فایده‌گرایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

فایده‌گرایی، سودمندگرایی ، فایده‌باوری ، اصالت سود ، اصالت نفع یا یوتیلیتاریانیسم (به انگلیسی: Utilitarianism) که به منفعت گرایی نیز ترجمه شده‌است، نظریه‌ای در فلسفه اخلاق و تلاشی برای پاسخ به پرسش "چکار کنیم؟" است.[۱] سودمندگرایی نباید با "پراگماتیسم((فلسفی))" اشتباه گرفته شود. مهم‌ترین متفکران این مکتب جرمی بنتام و جان استوارت میل می‌باشند.[۲]

جرمی بنتام در کتاب (مقدمه ای بر اصول اخلاق و قانون) از اصالت سودمندی دفاع می کند و می گوید: هدف قانونگذار باید این باشد که حداکثر خوشی افراد را تامین کند . و سپس اضافه میکند که چون حکم مجازات توام با درد است . لذا شر محسوب میشود و باید فقط موقعی اجرا گردد که از بروز شر بزرگتری جلوگیری کند. جان استوارت میل در فلسفه لذت از جرمی بنتام پیروی میکند و میگوید: در انتخاب خوشی ها باید خصوصیات آنرا که شدت و ضعف پایداری یا زودگذری ، مسلم بودن یا محتمل بودن ، نزدیکی یا دوری خلوصی یا باروری یا بی ثمری باشد در نظر گرفت . پیداست اگر باید بین دو خوشی یکی را انتخاب کرد ، آن یک که شدیدتر و پایدارتر ، سالمتر و نزدیکتر ، خالص تر و بارورتر است باید رجحان داشته باشد . اما در نظر جرمی بنتام خوشیها از لحاظ نوع و کیفیت با هم اختلاف ندارند اختلافشان صرفاً در کمیت است . بنابر این اگر سایر شرایط مساوی باشند « تصنیف چاچاچا همان ارزش را دارد که سمفونی نهم بتهوون» . ( کتاب مقدمه ای بر آزادی ترجمه دکتر محمود صناعی)

فایده‌گرایان تنها معیار نهایی درباره صواب، خطا و الزام را سود می‌دانند و معتقدند غایت اخلاقی که باید در تمام اعمالمان به دنبال آن باشیم، بیشترین غلبه ممکن خیر بر شر (یا کمترین غلبه ممکن شر بر خیر) در کل جهان است. آنها اشاره دارند به اینکه خوب و بد را می‌شود به روش کمی اندازه‌گیری کرد.[نیازمند منبع]

منابع[ویرایش]

  1. [۱]
  2. AN INTRODUCTION TO THE PRINCIPLES OF MORALS AND LEGISLATION, Jeremy Bentham, 1789 (“printed” in 1780, “first published” in 1789, "corrected by the Author" in 1823.) See Chapter I: Of the Principle of Utility. For Bentham on animals, see Ch. XVII Note 122.