مفهوم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مفهوم در لغت آنچه مورد فهم واقع شده است. اما در اصطلاح:

  • گاهی به واحد اصلی تفکر اطلاق میشود که قابل تقسیم بندی نیست،میتواند مفید و مضر باشد.[نیازمند منبع]
  • مفهوم در برابر مصداق.مفهوم یعنی، معنا و مدلولی که لفظ بر آن دلالت می کند و از لفظ فهمیده می‌شود.[۱] به نظر متفکران بزرگی از قبیل ارسطو،هربرت پوتنام،...مفهوم به صورت ساده معرفی و ترکیب برداشتهای حسی است به نظر دسته دیگری از متفکران از قبیل جان دیویی مغز نمی‌تواند یک دریافت کنندهٔ مفعول و بدون مداخله باشد.

مفهوم به دو دسته طبقه بندی میشود:مفهوم جزئی و کلی. اولی شامل تمام خصوصیات تشکیل دهنده یک مفهوم می‌باشد،برداشت از یک مفهوم در واقع مجموعی از ویژگی هایی است که باعث تمایز آن مفهوم از بقیه مفاهیم میشود. و دومی (کلی) مجموع خصوصیاتی که تشکیل دهنده برداشت اول هستند(مانند مفهوم انسان بدون مشخصات یک مصداق خاص)

همچنین گاهی مفاهیم را به دو دسته عرفی و تخصصی تعریف نموده اند. مفهوم عرفی «مفهومی است که در محاورات روزمره آن را به کار می­ گیریم و به ماهیت هایی اشاره دارد که در سطح تفاهم، به اجمال و اهمال برگزار شده و غرض در استعمال آن رفع حوایج روزمره است، نه غور و غوص در کشف شرایط و حقایق دقّی و علمی. مثل مفهوم «آب» در موردی که مثلاً دانشمند به کسی بگوید: «قدری ‏آب ‏ برایم بیاورید» [۲] قسم دوم (علمی) «همواره متشکل از تصورات گوناگون است. تصوراتی که قاعدتاً به وسیله پژوهش و تأمل گرد آمده ­اند. این مفهوم را مفهوم فنی یا علومی، می­ نامیم. مثل مفهوم ‏«آب» ‏ در نظر علوم، همچون شیمی، بیوشیمی، فیزیک، فیزیک شیمی، هیدرولیک، فیزیک ذره ای، زیست شناسی، مکانیک، اکولوژی، اپتیک و علم النور، طب، کاسمولوژی، تفسیرهای عرفانی و عالم شناختی و نشانه شناختی و غیر آن.» این مفهوم، همواره متشکل از تصورات گوناگون است. تصوراتی که قاعدتاً به وسیله پژوهش و تأمل گرد آمده ­اند. این مفهوم را مفهوم فنی یا علومی، می­ نامیم. مثل مفهوم ‏«آب» ‏ در نظر علوم، همچون شیمی، بیوشیمی، فیزیک، فیزیک شیمی، هیدرولیک، فیزیک ذره ای، زیست شناسی، مکانیک، اکولوژی، اپتیک و علم النور، طب، کاسمولوژی، تفسیرهای عرفانی و عالم شناختی و نشانه شناختی و غیر آن.[۳]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • قطب الدين شيرازي، شرح مطالع، (قم، انتشارات کتبي نجفي، بي­تا)ص26-30.
  • مظفر، محمد رضا، المنطق، (نجف اشرف، مطبعة النعمان، ط3). ص72.
  • مسعود تفتازاني در تهذيب المنطق ترجمه و شرح حسن ملکشاهي، (تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1367)، ص31.
  • فرهنگنامه تخصصی رجاء
  • پژوهشکده باقرالعلوم