پرش به محتوا

نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
بنیان‌گذاری۱۹۸۹؛ ۳۷ سال پیش (1989)
(ستاد فرماندهی کل قوا[۱])
شکل کنونی۱۳۷۰
شاخه‌ها
ستادتهران، ایران
رهبری
فرمانده کل قواسید مجتبی خامنه‌ای
رئیس ستاد کلسرلشکر پاسدار علی عبداللهی
وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلحمهرداد اخلاقی
وزیر کشورسرتیپ پاسدار اسکندر مؤمنی
نیروی انسانی
سن سربازی۱۸
خدمت سربازیبله
نیروی فعال۶۱۰٬۰۰۰[۲] (رتبه هشتم)
نیروی ذخیره۳۸۰٬۰۰۰[۲]
دخل و خرج
بودجه۲۳۳ هزار میلیارد تومان (۱۴۰۰)[۳]
درصد تولید ناخالص داخلی۴٪ (۱۴۰۴)[۴]
صنعت
تأمین کنندگان داخلی
تأمین کنندگان خارجی روسیه
 چین
 آلمان
 فرانسه
 برزیل
 سوئد
 پاکستان
 اتریش
 کره شمالی
 بلاروس[۵]
 اوکراین
 صربستان
  سوئیس
صادرات سالانه
جستارهای وابسته
تاریخ
رتبهدرجه‌های نیروهای مسلح ایران

نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران از ۳ سازمان نظامی شامل ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران تشکیل شده‌است[۱۶] و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح نیز، وظیفه برنامه‌ریزی و پشتیبانی نیروهای نظامی را برعهده دارد.[۱۷][۱۸]

نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، هم‌اکنون با در اختیار داشتن ۶۱۰ هزار نفر کارکنان فعال و بیش از ۳۵۰ هزار نفر نیروی ذخیره، بزرگ‌ترین سازمان نیروهای مسلح در غرب آسیا محسوب می‌شود.[۱۹][۲۰][۲۱]

نیروهای فعال

نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران با در اختیار داشتن ۶۱۰ هزار نفر کارکنان فعال و بیش از ۳۸۰ هزار نفر نیروی ذخیره، بزرگ‌ترین سازمان نیروهای مسلح در غرب آسیا محسوب می‌شود.[۱۹][۲۰][۲۱] البته در برخی منابع کارکنان فعال نظامی ایران ۶۱۰ هزار نفر، ذخیره ۱ میلیون و ۳۰۰ هزار تن و نیروهای شبه نظامی ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر جمعاً با بیش از ۴٬۵۰۰٬۰۰۰ نفر ذکر شده‌است و ایران را هشتمین نیروی بزرگ جهان از جهت تعداد نیروهای فعال، ذخیره و شبه‌نظامی ذکر کرده‌است.[۲۲]

بودجه

سال ۱۴۰۵

بر اساس لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، مجموع اعتبارات دفاعی و امنیتی ایران حدود ۹٫۲۳ میلیارد دلار آمریکا برآورد شده بود. این رقم با نرخ محاسباتی ۱۳۰ هزار تومان برای هر دلار محاسبه شده و شامل اعتبارات چندین نهاد نظامی و امنیتی است.[۲۳]

سال ۱۳۹۱

بودجهٔ نظامی ایران که برای تصویب به مجلس تحویل داده شد، با افزایشی ۱۲۷ درصدی در سال ۱۳۹۱ نسبت به سال قبل از آن همراه بود.[۲۴]

سال ۱۳۸۸

براساس اعلام انستیتو بین‌المللی تحقیقاتی صلح استکهلم، بودجه نظامی ایران در سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۸) بودجهٔ نظامی ایران برابر با ۹٫۱۷۴ دلار که ۲٫۷٪ از تولید ناخالص داخلی است.[۲۵]

سال ۱۳۸۷

بر اساس برآورد وبگاه نظامی defense tech سرانه بودجه نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران برای هر ایرانی در سال ۱۳۸۷ حدود ۹۵ تا ۱۰۰ دلار می‌باشد. این میزان بودجه در میان کشورهای حوزه خلیج فارس کمترین سرانه می‌باشد.[۲۶]

سال ۱۳۸۶

بر اساس برآورد مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک لندن(IISS)، بودجه نظامی ایران در سال ۱۳۸۶ برابر ۷٫۳ میلیارد دلار برآورد می‌شود.[۲۷]

سال ۱۳۸۵

به نقل از کتاب واقعیت‌های جهان سیا، در سال ۱۳۸۵ حدود ۲٫۵ درصد از تولید ناخالص داخلی ایران به نیروهای نظامی اختصاص یافته که ایران را در رتبه ۶۷اُم دنیا، قرار می‌دهد.[۲۸]

سال ۱۳۸۴

مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک لندن، بودجه نیروهای دفاعی ایران در سال ۱۳۸۴ را بیش از ۶ میلیارد دلار برآورد کرد، که حدود ۳٫۵ درصد تولید ناخالص داخلی و ۹۱ دلار برای هر نفر است.[۲۹]

تحلیل بودجه

این نظام، منجر به ناکارآمدی‌های ساختاری و تکراری در سامانه‌های فرماندهی، لجستیکی و پدافند هوایی شده است. سپاه پاسداران، به‌تدریج گسترش یافته و ساختاری مشابه و حتی فراتر از ارتش پیدا کرده است که شامل واحدهای مستقل زمینی، هوایی، دریایی، موشکی و نیز سامانه فرماندهی جداگانه میباشد.

بر اساس بودجه دولتی ایران در سال ۱۴۰۲–۱۴۰۳ (۲۰۲۳–۲۰۲۴)، بودجه سپاه پاسداران، بیش از دو برابر بودجه قبلی اختصاص ‌یافته به ارتش بوده است و این، علاوه بر درآمدهای قابل‌توجهی است که خارج از بودجه و از طریق فعالیت‌های اقتصادی گسترده‌اش کسب می‌کند.

در داخل کشور، این سپاه نفوذ زیادی بر سیاست، اقتصاد و امنیت داخلی دارد. این ساختار شامل نهادها، سامانه‌های لجستیکی و زیرساخت‌های دفاعی موازی است و این در حالی است ‌که چالش‌های اقتصادی و اجتماعی در سراسر کشور ادامه دارد. با وجود این، میزان قابل‌توجه هزینه‌های نظامی، وضعیت کلی امنیت در کشور بهبود نیافته و سختی‌های اقتصادی، همچنان بر دوش مردم باقی مانده است.

این ساختار نظامی، به دلیل نبودن شفافیت، نظارت محدود مجلس و نقش مبهم آن در تأمین امنیت ملی، مورد انتقاد کامل قرار گرفته است.[۳۰][۳۱]

نقش و مأموریت‌ها

مهم‌ترین مأموریت‌های نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران عبارت‌اند از:

  • دفاع از استقلال و تمامیت ارضی کشور.
  • مقابله با تهدیدهای نظامی خارجی.
  • حفاظت از مرزهای کشور در چارچوب وظایف قانونی.
  • اجرای مأموریت‌های دفاعی و نظامی مصوب.
  • همکاری با سایر نهادهای مسئول در شرایط اضطراری، مطابق قوانین.

وظایف نیروهای نظامی، انتظامی و امنیتی از نظر قانونی و سازمانی یکسان نیست و هر بخش در محدوده اختیارات و مأموریت‌های خود فعالیت می‌کند.

خدمت وظیفه عمومی

خدمت وظیفه عمومی در ایران بر اساس قوانین مربوط انجام می‌شود. مشمولان خدمت وظیفه عمومی، مطابق مقررات، موظف به تعیین تکلیف وضعیت خدمت خود هستند. مدت خدمت، معافیت‌ها، شرایط اعزام و سایر جزئیات بر اساس قوانین و مقررات مربوط تعیین می‌شود.[۳۲]

تجهیزات و صنایع دفاعی

نیروهای مسلح ایران از تجهیزات زمینی، هوایی، دریایی و سامانه‌های دفاع هوایی استفاده می‌کنند. بخشی از تجهیزات کشور از خارج تأمین شده و بخشی دیگر در داخل ایران طراحی یا تولید شده‌اند. صنایع دفاعی ایران در حوزه‌هایی مانند تولید سلاح، خودروهای نظامی، شناورها، هواگردها، موشک‌ها و سامانه‌های الکترونیکی فعالیت دارند. میزان آمادگی، توان عملیاتی و کارایی تجهیزات به عوامل مختلفی از جمله آموزش، نگهداری، تأمین قطعات و شرایط عملیاتی وابسته است.

نیروی انسانی

بر اساس برآورد وبگاه نظامی defense tech، تعداد نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران ۸۰۰٬۰۰۰ نیروی عمل‌کننده و ۳۸۰٬۰۰۰ نیروی ذخیره می‌باشد.[۲۶][۳۳]

نیروی انسانی
سن سربازی ۱۸ سالگی
خدمت سربازی ۱۸ سالگی، به مدت ٢۱ ماه
دسترسی برای

خدمت سربازی

۱٬۲۵۵٬۹۰۲, سن ۱۸–۴۹ (برآورد ۲۰۱۴)
فراخور برای

خدمت سربازی

۲٬۱۰۵٬۹۷۳, سن ۱۸–۴۹ (برآورد ۲۰۱۴)
سن سالانه برای

خدمت سربازی

(برآورد ۲۰۱۴)
نیروی فعال ۷۲۰۰۰<
نیروی ذخیره ۱٬۳۸۶٬۰۰۰+ (برآورد ۲۰۱۴)

ارتش جمهوری اسلامی ایران

ارتش جمهوری اسلامی ایران، ارتشی از نوع منظم محسوب می‌شود که حدوداً دارای ۴۲۰ هزار نفر نیرو است. از این رو، ارتش جمهوری اسلامی ایران خود، از چهار زیر مجموعه تشکیل می‌شود که به آن‌ها قوای چهارگانه ارتش می‌گویند.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی حدود ۱۵۰ هزار نفر نیرو دارد و خود به ۵ زیر مجموعه تقسیم می‌شود.[۳۴][۳۵][۳۶][۳۷]

فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران

فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران حدود ۶۰ هزار نفر نیرو دارد و دارای چندین زیرمجموعه است.

فرماندهان ارشد

فرمانده کل قوا

ستاد کل نیروهای مسلح

ارتش

سپاه پاسداران

فرماندهی انتظامی

بالاترین درجه فرماندهان در حال خدمت در نیروهای مسلح ایران، سرلشکر (ژنرال دو ستاره) می‌باشد.

رتبه‌بندی

نیروی های مسلح ایران هشتمین نیروی بزرگ نظامی بر اساس تعداد نفرات [۴۱] و با ۲۵۳۱ تانک، هشتمین دارنده تانک نظامی،[۴۲] همچنین ایران بزرگ‌ترین ذخیره موشکی در خاورمیانه را دارا می باشد و بزرگ‌ترین سازمان نیروی مسلح در خاورمیانه است.[۲۱][۴۳] بر اساس رتبه بندی سایت گلوبال فایرپاور نیروی نظامی ایران در سال ۲۰۲۵ جایگاه شانزدهم(۱۶) را دارد که یک رتبه بالاتر از نیروی نظامی اسپانیا(۱۷) و یک رتبه پایین تر نیروی نظامی اسرائیل (۱۵) قرار دارد.[۴۴]

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ «تشکیل ستاد فرماندهی کل قوا جهت هماهنگی بین نیروهای مسلح». خبرگزاری دفاع مقدس.
  2. 1 2 IISS 2025, p. 349.
  3. ↑ «'دستکاری' بودجه ۱۴۰۰ ایران؛ بودجه نظامی در مجلس یک‌ونیم برابر شد». بی‌بی‌سی فارسی. ۲ خرداد ۱۴۰۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  4. ↑ IISS 2020, p. 348.
  5. ↑ الگو:استشهاد بخبر
  6. 1 2 3 4 5 Iran Military Power: Ensuring Regime Survival and Securing Regional Dominance (PDF), Defense Intelligence Agency, August 2019, p. 90, ISBN 978-0-16-095157-2, DIA-Q-00055-A, archived from the original (PDF) on 24 ژوئن 2021, retrieved 8 نوامبر 2021
  7. ↑ «ایران از همکاری نظامی با آفریقا چه سودی می برد؟». bbc. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۱۰-۲۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  8. ↑ «هشدار آمریکا به ونزوئلا و کوبا درباره پهلو گرفتن ناوهای حامل سلاح ایران». euro news. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۶-۱۰. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  9. ↑ «اهداف ایران از ساخت کارخانه پهپاد در تاجیکستان چیست؟». bbc. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۶-۶. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  10. ↑ «توافق در تهران؛ همکاری های نظامی ایران و چین گسترش می یابد». bbc. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۶-۱۰. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  11. ↑ «نگرانی از نفوذ ایران؛ آرژانتین و مخالفان دولت بولیوی علیه توافق دفاعی تهران و لاپاز وارد عمل شدند». euronews. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۶-۱۰. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  12. ↑ «ایران در لبنان کارخانه اسلحه سازی تاسیس کرده است». دویچه وله. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۶-۱۰. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  13. ↑ «۲۷۶ درصد رشد صادرات نظامی ایران؛رزمایش ایران با چین و روسیه» (PDF). دویچه وله. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۶-۶. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  14. ↑ «توافقنامه تسلیحاتی محرمانه میان ارمنستان و ایران». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۶-۱۰. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  15. 1 2 «وزیر دفاع اسرائیل: ایران به بیش از پنجاه کشور تسلیحات می فروشد». euro news. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۶-۶. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  16. ↑ «آشنایی با ستاد کل نیروهای مسلح». همشهری آنلاین. ۲۰۱۳-۰۲-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۱-۱۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  17. ↑ قدرت آس نیوز
  18. ↑ The worlds most powerful militaries in 2018 ceoworld.biz
  19. 1 2 «Why war with Iran would spell disaster». الجزیره.
  20. 1 2 3 «سازمان صنایع دریایی». پایگاه اطلاعات دریایی ایران. ۲۰۱۸-۱۰-۰۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ اوت ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  21. 1 2 3 "Iran - Army Navy Air Force | budget, equipment, personnel". ArmedForces (in English). Retrieved 2021-08-14.
  22. ↑ «Military Size By Country 2021». worldpopulationreview.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۹-۱۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  23. ↑ hejazi (۲۰۲۵-۱۲-۲۷). «145% Increase in Iran's Defense and Security Budget for 1405». WANA (به انگلیسی آمریکا). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۱۰-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  24. ↑ «بودجهٔ نظامی ایران در سال ۱۳۹۱ افزایش ۱۲۷ درصدی داشته‌است». Mehrnews. ۱ فوریه ۲۰۱۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ آوریل ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۹ آوریل ۲۰۱۲.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  25. ↑ «انتشارات SIPRI». milexdata.sipri.org. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ ژوئیه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۳۰ فروردین ۱۳۹۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) Select "Iran" and click "Submit"
  26. 1 2 «Iranian Cyber Warfare Threat Assessment». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ فوریه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۵ ژانویه ۲۰۱۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  27. ↑ مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Military of Iran». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۵ ژانویه ۲۰۰۹.
  28. ↑ «ایران - کتاب واقعیت‌های جهان سیا - ۲۰۰۹». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ فوریه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۰۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  29. ↑ Iran's defense spending 'a fraction of Persian Gulf neighbors'
  30. ↑ "Two Armies, One People and No Security". www.visegrad24.com (in English). 2025. Retrieved 2025-05-13.
  31. ↑ «Iran». Government Defence Integrity Index (به انگلیسی آمریکا). دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۵-۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  32. ↑ "https://rc.majlis.ir/fa/law/show/90966". rc.majlis.ir (in English). Retrieved 2026-10-28. {{cite web}}: پیوند خارجی در |عنوان= وجود دارد (کمک)
  33. ↑ «آشنایی با ارتش جمهوری اسلامی ایران». همشهری آنلاین. ۲۰۱۳-۰۶-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۱-۱۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  34. ↑ «Global Bear-ings». web.archive.org. ۲۰۱۲-۰۲-۰۳. بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی در ۳ فوریه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۰۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی (رده)
  35. ↑ The International Institute of Strategic Studies (IISS) (2020). "Middle East and North Africa". The Military Balance 2020. Vol. 120. Routledge. pp. 348–352. doi:10.1080/04597222.2020.1707968. ISBN 978-0-367-46639-8. S2CID 219624897.
  36. ↑ Reuters https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-revolutionary-guards-powerful-group-with-wide-regional-reach-2024-04-01/. دریافت‌شده در ۱۳ آوریل ۲۰۲۴. {{cite web}}: پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  37. ↑ Yerushalmy, Jonathan (۲۶ اوت ۲۰۲۵). The Guardian https://www.theguardian.com/world/2025/aug/26/who-is-irans-islamic-revolutionary-guard-corps. دریافت‌شده در ۸ ژوئیه ۲۰۲۶. {{cite web}}: پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  38. ↑ «Niruyeh Moghavemat Basij - Mobilisation Resistance Force». web.archive.org. ۲۰۱۱-۰۴-۳۰. بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی در ۳۰ آوریل ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۰۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی (رده)
  39. ↑ https://www.farsnews.ir/amp/14020309000623
  40. ↑ https://www.isna.ir/news/1401121309472/
  41. ↑ ۲۹ بزرگ‌ترین ارتش در جهان اطلس جهانی
  42. ↑ کشورها براساس تعداد تانک بایگانی‌شده در ۱۷ ژوئیه ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine نیروهای مسلح (اروپا)
  43. ↑ "Iran - Army Navy Air Force | budget, equipment, personnel". ArmedForces (in English). Retrieved 2021-08-24.
  44. ↑ «2023 Military Strength Ranking». www.globalfirepower.com (به انگلیسی آمریکا). دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۳-۱۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

خواندن بیشتر

پیوند به بیرون

وب سایت‌های اصلی

اخبار مقالات