موسیقی پاپ ایرانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
موسیقی در ایران
تاریخ
پیش از اسلام هخامنشیان • ساسانیان
پس از اسلام صدر اسلاممروگی
معاصر قاجارپهلویلس‌آنجلسیزیرزمینی
موسیقی سنتی ایرانی
مقام‌هانظریه ادواردستگاه‌هاتحول مقام به دستگاهردیفگوشهبداههآوازهاسازها
دیگر سبک‌ها
پاپرپراکسمفونیکجازمتالکرال
نواحی
آذربایجانیایلامیباصریبختیاریبخشی‌های خراسان شمالیبلوچیبندریترکمنیجنوبیخراسانیعلوانیهکردیکرمانیگیلکیلریمازندرانی
مذهبی
زرتشتینوروزخوانیتعزیهرمضانصلوات‌خوانیمداحی

موسیقی پاپ ایرانی، موسیقی پاپی است که خاستگاه آن، ایران می‌باشد.

پیشینه و سرگذشت[ویرایش]

سال‌های نخست[ویرایش]

موسیقی پاپ ایرانی، در سدهٔ ۱۹ میلادی و در دوران پادشاهی قاجاریان زاده شد، و پس از نوآوری پدیدهٔ رادیو، گسترش یافت.[۱]

بازار موسیقی ایران، پیش از دههٔ ۵۰ میلادی، در دست خوانندگان موسیقی کلاسیک ایرانی بود.[۲] موسیقی پاپ ایرانی، با روی‌کارآمدن و درخشش هنرمندانی مانند ویگن، که «سلطان» پاپ و جاز ایران شناخته می‌شد، و به‌کارگیری سازها و شیوه‌های موسیقی غربی، دگرگون شد.[۲][۳] ویگن، نخستین کسی بود که گیتار را در موسیقی ایرانی نواخت،[۲] و نخستین ترانهٔ او، «مهتاب»، سرآغاز یک دگرش در موسیقی ایرانی بود.[۳]

ابی، اندی، حسن شماعی‌زاده، داریوش، دلکش، سوزان روشن، عارف، عماد رام، فرامرز اصلانی، فرهاد، گوگوش، لیلا فروهر، معین، مهستی، و هایده‎، برخی از چهره‌های کهن موسیقی پاپ ایران هستند. اسفندیار منفردزاده، انوشیروان روحانی، جهانبخش پازوکی، حسن شماعی زاده، سیاوش قمیشی، صادق نوجوکی، فرید زلاند، محمد حیدری، منوچهر چشم‌آذر، ناصر چشم آذر، و واروژان، از آهنگسازان این دوران بودند.[۴] همچنین، اردلان سرفراز، ایرج جنتی عطایی، و شهیار قنبری، از ترانه‌سرایان نسل نوی این دوران بودند.

پس از انقلاب ۱۳۵۷[ویرایش]

پس از انقلاب ۱۳۵۷، از بسیاری از زمینه‌های هنری جلوگیری شد، و بسیاری از هنرمندان ناچار شدند به رها کردن پیشهٔ خود یا دنبال کردن آن در بیرون از کشور. تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷، هارمونی‌های به‌کاررفته در موسیقی پاپ ایران، بر پایهٔ ردیف موسیقی کلاسیک ایرانی بودند. با کنار رفتن بسیاری از آهنگسازان، موسیقی پاپ ایرانی دچار یک دگرگونی شد.

موسیقی پاپ در ایران، در دههٔ نخست جمهوری اسلامی، سراسر ناپدید شد، ولی پس از جنگ هشت‌ساله با عراق، با رویکردی جداسر از موسیقی ایرانی برون‌مرزی، دوباره پدیدار شد.[۵] بیژن خاوری، پرویز طاهری، حسن همایونفال، حمید غلامعلی، عباس بهادری، مهدی سپهر، و مهرداد کاظمی، از چهره‌هایی بودند که در «دوران سازندگی» روی‌کار آمدند.

موسیقی پاپ، در «دورهٔ اصلاحات»، با گشایش در سیاست‌های فرهنگی و هنری، پا به دوره‌ای دیگر گذاشت. در دههٔ نود میلادی، برای پیشی گرفتن از موسیقی ایرانی برون‌مرزی، سرپرستان زمینهٔ موسیقی برآن شدند که کارهایی همسو با چارچوب قانونی خود تولید کنند.[۵] محمدعلی معلم دامغانی و فریدون شهبازیان، در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، انجمنی را برای بررسی بازگشت و پیشرفت موسیقی پاپ برپا کردند.[۶] گروه آریان، خشایار اعتمادی، سعید شهروز، شادمهر عقیلی، و محمد اصفهانی، از نخستین کسانی بودند که پروانهٔ کار پیدا کردند. حسین زمان، علیرضا عصار، قاسم افشار، ناصر عبداللهی و مانی رهنما، از دیگر خوانندگان پاپ این دوره بودند. برخی از کارهای آنان، در تلویزیون نیز پخش شد. این کارها، گرچه هواداران و دنبال‌کنندگان گسترده‌ای داشتند، ولی از دید برخی از منتقدان، هم در زمینهٔ تکنیک و هم درونمایه، ناخوش‌آیند بودند. فریدون شهبازیان نیز کناره‌گیری کرد و به منتقدان موسیقی پاپ رایج در ایران پیوست.[۷][۸]

در سال ۱۳۷۷، برای نخستین بار پس از انقلاب ۱۳۵۷، جشنوارهٔ موسیقی پاپ برگزار شد.[۵] پس از آن، خوانندگان پاپ جوان‌تر، این جریان را پیش بردند. به دنبال گسترش فناوری‌های نوین و دسترسی همگانی به اینترنت، گروه‌های زیرزمینی موسیقی پاپ نیز آغاز به کار کردند.

پس از دهه ۷۰ و آغاز دهه ۸۰ خوانندگانی چون رضا صادقی ، محسن چاوشی ، فریدون آسرایی ، حمیدرضا حامی ، علی لهراسبی ، مازیار فلاحی ، حامد هاکان و مهدی مقدم کارشان را در موسیقی شروع کردند ، اما خوانندگان دیگری چون محسن یگانه ، حمید عسکری ، بنیامین بهادری ، محمد علیزاده ، سعید آسایش ، احسان خواجه امیری ، علی عبدالمالکی ، بابک جهانبخش ، فرزاد فرزین ، سیروان خسروی ، بهنام صفوی و گروه سون نیز در این دهه وجود داشتند .

پس از دهه ۸۰ و آغاز دهه ۹۰ خوانندگانی چون شهرام شکوهی ، مهدی یراحی ، مرحوم مرتضی پاشایی ، سامان جلیلی ، مهدی احمدوند و زانیار خسروی روی کار آمدند ، اما خوانندگانی دیگری چون حامد همایون ، بهنام بانی ، سینا شعبانخانی ، حمید هیراد ، گروه پازل ، گروه ماکان ، امیرعباس گلاب ، مسعود صادقلو ، مسیح و آرش AP ،اشوان، هوروش بند ، میثم ابراهیمی ، سیامک عباسی ، علیرضا طلیسچی ، امید حاجیلی ، ساسی مانکن ، احمد سعیدی و مهدی جهانی در این دهه کارشان را شروع کردند .

پانویس[ویرایش]

  1. محمد ضرغامی ‎(انگلیسی)‎. Iran Chamber Society. ۲۰۰۳. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ صادق صبا. «Obituary: Vigen Derderian»(انگلیسی)‎. گاردین. ۲۶ نوامبر ۲۰۰۳. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ والتر آرمبروست. Mass Mediations: New Approaches to Popular Culture in the Middle East and Beyond. انتشارات دانشگاه کالیفرنیا, 2000. 70. 
  4. اکبرزاده، پژمان. موسیقی‌دانان ایرانی. ج. ۱. فارس، شیراز، ۶ اسفند ۱۳۷۹. ۲۹. شابک ‎۹۶۴-۶۸۱۰-۲۰-۹. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ سروش بامداد. «راز محبوبیت مرتضی پاشایی/ به موسیقی پاپ جفا نکنیم». عصر ایران. ۲۸ آبان ۱۳۹۳. 
  6. هفته‌نامهٔ ایرانشهر. ۱۸. شرکت کتاب، ۲۰۱۶. ۱۰. 
  7. «فریدون شهبازیان و موسیقی پاپ». وبگاه موسیقی هنری ایران. ۱۲ دی ۱۳۹۴. 
  8. «انتقاد شهبازیان از موسیقی پاپ». جام جم آنلاین. بازبینی‌شده در ۱۸ فروردین ۱۳۹۷.