دودمان پهلوی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از سلسله پهلوی)
پرش به: ناوبری، جستجو
دولت شاهنشاهی ایران

 

۱۹۲۵–۱۹۷۹
پرچم نشان نظامی
سرود
سرود شاهنشاهی ایران
پایتخت تهران
زبان‌(ها) پارسی-فارسی
دین اسلام
دولت شاهنشاهی تا ۲۰ اوت ۱۹۵۳ میلادی

اقتدار گرایی تا ۱۱ فوریه ۱۹۷۹ میلادی

شاه
 - ۱۹۲۵–۱۹۴۱ رضا شاه پهلوی
 - ۱۹۴۱–۱۹۷۹ محمد رضا شاه پهلوی
نخست‌وزیر
 - ۱۹۲۵–۱۹۲۶ محمد علی فروغی (نخستین)
 - ۱۹۷۹ شاپور بختیار (واپسین)
تاریخچه
 - آغاز سلسلهٔ پهلوی ۱۹۲۵
 - الحاق فدراتیو ایران به امپرالیسم متفقین(آمریکا، انگلستان، فرانسه، اتحادیهٔ شوروی) ۱۹۴۱
 - کودتای ۲۸ مرداد ۱۹۵۳
 - انقلاب ۱۳۵۷ ایران ۱۹۷۹
پهلوی
Imperial Coat of Arms of Iran.svg
کشور ایران
عنوان‌ها
موسس رضاشاه
آخرین پادشاه محمدرضا پهلوی
رئیس کنونی رضا پهلوی (دوم)
سال تاسیس ۱۵ دسامبر ۱۹۲۵
گواهی ۱۱ فوریه ۱۹۷۹
قومیت ایرانیان فارسی‌زبان

دودمان پهلوی (۱۳۰۴ شمسی تا ۱۳۵۷ شمسی) یا نظام شاهنشاهی (اصطلاحی که بعد از انقلاب به کار می‌رود) دودمانی است که پس از برچینش دودمان قاجار، بر ایران پادشاهی کردند. پایان کار این دودمان مصادف با انقلاب ۱۳۵۷ ایران بود که پس از آن حکومت شاهنشاهی ایران سقوط و به جمهوری اسلامی تبدیل شد.

پایه‌گذار این سلسله رضا شاه بود که پس از خلع مقام وی، پسرش محمدرضا پهلوی حکومت ایران را بدست گرفت. این دو نفر تنها پادشاهان این سلسله بودند که در مجموع ۵۳ سال بر ایران حکومت کردند.

آخرین شاه ایران با روحانیون همراه است. برخی از روحانیون ایرانی با او مخالفت کردند و برخی دیگر از او به عنوان «تنها حاکم شیعه» حمایت کردند.

تاریخچه[ویرایش]

رضاخان میرپنج با کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ به قدرت رسید و وزیر جنگ شد و سیدضیاء نخست‌وزیر، سه ماه بعد، سیدضیاء برکنار شد و قوام نخست‌وزیر شد و رضاخان وزیر جنگ باقی‌ماند. بعدها وی به مقام رییس‌الوزرایی رسید. رضاشاه پهلوی، شاه ایران از ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰ و بنیانگذار سلسلهٔ پهلوی بود.

محمدرضا پهلوی از ۲۵ شهریور ۱۳۲۰ تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ شاه ایران بود. محمدرضا با کودتای ۲۸ مرداد، قدرت مشروطهٔ پادشاهی را تحکیم کرد، با رویداد انقلاب ایران برکنار شد و واپسین رهبر نظام پادشاهی در ایران به‌شمار می‌آید.

محمدرضا تا اواسط دهه ۱۹۷۰، با تکیه بر افزایش درآمدهای نفتی، برنامه‌هایی را برای پیشرفت کشورش و راهپیمایی به سوی «انقلاب سفید» آغاز کرد. عمده برنامه‌ها برای ایجاد زیرساخت‌های ایران انجام شد، طبقه متوسط ​​جدید شروع به شکوفایی کرد و در کمتر از دو دهه ایران به عنوان مهمترین قدرت اقتصادی و نظامی غیرقابل انکار خاورمیانه تبدیل شد، اما پیشرفتهای اجتماعی و اقتصادی او مخالفان را به شدت تحریک کرد.

سقوط سلسله[ویرایش]

حکومت شاه مخالفان خود را با کمک پلیس مخفی امنیت و اطلاعات ایران ساواک سرکوب می‌کرد. این مخالفان شامل چپ‌گرا و اسلامگرایان بودند.

پس از شدت گرفتن اعتراضات مردمی در کشور، شاه و همسرش ایران را در۲۶ دی ماه ۱۳۵۶ ترک کردند.

رهبران اسلامی، به ویژه روحانیون تبعیدی آیت‌الله روح‌الله خمینی، توانستند این نارضایتی را با ایدئولوژی مرتبط با اصول اسلامی که خواستار سرنگونی شاه و بازگشت به سنت‌های اسلامی است، به نام انقلاب اسلامی، متمرکز کنند. رژیم پهلوی پس از قیام‌های گسترده در سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ سقوط کرد. انقلاب اسلامی ساواک را نابود کرد و آن را با وزارت اطلاعات جایگزین کرد.

محمد رضا پس از ترک کشور به دنبال درمان پزشکی در مصر، مکزیک، ایالات متحده و پاناما بود و سرانجام در ۵ مرداد ۱۳۵۹ زمانی که با خانواده‌اش در مصر بود به عنوان مهمان انور سادات در قاهره درگذشت. پس از مرگ او، پسرش شاهزاده رضا پهلوی به‌طور غیررسمی به عنوان وارث سلسله پهلوی ظاهر شد. رضا پهلوی و همسرش در ایالات متحده در پوتوماک، مریلند با سه دخترش زندگی می‌کنند.

استفاده از عناوین[ویرایش]

  • شاه: نام شاه، به دنبال آن شاهنشاه ایران، با پسوند «آریامهر»
  • شهبانو: شاهبانو، پس از آن نام کوچک، با پسوند «پهلوی»
  • پسر بزرگتر: شاهزاده، پس از آن نام کوچک، با پسوند «پهلوی»
  • فرزندان جوان: شاهپور، به همراه نام و نام خانوادگی (پهلوی)
  • دختران: شاهدخت، به همراه نام و نام خانوادگی (پهلوی)
  • همچنین فرزندان دختر شاه با عنوان دیگر (والا گهر) یا شاهزاده خانم استفاده می‌کنند که نشان می‌دهد نسل دوم از طرف خط زنانه است. پس از نام خانوادگی پدر و نام خانوادگی همسر، که آیا او سلطنتی یا عادی است.

فرزندان آخرین خواهر شاه فاطمه، که با یک تاجر آمریکایی به عنوان اولین شوهرش ازدواج کرده، با نام خانوادگی پهلوی هیلیر نامگذاری شده و از عناوین استفاده نمی‌کنند.

نگارهٔ رسمی رضاشاه پهلوی در هنگام رسیدن به پادشاهی
نگارهٔ رسمی محمدرضا پهلوی در روز تاجگذاری
محمدرضا شاه و همسرش ایران را در ۲۶ دی ماه ۱۳۵۷ (۱۶ ژانویه ۱۹۷۹) ترک کردند.

سران سلسله پهلوی[ویرایش]

نام پرتره نسبت خانوادگی طول عمر شروع سلطنت پایان سلطنت
شاه ایران
۱ رضاشاه Reza Pahlavi I فرزند عباسعلی ۱۸۷۸–۱۹۴۴ ۱۵ دسامبر ۱۹۲۵ ۱۶ سپتامبر ۱۹۴۱
۲ محمدرضا پهلوی Mohammad Reza Pahlavi فرزند رضاشاه ۱۹۱۹–۱۹۸۰ ۱۶ سپتامبر ۱۹۴۱ ۱۱ فوریه ۱۹۷۹
مدعی تاج و تخت
۱ محمدرضا پهلوی Mohammad Reza Pahlavi فرزند رضا پهلوی اول ۱۹۱۹–۱۹۸۰ ۱۱ فوریه ۱۹۷۹ ۲۷ ژوئیه ۱۹۸۰
۲ رضا پهلوی (دوم) Reza Pahlavi II فرزند محمدرضا پهلوی ۱۹۶۰– ۲۷ ژوئیه ۱۹۸۰ Incumbent


محمدرضاشاه پهلویرضاشاه پهلوی

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

پهلوی
شاخه‌ای از پالانی
تاریخ تأسیس: ۱۳۰۴
تاریخ عزل: ۱۳۵۷
پیشین:
قاجاریان
دودمان حاکم بر ایران
۱۳۰۴–۱۳۵۷
بلا تصدی
دودمان حاکم بر بحرین
۱۳۰۴–۱۳۵۰
بلا تصدی
مدعی تاج و تخت
پیشین:
قاجاریان
شاهنشاهی ایران
۲۴ آذر ۱۳۰۴ – ۲۲ بهمن ۱۳۵۷
بلا تصدی

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]