دیوبندی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

از مذاهب اسلام
اهل سنت


مذاهب فقهی

حنفی · مالکی · شافعی · حنبلی

مذاهب کلامی

ماتریدی · اشعری · اثری · معتزلی

جنبش‌های فکری اهل سنت

دیوبندی · بریلوی · سلفی

ارکان دین اسلام

نماز · روزه · شهادت · زکات · حج

خلفای راشدین

ابوبکر · عمر · عثمان · علی

صحابه

سعید بن زید · زبیر · طلحه
سعد بن ابی‌وقاص · عبدالرحمن بن عوف
ابوعبیده جراح

مبانی فقه

قرآن · سنت · اجماع · قیاس · اجتهاد

کتب حدیث

صحیح بخاری · صحیح مسلم · سنن نسائی
سنن ابوداوود · سنن ترمذی· سنن ابن ماجه
الموطأ

مکان‌های مقدس

مکه · مدینه
بیت‌المقدس

دیوبَندی نام یک جنبش اسلامی از شاخه سنی صوفی است که از هندوستان آغاز شد و در دوران معاصر به افغانستان، آفریقای جنوبی و بریتانیا نیز گسترش یافته‌است.

تسمیه[ویرایش]

نام این فرقه از مدرسه دارالعلوم دیوبند گرفته شده که در محلی به نام دیوبند که بخشی از شهر سهارنپور در ایالت «اوتارپرادش» بود قرار داشت. این مدرسه شبانه‌روزی به نام دارالعلوم که در پانزدهم محرم سال ۱۲۸۳ ق/ ۱۸۶۷ م، به وسیله شیخ قاسم ننطاوی و به کمک شیخ رشید احمد گنگوهی به عنوان حامی معنوی آن، تأسیس شد.[۱][۲]

اندیشه تکفیر[ویرایش]

فرقه دیوبندی از فرقه های اهل سنت به شمار می رود. متن زیر گفتاری از حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی فرمانیان استاد حوزه و دانشگاه و رییس دانشکده مذاهب دانشگاه ادیان و مذاهب است که در نشستی در مرکز فقهی ائمه اطهار (علیه‌السلام) به بررسی «جریان شناسی فرقه‌های سلفی» پرداخته است. این گفتار به صورت اختصاصی توسط [شبکه اجتهاد] منتشر می‌گردد.

این جریان در [قرن 12] در [شبه قاره هند] ظهور و بروز پیدا کرد. کسی که دیوبندیه را با تفکر [سلفی] [صوفی] به وجود آورد شاه ولی‌الله دهلوی است. وی هم گرایش روشنفکرانه و هم گرایش صوفیانه دارد. وی حدیث‌گرا است و تفکرات [حدیث‌گرایی] را در بین حنفیان [ماتریدیه] صوفیِ عقلگرا پخش کرد. وی در عین حال برخی از افکار ابن‌تیمیه را ‌پذیرفته است. وی از آن جهت که شاه ولی‌الله گرایش [حنفی] و گرایش کلامی‌‌ [ماتریدی] و صوفیانه دارد مورد انتقاد [وهابیت] است.

[دهلوی] اصل توسل را جایز می‌داند اما استغاثه به ارواح اولیای الهی را شرک می‌داند؛ در حالی‌که ابن عبدالوهاب همه را شرک می‌داند. [شاه ولی‌الله] اصل تبرک را در برخی وجوه جایز می‌داند ولی [محمدبن عبدالوهاب] همه مصادیق آن را شرک می‌داند. دهلوی سفر برای زیارت قبر را جایز بلکه مستحب می‌داند ولی ابن عبدالوهاب آن را شرک می‌داند. وی نذر برای اولیای الهی را مانند ابن عبدالوهاب شرک می‌داند. شاه ولی‌الله عزاداری را بدعت می‌داند ولی ابن عبدالوهاب آن را شرک می‌داند. وی بنای بر قبور را بدعت ولی وهاب آن را شرک می‌داند.

دهلوی قائل به تکفیر مسلمانان نبوده است ولی مشکلش با شیعه این است که دو کتاب علیه [شیعه] نوشته و به شدت ضد شیعی است. این مساله بعدها در دیوبندیه ظهور و بروز پیدا کرد. بعد از شاه ولی‌الله خاندان وی به سمت حدیث گرایی و سلفی گرایی بیشتری رفتند و پسرش شاه عبدالعزیز دهلوی کتاب «تحفه اثنا عشری» را نوشت که کتابی ضد شیعی است و در آن مطرح کرد که شیعه حقانیت و عالم و کتاب ندارد برای همین سه عالم بزرگ [شیعه] در رد او کتاب نوشتند. [میرحامد حسین] عبقات الانوار را نوشت تا ثابت کند شیعه حقانیت دارد، [آقا بزرگ تهرانی] الذریعه را نوشت تا ثابت کند شیعه آثار و کتاب دارد و سید [محسن امین] اعیان الشیعه را نوشت تا بگوید [شیعه] عالم دارد.

عقاید[ویرایش]

دیوبندیان، در اعتقادات ماتریدی و در فقه حنفی مذهب‌اند و اگرچه تمام شاخه‌های صوفی و طریقت‌های آنها را قبول دارند، ولی طریقه چشتیه را طریقه خود قرار داده‌اند و به طرق نقشبندیه، قادریه و سهروردیه ارادت دارند. آنان شاه ولی‌الله دهلوی را بزرگ طریقت خود می‌دانند.[۳]

منابع[ویرایش]