مولفه «اِل/ایل» است که در زبان‌های سامی رایج است.[۱۰] برخی فرهنگها، کلمه‌های معادل آرامی الله در زبان آرامی کتب مقدس را אֱלָהָא Ĕlāhā و فرم سریانی آن را ܐܰܠܳܗܳܐ ˀAlâhâ یا Ālōho دانسته‌اند.[۱۱] به هم چسباندن ال و اله در تشکیل الله (خدا، فرم مذکر) مشابه به هم چسباندن ال و الهه در تشکیل اللات (خدا، فرم مؤنث) است.[۱۲] در عمده دست نوشته‌های قدیمی اعراب مسیحی یا یهودی پیش از اسلام، کلمه الله به صورت الاله ثبت شده است.

زبان‌شناسان تاریخی عرب به طور مفصل در مورد ریشه و معنی کلمات «اله» و «الله» بحث کرده‌اند. مکتب نحوی بصره ارتباط مستقیمی بین اله و الله نمی‌بیند، به دلیل اینکه الله یا آناً ساخته شده (مرتجل) یا «لاه» از ریشه «ل-ی-ه» است که حرف تعریف «ال» به آن چسبیده‌است. برخی الله را وام‌واژه‌ای عبری یا سریانی دانسته‌اند، ولی اغلب اسم خاص «الله» برگرفته از الإله در نظر گرفته‌اند و سعی کرده‌اند اله را به ریشه‌ای سه‌حرفی (ثلاثی) ربط دهند. حدود ده صورت اشتقاق پیشنهاد شدند از ریشه‌های زیر:[۱۰]

  1. «ا-ل-ه»، ستودن و عاشق‌شدن، ولی زمخشری متذکرمی‌شود که فعل الهه از اسم الُهه به معنای سرگشته‌شدن، مبهوت‌شدن مشتق شده‌است، زیرا ذهن از شناخت ذات الله دچار بهت می‌شود (ولهه همان معنا را می‌رساند)؛ الِهه اِلا، چرخیدن به سوی… برای امنیت یا جستجوی صلح یا در اشتیاق (ولهه همان معنا را می‌رساند)
  2. «ل-ی-ه»، از آنجا که لَها بلندپایه شدن و پنهان شدن معنا می‌دهد (باور مکتب بصری)
  3. «ل-و-ه»، از آنجا که لَها آفریدن معنا می‌دهد.
  4. اول و ایل، ریشه‌هایی که بر دیدگاه تقدم و اولویت نظر دارد.
  5. ابوالبقاء کفوی در کلیات‌العلوم چنین نظر می‌دهد که واژهٔ الله ازها، اسم جمع و ضمیر سوم شخص و لام ملکی ساخته شده‌است.

کاربرد[ویرایش]

دوران پیش از اسلام[ویرایش]

در دوران پیش از اسلام در مکه، الله بخوبی شناخته شده و ورای خدای یهودیان و مسیحیان، و بعنوان یک خدای بدوی و ساده مورد استفاده بود[۱۳] به طوری که او یکی از خدایان مکه بود.[۱۴] الله احتمالاً خدای برتر و مسلماً خدای آفریدگار بود.[۱۵] لات، منات و عزی دختران الله محسوب می‌شدند.[۱۶]

گونه‌های محلی کلمهٔ الله در نوشته‌های پیش از اسلام مشرکان و مسیحیان یافت می‌شود.[۱۷][۱۸] نظریه‌های مختلفی دربارهٔ جایگاه الله در میان خدایان مشرکان پیش از اسلام مطرح شده‌است. برخی از نویسندگان پیشنهاد داده‌اند که اعراب مشرک الله را به عنوان خدای آفریدگار یا خدای برتر در میان ایزدان خود می‌دانستند.[۱۹][۲۰] این کلمه ممکن است معنی مبهمی در میان اهالی مکه می‌داشت.[۱۹][۲۱] براساس نظریهٔ یولیوس ولهاوزن، الله (خدای برتر مجموعه قبایل اطراف قریش) مقامی بود که تقدس هبل (خدای برتر قریش) را باعث می‌شد.[۱۷] اگرچه شواهدی هست که نشان می‌دهد الله و هبل دو ایزد متفاوت بودند.[۱۷] براساس این نظریه، کعبه برای اولین بار برای خدای والا الله ساخته شده‌بود اما پس از فتح مکه توسط قریش (حدود یک قرن قبل از پیامبر اسلام) به بت‌کده و جایگاه ایزدان قریش تبدیل شد.[۱۷] برخی نوشته‌ها نشان از کاربرد الله به عنوان نام یکی از ایزدان مشرکان در قرن‌ها قبل از این اتفاقات دارند، هرچند چیز دقیقی در مورد این نوشته‌ها نمی‌دانیم.[۱۷] برخی محققان پیشنهاد داده‌اند که الله یک خدای آفریدگار دست‌نیافتنی بود که اهمیتش کم‌کم زیر سایهٔ ایزدان مجسم کمرنگ شده‌بود.[۲۲][۲۳] درمورد اینکه آیا الله در دین مشرکان مکه نقش مهمی ایفا می‌کرد بین محققان اختلاف نظر وجود دارد.[۲۲][۵] هیچ تجسم شمایل‌گونه‌ای از الله شناخته نشده‌است.[۵][۶] نام عبدالله، پدر پیامبر اسلام، به معنی «بندهٔ الله» است.[۲۱]

مسیحیت[ویرایش]

دستونشته Mussai Borg از انجیل دیاتسرون عربی

کلمهٔ آرامی برای «خدا» در زبان آشوری‌ها ʼĔlāhā یا الاهه است. عرب‌زبانانی که پیرو یکی از ادیان ابراهیمی هستند از کلمهٔ الله برای اشاره به خدا استفاده می‌کنند.[۳][ امروزه عرب‌های مسیحی کلمه‌ای غیر از الله برای اشاره به خدا ندارند.[۸] حتی سخنگویان به زبان مالتی (شعبه‌ای از زبان عربی) که تقریباً همه کاتولیک رومی هستند برای اشاره به خدا از کلمهٔ Alla استفاده می‌کنند. مسیحیان عرب به عنوان مثال از کلمه‌های الله الأب (خدای پدر)، الله الابن (پسر خدا)، و الله الروح القدس (خدای روح مقدس) برای بیان مفاهیم تثلیث استفاده می‌کنند.

بنا بر نظر مارشال گووین سیمز هاجسون، به نظر می‌رسد در دوران پیش از اسلام، برخی مسیحیان به زیارت کعبه رفته و به الله به عنوان خدای آفریدگار احترام گذاشته‌اند.[۲۴] کاوش‌های باستانشناسی در کلیسای ام الجمال در شمال اردن منجر به کشف کتیبه‌ها و قبرهایی از مسیحیان عرب پیش از اسلام گشته است. این کتبیه‌ها از الله به عنوان نام خدا استفاده کرده و برخی عنوان «عبدالله» (بندهٔ خدا) را داشته‌اند.[۲۵][۲۶][۲۷] کلمهٔ الله به کرات در گزارش‌ها و فهرست شهیدان مسیحی در جنوب عربستان یافت می‌شود. این گزارش‌های باستانی سریانی، اسامی کشته‌شدگان مسیحی در زمان پادشاهی حمیر و امپراتوری اکسوم را در بر می‌گیرند.[۲۸][۲۹] یک رهبر مسیحی به نام «عبدالله بن ابی‌بکر بن محمد» که در سال ۵۲۳ پیش از میلاد کشته‌شده‌بود، انگشتری داشت که بر روی آن نوشته بود «الله پروردگار من است».[۲۸][۳۰] در یک کتیبه مربوط به سال ۵۱۲ میلادی در کلیسایی که دارای مرقد شهدای مسیحی بود اشارات به الله به هر دو زبان عربی و آرامی یافت می‌شود. کتیبه با عبارت «با کمک الله» شروع می‌شود.[۲۸][۳۱][۳۲] در نسخه‌های عربی پیش از اسلام کتاب عهد جدید، نام الله به عنوان خدا مورد استفاده قرار گرفته‌است.[۳۳][۳۴][۳۵] اعراب پیش از اسلام، از عبارت «یا لعباد الله» (ای بندگان خدا) برای دعوت یکدیگر به میدان مبارزه استفاده می‌کرده‌اند.[۳۶] الله در اشعار عرب‌های مسیحی پیش از اسلام سروده شده توسط غسانیان و تنوخیان در سوریه و شمال شبه‌جزیره عربستان یافت می‌شود.[۳۷][۳۸][۳۹]

اسلام[ویرایش]

نوشتار اصلی: خدا در اسلام
نوشتار(های) وابسته: نام‌های خدا در اسلام
نقش الله بر روی مدال بزرگی در مسجد ایاصوفیه در شهر استانبول ترکیه.
نقش الله در کاشی‌کاری‌های آرامگاه و مسجد محمد محروق، نیشابور، دوران تیموریان و صفویه

در اسلام، الله خدای یکتا و قادر متعال و تنها ایزد و آفریدگار گیتی است و برابر با خدا در ادیان ابراهیمی است.[۲][۱] الله رایج‌ترین کلمه برای اشاره به خدا در اسلام است[۱۲] و تسلیم در برابر اراده و دستورهایش شالودهٔ اعتقاد اسلامی را تشکیل می‌دهد.[۲] او خدای یکتا، آفریدگار گیتی و قاضی روز قیامت است.[۲][۱] او احد (یگانه)، واحد (ذاتاً یکتا)، رحمن، و قادر متعال است.[۲] قرآن در مورد حقیقت الله، ذات رازآلودِ دست‌نیافتنی‌اش، نام‌های او و کارهایش در مورد مخلوقاتش سخن می‌گوید.[۲]

اسماء الحسنی (نام‌های نیکو) در اسلام شامل ۹۹ نام هستند که ویژگی‌های خدا در اسلام را بیان می‌کنند.[۱][۴۰] همهٔ این نام‌ها به الله اشاره می‌کنند، نام الهی والا و جامع همهٔ این ویژگی‌ها.[۴] در میان این نام‌ها، از همه مشهورتر و پراستفاده‌تر رحمان (بخشنده) و رحیم (مهربان) هستند.[۱][۴۰]

اکثر مسلمانان عبارت «ان‌شاءالله» (به معنی «اگر خدا بخواهد») را بدون ترجمه بعد از صحبت در مورد وقایع آینده استفاده می‌کنند.[۴۱] مسلمانانی که در گفتار تقوا می‌کنند، غالباً سخن خود را با عبارت «بسم الله» (به معنی «به نام خدا») آغاز می‌کنند.[۴۲] عبارات دیگری که در نزد مسلمانان محبوب است و به عنوان ذکر به کار می‌رود شامل موارد زیر است: «سبحان الله» (به معنی «پا و منزه است خدا»)، «الحمد لله» (به معنی «ستایش از آن خداست»)، «لا اله الا الله» (به معنی «هیچ خدایی جز خدا نیست»)، و «الله اکبر» (به معنی «خدا بزرگتر است»).[۴۳] در یکی از اعمال صوفیان به نام «ذکرالله» فرد صوفی الله و دیگر نام‌های او را در مراسم خود تکرار می‌کنند و در آنان می‌اندیشند در حالی که نفس‌کشیدن خود را کنترل می‌کند.[۴۴]

برخی محققان[نیازمند منبع] بر این باورند که الله کلمه‌ای بود که پیامبر اسلام از آن برای اشاره به خدا در مقابل هم عرب‌های مشرک و هم مسیحیان و یهودیان استفاده کرد تا فهم مشترکی در مورد نامی برای خدا ایجاد کند.[۱۲] هرچند گرهارد بوورینگ در مورد این نظریه ابراز تردید کرده، چرا که بر طبق نظر او در اسلام، برخلاف عرب‌های مشرک، خدا هیچ شریک و همراهی ندارد، رابطهٔ خویشاوندی هم بین خدا و جنیان وجود ندارد.[۱۲] مشرکان به سرنوشتی محتوم و قدرتمند و عاری از احساسات معتقد بودند، در اسلام این سرنوشت با خدای قادر ولی حکیم و بخشنده جایگزین شده است.[۲]

فرانسیس ادواردز پیترز می‌گوید: «قرآن تأکید می‌کند، مسلمانان اعتقاد دارند، و مورخان تأیید می‌کنند که محمد و پیروان او همان خدای یهودیان را پرستش می‌کنند.[۴۵] الله در قرآن همان آفریدگار هستی هست که با ابراهیم عهد بست.» پیترز می‌گوید که قرآن الله را قدرتمندتر و منزه (غیرقابل تصور و دسترس) از یهوه توصیف می‌کند، خدایی که برای همهٔ جهانیان است برعکس یهوه که همراهی نزدیکی با اسرائیلیان دارد.[۴۶]

واژه الله به شکل مکتوب در رسم‌الخط عربی از احترام ویژه‌ای نزد مسلمانان برخوردار است و بسیاری از ایشان دست زدن به این واژه را بدون وضو جایز نمی‌شمارند. از این رو بسیاری از مسلمانان هنگام نوشتن به جای این کلمه، «ا…» می‌نویسند. مثلاً «آیت‌ا…» به جای «آیت‌الله». این رسم در میان یهودیان نیز برای نوشتن واژه‌هایی که به خدا بازمی‌گردند رایج است.

وام‌واژه[ویرایش]

انگلیسی و سایر زبان‌های اروپایی[ویرایش]

تاریخچهٔ استفاده از واژهٔ الله در زبان انگلیسی احتمالاً تحت تأثیر دین‌شناسی تطبیقی در قرن ۱۹ بوده است. به عنوان مثال، توماس کارلایل (۱۸۴۰) گهگاه کلمهٔ الله را استفاده می‌کرد بدون آنکه این مفهوم را برساند که الله چیزی جز خدا است. اما در شرح زندگانی محمد (۱۹۴۳)، تور آندرائه همیشه کلمهٔ الله را استفاده می‌کرد، اگرچه «مفهوم خدا» در نوشتار او به نظر می‌رسد که اجازه دهد الله متفاوت از خدای یهودیان و مسیحیان باشد.[۴۷]

برخی مسلمانان کلمهٔ الله را در زبان انگلیسی بدون ترجمه به کار می‌برند.[۴۸] زبان‌هایی که معمولاً کلمهٔ الله را برای اشارهٔ به خدا استفاده نمی‌کنند ممکن است عباراتی که شامل این واژه باشد را استفاده کنند. به عنوان مثال، در نتیجهٔ قرن‌ها زندگی مسلمانان در اندلس، کلمات ojalá در زبان اسپانیایی و oxalá در زبان پرتغالی از عبارت «إن شاء الله» برگرفته شده‌اند. این کلمات اسپانیایی و پرتغالی به معنی «اگر خدا بخواهد» و یا «امیدوارم» هستند.[۴۹]

در الفبا و زبان‌های دیگر[ویرایش]

کلمهٔ الله در خطوط دیگر

در زبان‌هایی که از خط عربی استفاده می‌کنند (مانند فارسی، دری، اردو، و اویغوری) کلمهٔ الله به همان شکل عربی‌اش استفاده می‌شود. در زبان‌های دیگر الله به شکل زیر استفاده می‌شود:

نشان و سمبل[ویرایش]

در ایران پرچم ایران ۲۲ بار واژه الله‌اکبر به رنگ سفید و به نشانهٔ پیروزی انقلاب در روز ۲۲ بهمن، در حاشیهٔ پایین رنگ سبز و حاشیهٔ بالای رنگ سرخ نوشته شده‌است و نشان وسط پرچم نیز به شکل واژه الله و لا اله الا الله است. در عراق پرچم عراق از واژه الله اکبر و در عربستان سعودی پرچم عربستان سعودی نیز از واژهٔ لا اله الا الله محمد رسول‌الله استفاده شده است.

لازم است ذکر شود که نماد الله بعد از اسلام بر روی سکه‌ها و امثال آن استفاده می‌شد.[نیازمند منبع]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ [ارجاع دست‌دوم] Encyclopedia of the Modern Middle East and North Africa, Allah
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ ۲٫۷ [ارجاع دست‌دوم] «Allah.» Encyclopædia Britannica. 2007. Encyclopædia Britannica
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ [ارجاع دست‌دوم]دانشنامه کلمبیا، Allah
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ [ارجاع دست‌دوم]Murata, ‎Sachiko. The Tao of Islam: a sourcebook on gender relationships in Islamic thought. Albany NY USA: SUNY, 1992. 206. ISBN 0791409147. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ Francis E. Peters (1994). Muhammad and the Origins of Islam. SUNY Press. p. 107. ISBN 978-0-7914-1875-8. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ Irving M. Zeitlin (19 March 2007). The Historical Muhammad. Polity. p. 33. ISBN 978-0-7456-3999-4. 
  7. حامد خانیا - مسلمان ایرانی
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ [ارجاع دست‌دوم]Lewis, Bernard; Holt, P. M. ; Holt, Peter R. ; Lambton, Ann Katherine Swynford. The Cambridge history of Islam. Cambridge, Eng: University Press, 1977. 32. ISBN 0-521-29135-6. 
  9. [ارجاع دست‌دوم] L. Gardet, Allah, Encyclopaedia of Islam
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ MacDonald, D.B. , “Ilāh”, in: Encyclopaedia of Islam, Second Edition, Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. Consulted online on 11 June 2017 <http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_3526>
  11. The Comprehensive Aramaic Lexicon - Entry for ˀlh
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ ۱۲٫۳ [ارجاع دست‌دوم] Böwering, Gerhard, God and His Attributes, Encyclopaedia of the Qurʾān, Brill, 2007.
  13. Studies on Islam. Merlin L. Swartz. University Press, 1981. ISBN 0-19-502716-7 pp.12
  14. L. Gardet, دانشنامه اسلام، eds. B. Lewis, C. Pellat and J. Schacht, Vol. 1, pp. 406
  15. "Allāh." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Brill, 2012.
  16. Macdonald, M.C.A. ; Nehmé, Laila. "al-ʿUzzā." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. , 2012.
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ ۱۷٫۳ ۱۷٫۴ Christian Julien Robin (2012). Arabia and Ethiopia. In The Oxford Handbook of Late Antiquity. OUP USA. pp. 304–305. 
  18. Hitti, Philip Khouri (1970). History of the Arabs. Palgrave Macmillan. pp. 100–101. 
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ L. Gardet, Allah, Encyclopaedia of Islam, ed. by Sir H.A.R. Gibb
  20. Zeki Saritopak, Allah, The Qu'ran: An Encyclopedia, ed. by Oliver Leaman, p. 34
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ Gerhard Böwering, God and his Attributes, Encyclopedia of the Qur'an, ed. by Jane Dammen McAuliffe
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ Jonathan Porter Berkey (2003). The Formation of Islam: Religion and Society in the Near East, 600-1800. Cambridge University Press. p. 42. ISBN 978-0-521-58813-3. 
  23. Daniel C. Peterson (26 February 2007). Muhammad, Prophet of God. Wm. B. Eerdmans Publishing. p. 21. ISBN 978-0-8028-0754-0. 
  24. Marshall G. S. Hodgson, The Venture of Islam: Conscience and History in a World Civilization, University of Chicago Press, p. 156
  25. James Bellamy, "Two Pre-Islamic Arabic Inscriptions Revised: Jabal Ramm and Umm al-Jimal", Journal of the American Oriental Society, 108/3 (1988)
  26. Enno Littmann, Arabic Inscriptions (Leiden, 1949)
  27. Rick Brown, Who is "Allah" ? - International Journal of Frontier Missions, (23:2 Summer 2006), page 80.
  28. ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ ۲۸٫۲ Rick Brown, Who was 'Allah' before Islam? Evidence that the term 'Allah' originated with Jewish and Christian Arabs (2007), page 8.
  29. Ignatius Ya`qub III, The Arab Himyarite Martyrs in the Syriac Documents (1966), Pages: 9-65-66-89
  30. Alfred Guillaume& Muhammad Ibn Ishaq, (2002 [1955]). The Life of Muhammad: A Translation of Isḥāq's Sīrat Rasūl Allāh with Introduction and Notes. Karachi and New York: Oxford University Press, page 18.
  31. Adolf Grohmann, Arabische Paläographie II: Das Schriftwesen und die Lapidarschrift (1971), Wien: Hermann Böhlaus Nochfolger, Page: 6-8
  32. Beatrice Gruendler, The Development of the Arabic Scripts: From the Nabatean Era to the First Islamic Century according to Dated Texts (1993), Atlanta: Scholars Press, Page:
  33. Rick Brown, Who was 'Allah' before Islam? Evidence that the term 'Allah' originated with Jewish and Christian Arabs (2007), page 10.
  34. Frederick Winnett V, Allah before Islam-The Moslem World (1938), Pages: 239–248
  35. Michael Macdonald, Personal Names in the Nabataean Realm-Journal Of Semitic Studies (1999), Page: 271
  36. Irfan Shahîd, Byzantium and the Arabs in the Fourth Century, Dumbarton Oaks Trustees for Harvard University-Washington DC, page 418.
  37. Irfan Shahîd, Byzantium and the Arabs in the Fourth Century, Dumbarton Oaks Trustees for Harvard University-Washington DC, Page: 452
  38. A. Amin and A. Harun, Sharh Diwan Al-Hamasa (Cairo, 1951), Vol. 1, Pages: 478-480
  39. Al-Marzubani, Mu'jam Ash-Shu'araa, Page: 302
  40. ۴۰٫۰ ۴۰٫۱ Bentley, David (September 1999). The 99 Beautiful Names for God for All the People of the Book. William Carey Library. ISBN 978-0-87808-299-5. 
  41. Gary S. Gregg, The Middle East: A Cultural Psychology, Oxford University Press, p.30
  42. Carolyn Fluehr-Lobban, Islamic Society in Practice, University Press of Florida, p. 24
  43. M. Mukarram Ahmed, Muzaffar Husain Syed, Encyclopaedia of Islam, Anmol Publications PVT. LTD, p. 144
  44. Carl W. Ernst, Bruce B. Lawrence, Sufi Martyrs of Love: The Chishti Order in South Asia and Beyond, Macmillan, p. 29
  45. قرآن، سورهٔ عنکبوت (سورهٔ ۲۹ام)، آیهٔ ۴۶.
  46. F.E. Peters, Islam, p.4, Princeton University Press, 2003
  47. William Montgomery Watt, Islam and Christianity today: A Contribution to Dialogue, Routledge, 1983, p.45
  48. F. E. Peters, The Monotheists: Jews, Christians, and Muslims in Conflict and Competition, Princeton University Press, p.12
  49. Islam in Luce López Baralt, Spanish Literature: From the Middle Ages to the Present, Brill, 1992, p.25

جستارهای وابسته[ویرایش]