اسلامگرایی
| بخشی از سلسله مقالات درمورد اسلامگرایی |
|---|
 درگاه اسلام |
|
| |
جمالالدین اسدآبادی و روحالله خمینی، از اسلامگرایان معاصر
| ||
اسلامگرایی که با نام اسلام سیاسی و اسلامیسم نیز شناخته میشود، نوعی ایدئولوژی است که «تعالیم، عقاید و ارزشهای یک اسلام خاص را به عنوان بنیاد یک ساختار سیاسی که حامیان آن ایدئولوژی آن را دولت اسلامی میخوانند» به کار میبندد.[۱] اسلامگرایان میتوانند تفاسیر گوناگونی را بر اساس سورهها و آیات قرآنی داشته باشند. دیدگاههای اسلامگرایان بر پیادهسازی شریعت (قانون اسلامی) از اتحاد سیاسی پاناسلامیسم و حذف غیرمسلمانان منتخب بهویژه نفوذ نظامی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی یا فرهنگی غرب در جهان اسلام که آنها معتقد هستند با اسلام، مغایرت دارد، تأکید میکنند.[۲]
برخی محققان دینی (گراهام فولر) عقاید اسلامگرایی را آسانتر (سهلتر) میداند و معتقد است که این عقاید میتوانند به عنوان شکلی از سیاستهای هویتی یا حمایت از هویت و اصالت مسلمان، تقسیمات گسترهتر و دینگستری اجتماعی عنوان میکند.[۳] در پی بهار عربی، اولیویه روآ اسلام سیاسی و دموکراسی سیاسی را با عنوان دو موضوع با وابستگی متقابل فزاینده شرح داد.[۴]
اسلامگرایان[۵] بهطور کلّی با استفاده از این اصطلاح مخالفت میکنند و مدعی هستند که عقاید و اهداف سیاسی آنان ابراز عقیده مذهبی اسلامی آنها است. بهطور مشابه، برخی متخصصان اصطلاح «اسلام عملگرا» (برنارد لوئیس)،[۶][۷][۸] یا «اسلام سیاسی»[۹] را مناسب میدانند. برخی نیز (رابین رایت) اصطلاح «اسلام نظامی» را با اسلامگرایی برابر دانستهاند.[۱۰]
چهرههای مهم و اصلی اسلامگرایی مدرن شامل حسنالبنا، سید قطب، ابوالاعلی مودودی[۱۱] روحالله خمینی[۱۲] هستند.
تعریف
[ویرایش]اسلامگرایی اساساً جنبشی سیاسی است که چیرگی فرهنگی غرب در کشورهای اسلامی را علّت اصلی عقبماندگی و تباهی مادّی و معنوی جهان اسلام میداند و راه رهایی مسلمانان (و حتی تمامی بشریت) را از این تباهی در روی آوردن به آموزههای دین اسلام و اجرای شریعت اسلامی میداند که باید از طریق برپایی حکومتی اسلامی عملی شود؛ بنابراین اسلامی کردن قدرت سیاسی یا ادغام دین و دولت، خواستهٔ اصلی و کلیدی اسلامگرایی است. این جنبش صرفاً به دنبال گماردن افراد مسلمان در رأس قدرت سیاسی نیست، بلکه در تلاش است با سازماندهی مجدد قدرت سیاسی، اصول و قوانین اسلامی را اجرا و جامعهای اسلامی پیریزی کند. اسلامگرایی فقط نمیخواهد دولت را به رعایت شریعت اسلامی وادارد، بلکه میخواهد دولت را به ابزاری برای اجرای مؤثر و قاطع شریعت تبدیل کند. هدف آن دولتی کردن دین و ادغام دستگاه مذهب در دستگاه دولت نیست، بلکه دینی کردن دولت و تبدیل دستگاه آن به بازوی اجرایی مذهب است.[۱۳]
اسلامگرایی را میتوان قیامی بر ضد غرب و ارزشهای آن و واکنشی فرهنگی در برابر معارضهای دانست که مدرنیته به حوزه فرهنگ اسلامی تحمیل کرده است. در واقع باید آن را واکنشی تدافعی در برابر بحرانی دانست که نتیجهٔ رویارویی اسلام با مدرنیته است. به عبارت دیگر، اسلامگرایی محصول بنبست و شکست اسلام و فرهنگ اسلامی در رویارویی با مدرنیته است. اسلامگرایی دو ویژگی بنیادین دارد: نخست اینکه یک ایدئولوژی حکومتی است که ادعای کسب قدرت سیاسی انحصاری را دارد و دوم اینکه خواهان انهدام حکومت سکولار و جانشین ساختن آن با حکومتی دینی است.[۱۴]
ویژگیها
[ویرایش]مهمترین ویژگیهای اسلامگرایی عبارتاند از:
- اسلامگرایی یک ایدئولوژی سیاسی با جهتگیری دینی است؛ بنابراین طبیعتی دوگانه دارد.
- اسلامگرایی خواهان انهدام حکومتهای ملّی سکولار است.
- اسلامگرایی خواهان استقرار «نظام الهی» است و دموکراسی را مخالف «حاکمیت اللّه» میداند.
- اسلامگرایی خواهان برقراری قوانین شرعی و هنجارهای برخاسته از آن به جای قوانین عرفی است.
- اسلامگرایی خواهان سکولارزدایی از جهان و ایجاد نظم جهانی جدیدی به جای نظم جهانی کنونی است.[۱۴]
عملکرد
[ویرایش]عملکرد جنبشهای اسلامگرا در کشورهای مختلف اسلامی موفقیتآمیز نبوده است. هنگامی که اسلامگرایان حکومت را در اختیار گرفتهاند، به استبداد و انحصارگرایی روی آوردهاند. علاوه بر آن، آنان در اصلاح اوضاع اجتماعی، بهبود شرایط اقتصادی، ارتقای حوزههای سلامت و درمان، کاهش میزان فقر، کاهش نرخ بیکاری و حمایت از آزادیهای مدنی و سیاسی نیز نتوانستند کاری از پیش ببرند.[۱۵]
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ Soage, Ana Belén. "Introduction to Political Islam1." Religion Compass 3.5 (2009): 887-896.
- ↑ Qutbism: An Ideology of Islamic-Fascism by DALE C. EIKMEIER From Parameters, Spring 2007, pp. 85-98. Accessed 6 February 2012
- ↑ Fuller, Graham E. , The Future of Political Islam, Palgrave MacMillan, (2003), p. 21
- ↑ Olivier Roy (آوریل ۱۶, ۲۰۱۲). «The New Islamists». foreignpolicy.com.
- ↑ «How credible is the claim of the failure of political Islam?». MEMO. ۳۱ اکتبر ۲۰۱۳. بایگانیشده از [=https://www.middleeastmonitor.com/articles/africa/8087-how-credible-is-the-claim-of-the-failure-of-political-islam اصلی] مقدار
|نشانی=را بررسی کنید (کمک) در ۴ مارس ۲۰۱۶. دریافتشده در ۲۰ نوامبر ۲۰۱۵. - ↑ «Understanding Islamism» (PDF). International Crisis Group. بایگانیشده از اصلی (PDF) در ۷ مارس ۲۰۱۳. دریافتشده در ۲۰ نوامبر ۲۰۱۵.
- ↑ «نسخه آرشیو شده» (PDF). بایگانیشده از اصلی (PDF) در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۰. دریافتشده در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۰.
- ↑ Islamic republic by Bernard Lewis
- ↑ «Islamist, Islamiste, Islamicist». Pwhce.org. دریافتشده در ۲۰ نوامبر ۲۰۱۵.
- ↑ Wright, Robin, Sacred Rage: The Wrath of Militant Islam,
- ↑ Fuller, Graham E. , The Future of Political Islam, Palgrave MacMillan, (2003), p. 120
- ↑ Kramer, Martin (2003-03-01). "Coming to Terms: Fundamentalists or Islamists?". Middle East Quarterly (به انگلیسی).
- ↑ مقابله با اسلامگرایی؛ یک آزمون بزرگ، فصل اوّل، صفحات ۲–۱.
- ↑ ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ «اسلامگرایی چیست و اسلامگرا کیست؟». dw.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۰۹.
- ↑ «افول پروژههای ایدئولوژیک در خاورمیانه». مؤسسه بینالمللی مطالعات ایران. ۲۰۲۱-۱۲-۰۶. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۰.
- Fuller, Graham E. (گراهام فولر) در کتاب The Future of Political Islam (آینده اسلام سیاسی) از Palgrave MacMillan (انتشارات مک میلن) سال ۲۰۰۳
| رهبری |  | |
|---|---|---|
| دولت | ||
| حقوق بشر/نقض | ||
| نظامی | ||
| درگیریها |
| |
| رویدادها | ||
| موضوعات مرتبط | ||