تندیس‌های بودا در بامیان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۴°۴۹′۵۵.۳۵″ شمالی ۶۷°۴۹′۳۶.۴۹″ شرقی / ۳۴.۸۳۲۰۴۱۷° شمالی ۶۷.۸۲۶۸۰۲۸° شرقی / 34.8320417; 67.8268028

مجسمه‌های بودا در بامیان
یکی از مجسمه‌های بودا در سال ۱۹۷۶ میلادی
یکی از مجسمه‌های بودا در سال ۱۹۷۶ میلادی
اطلاعات اثر
کشور افغانستان افغانستان
نوع فرهنگی
معیار ثبت i, ii, iii, vi
شمارهٔ ثبت ۲۰۸
منطقه آسیا-اقیانوس آرام
میراث در خطر؟ از سال ۲۰۰۳ میلادی
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت ۲۰۰۳ (طی نشست نامشخص)
میراث در خطر؟ از سال ۲۰۰۳ میلادی
منطقهٔ بر پایهٔ دسته‌بندی یونسکو

مجسمه‌های بودا در بامیان تندیسهای بزرگی که در دل کوه در استان بامیان افغانستان ساخته شده‌اند. بنای ایستاده این مجسمه‌های تاریخی در کناره‌های صخره‌ای دره بامیان در مناطق هزاره‌جات کنده کاری شده بودند. مختصات جغرافیایی مکان این مجسمه‌ها از کابل در حدود ۲۳۰ کیلومتر (۱۴۰ مایل) به طرف شمال غربی می‌باشد. این دو مجسمه به بلندی ۵۳ متر و ۳۵ متر، در کنار مجموعه‌ای از بناهای تاریخی در این محل برای زمانی طولانی از جاذبه‌های اصلی گردشگری در افغانستان بودند.[۱] تندیس کوچکتر در سال ۵۰۷ میلادی و تندیس بزرگتر در سال ۵۵۴ میلادی ساخته شده‌است.[۲] این دو تندیس، نشان‌دهنده سبک کهن هنر یونانی و بودایی بوده است؛ که در مناطق آسیای مرکزی بویژه در افغانستان رواج داشته است.[۳]

ساختار و بزرگی و بلندی[ویرایش]

  • پیکر ۵۳ متری بودا در یک تالار و یا غارکوه سنگی قرار داشت و یا تراشیده شده بود که ارتفاع اش ۵۸ متر اندازه‌گیری شده است. پیش از انفجار و نابودی اش زینه مارپیچی و پله‌های در پهلوی پیکره‌ها بود در سنگ کوه پاره تراشیده شده بود که گردشگران و دبیرستانی‌ها بالای فرق سر بودای بزرگ بالا می‌رفتند و در آنجا سقف تالار اش با تصویرهای شخصیتهای مدنیت‌های گوناگون نقاشی شده بودند که با شخصیت‌های هندو اروپایی مانند تصویر رومی و رومن کاتولیکی شباهت داشتند. عده‌ای از دانشمندان این نظریه را مردود می‌دانند زیرا در آن زمان دین عیسویت وجود نداشت. و اما باستان شناسان اروپایی گذشته تراشیدن این پیکره‌ها را بین سال‌های ۳۰۰ و ۷۰۰ میلادی می‌دانند که دین عیسویت از سوی روم شرقی «استان بول» (کنستانتین) امپراتوری روم شرقی عیسویت را به نواحی شرقی ایران زمین آوردند.
  • پیکر ۳۵ متری بودا در یک تالار و یا غارکوه سنگی باارتفاع اش ۳۸ متر اندازه‌گیری شده است. یعنی که بلندی اتاق شاهمامه دو متر از تندیس بزرگ‌تر اند. هنوز بزرگی تندیسهای حتی از سوی باستان‌شناسان معتبر به ارتفاعات گوناگون پنداشته شدند. واما گروه پژوهشی دانشگاه ارتش آلمان مونشن (مونیخ) بلندی را در سال ۲۰۰۳ میلادی اندازه‌گیری کردند که ارتفاع تاقچه‌ها ۵۸ متر و ۳۸ و ارتفاع پیکره‌ها که به همان اندازه می‌باشند که باستان شناسان در سالهای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ میلادی بدون نور لیزر اندازه‌گیری کرده بودند. پژوهشگران دانشگاه نظامی مونیخ اندازه‌ها را، برای اندازه صلصل از پا تا سر ۵۳ متر و دیگری ۳۵ متر اندازه کردند.[۴]

صلصل که زن اش مامه شاه بود در تختی استاده بود و نه در روی زمین. اگر به اعداد پیکره‌های بامیان نگاه ژرف کنیم در می‌یابیم که یک عدد عکس عدد دیگراند. صلصل سمبل مرد گفته شده و شاهمامه سمبل زن، درمیان این دو، ۸ واحدی کوچک دیگری وجود دارد که نماد از فرزندان می‌باشد طرزی یک تندیس خوابیده را خواست ثابت نماید که هزار فوت یعنی برابر به برج ایفل باشد و در خارج از افغانستان به اندازه ۳۲۳ متر گفته شد که نمونه نیاکان است. این دو از هم در فاصله واحد ۸۰۰ متری قرار داشتند. روش زردشتی و در ادیان هندوییسم عدد هفت عدد مقدس گفته می‌شد. در دین بودایی به همین هفت نیکوی راه هشتم (تمرکز نیک) به عنوان راه اصیل هشتگانه افزوده شد. عدد هشت عدد مبارک شد.

ماهیت[ویرایش]

نقاشی از تندیسهای بودا بامیان توسط الکساندر برنس، او آنها را در ۱۸۳۲ هنگام دیدن کردن بامیان دیده بوده است.

بزرگترین بت صلصال نام دارد به معنای گل خشکیده و بت دیگری شهمامه به معنای شهبانو نام دارد. به نظر احمد علی کهزاد گرچه در قرون نخست میلادی تا آمدن اسلام، بامیان مرکز فرهنگی و دینی بوداییان بوده است اما؛ تندیس‌های ایستاده چندان ربطی به بودا ندارند، زیرا آنها قطعاً چهره یک مرد و زن را نمایش می‌دهند در حالی که بودا هیچگاه در کنار همسرش دیده نشده است.[نیازمند منبع] نظریه دیگری که منجر به بودایی بودن تندیس‌ها شده است به اینصورت است که چون بت صلصال کوچکتر از اندازهٔ که می‌خواستند شد به ناچار در کنارش شهمامه را تراشیدند.[نیازمند منبع]

پیشینه[ویرایش]

گفت‌های زیادی در مورد ساخت مجسمه‌های بودا در بامیان وجود دارد. باستان شناسان می‌گویند احتمالاً این بناها در بین سال‌های ۳۰۰ و ۴۰۰ میلادی ساخته شده‌است. بعضی‌ها هم با دقت بیشتر می‌گویند که مجسمه بزرگ بودا (۵۳ متر) در قرن پنجم میلادی و مجسمه کوچک درنیمه دوم قرن سوم میلادی ساخته شده و دکورهای اطراف آن از جمله آشیانه‌ها در قرن بعدی تراشیده شده‌اند. اما بعضی باستان شناسان به این باورند که ساخت مجسمه‌های بودا ۸۰۰ سال قبل از میلاد صورت گرفته است. درقرن هجده و نوزده میلادی اکثری اسنادهای تاریخی افغانستان در رابطه به بودای بامیان و اقوام ترک تبار افغانستان، توسط سلاطین آن زمان نابود شده است.

تخریب[ویرایش]

تندیس‌های بودا درسال ۱۹۶۳ وسال ۲۰۰۸ پس از تخریب شدن
بودا کوچک در سال ۱۹۷۷

سرانجام در روز نهم مارچ سال ۲۰۰۱ میلادی مطابق با(۱۳۷۹ خورشیدی) نیروهای طالبان به فتوای ملامحمد عمر به روی مجسمه‌های غول‌پیکر بامیان آتش گشودند تا در شامگاه یازده مارچ از صلصال و شهمامه تنها دو حفره باقی ماند. تندیس‌های بودا در بامیان، تا قبل از آنکه در زمان حاکمیت طالبان تخریب شوند، بزرگ‌ترین تندیس‌های بودا و بلندترین مجسمه‌های سنگی در جهان به شمار می‌آمدند. به باور برخی از کارشناسان مجسمه‌های بودا در بامیان اگر تا دیروز نمادی از دیرینه تاریخی در این سرزمین بوده امروز یادگار سالهای حاکمیت افراط گرایی مذهبی در این کشور است حرکتی که جهان را تکان داد[۱] یونسکو این اقدام طالبان را «دهشت افکنی فرهنگی» نامید.[۵]

تخریب‌ها در طول تاریخ[ویرایش]

پیش از طالبان نیز، مجسمه‌های تاریخی بودا ضربه‌های فراوانی دیده بود. مسلمانان عرب اولین بار در زمان حجاج بن یوسف بر بامیان تسلط یافتند و تعداد زیادی از معابد و مجسمه‌های آنرا با زیور آلات و اشیای قدیمی را به غنیمت بردند. آنها معبد طلایی بیت الذهب و روکش طلایی صورت پیکره‌های بامیان را از بالای پیشانی بطرف پایین تراشیدند تا از حالت بت بودن خارج شود. چنگیز خان درسال ۱۲۲۲ اورنگ زیب در سال ۱۶۸۹ و عبدالرحمان خان در سال ۱۸۹۲ میلادی هر کدام به نوبه خود برای تخریب این دو مجسمه تلاش کردند و بر پیکر آنها صدماتی وارد ساختند.[نیازمند منبع] در آغاز دهه نود میلادی نیز در جریان جنگهای داخلی مجاهدین افغان، مجسمه‌های بودا، از آسیب مصون نماند.

سرچشمه‌ها[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ کشف «مجسمه بزرگ» در کنار بوداهای بامیان، بی‌بی‌سی فارسی
  2. Gall, ‎Carlotta. Afghans consider rebuilding Bamyan Buddhas. . International Herald Tribune, 2006-12-05.  Retrieved on 2008-01-06.
  3. Morgan, Kenneth W. The Path of the Buddha. Pg.43 (Google Books). Retrieved 2 June 2009. 
  4. http://www.unibw.de/bauv5/forschung/abgeschlossene_forschungsvorhaben/buddha Research of state and stability of the rock niches of the Buddhas of Bamiyan in "Completed Research Results of Military University of Munich
  5. دفاع مقام پیشین طالبان از تخریب تندیس‌های بودا

]]

</noinclude>