فرترکه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
نیمرخ بگداد یکم فرترکه پارسه مربوط به ۳۰۰ پیش از میلاد مسیح[۱]
بگداد یکم با جامه و عصای پادشاهی بر روی تخت پادشاهی نشسته و جام نوشیدنی را در دست دارد و پرچم ایران در روبروی او قرار گرفته‌است؛[۲][۳]
بگداد

ساتراپ پارسه، آتشبان

(نگهدارنده آتش سپند)
Bagdates-I king of persis 300bc.jpg
درفش کاویانی و شاه پارسه بگداد یکم حین نشستن بر تخت پادشاهی، عصای فرمانروایی را به دست راست و جام نوشیدنی را به دست چپ دارد.
زادروز ۳۳۷ پیش از میلاد
ایران، استان پارس
مرگ ۲۸۳ پیش از میلاد (۵۴ سال)
ایران، استان پارس
دین و مذهب مزدیسنا

فَرَتَرَکه (فرمانتار) به سرداران پارسی در سده سوم پیش از میلاد مسیح گفته می‌شد که مدتی از سوی سلوکیان بعنوان فرماندار سرزمین پارس گماشته شدند؛ ولی بعدها این فرمانداران با برپایی جنبش‌های ضد سلوکی اقدام به بازپس‌گیری ایران نمودند. این دسته از حکمرانان بین سالهای ۳۰۰ تا ۲۰۰ پیش از میلاد در پارسه حکمرانی می‌کردند. شهر اصطخر بزرگترین و مهمترین شهر این قلمرو بوده و دارای یک آتشکده بسیار بزرگ بود.[۴][۵]

بَگداد یکم (به یونانی: Bagǎdǎtes I) به معنی خداداد، اولین ساتراپ ایرانی در اصطخر بود که پس از شکست هخامنشیان از جانب سلوکیان به جایگاه فرمانداری در پارسه گماشته شد تا مسئول امور جنوب ایران باشد. پس از شکست هخامنشیان، کشور ایران جزء یکی از زیرمجموعه‌های امپراتوری مقدونی به حساب می‌آمد. پس از مرگ اسکندر مقدونی، امپراتوری او بین سردارانش تقسیم شد و امپراتوری سلوکی نام گرفت. سلوکیان، فرماندارانی را برای کنترل بخشهای مختلف امپراتوری می‌گماردند. سلوکوس یکم امپراتور وقت سلوکیان دستور داد تا بگداد یکم فرمانداری استان پارس ایران را بر عهده بگیرد. در زمان ایران زرتشتی، یکی از بزرگترین دغدغه‌های مردم این بود که آتش سپند در آتشکده‌ها خاموش نشود که از این رو، بگداد یکم و بقیه فرمانداران آتشکده‌های بزرگ ایران با لقب آتشبان نیز شناخته می‌شدند.[۶][۷]

در پشت سکه‌های بگداد یکم مشاهده می‌شود که او عصای پادشاهی را به دست راست و جام نوشیدنی را به دست چپ دارد. در سکه‌های دیگر مشاهده می‌شود که فرمانداران در مقابل آتشکدهٔ زرتشتی قرار گرفته‌اند و دو دست را به نماد نیایش به درگاه اهورامزدا بالا برده‌اند. در سکه‌های مربوط به سدهٔ سوم پیش از میلاد مسیح، درفش کاویانی درمقابل همهٔ شاهان درحالی به نمایش درآمده که دارای چهار نقطهٔ بزرگ، چهار پر و چهار آویزه است.[۸]

بنظر می‌رسد که بگداد یکم پس از مرگ اسکندر مقدونی ادعای استقلال ایران از امپراتوری مقدونی را اعلام کرد و موجب ایجاد تنش‌های بسیاری بین سلوکیان و پارس گشت. به گونه‌ای که بگداد یکم اولین شورش شرقی در امپراتوری مقدونی را رقم زد.

پس از بگداد[ویرایش]

وَهبَرز پسر بگداد یکم درحال نیایش به درگاه اهورامزدا درمقابل آتشکده زرتشت. درفش کاویانی در حاشیهٔ سکه نمایان است. سکه مربوط به ۲۷۰ پیش از میلاد.
امپراتوری پارس و قلمرو پارسه، (به پارسی باستان: 𐎱𐎠𐎼𐎿).
در دوران باستان کشور ایران را با نام پایتخت آن پارسه می‌شناختند. همچنین امپراتوری‌های بیزانس و روم و آتن نیز با نام پایتختهای خود بیزانتیوم و رم و آتن خوانده می‌شدند.

پس از مرگ بگداد، این جایگاه به پسرش وَهبَرز (وَهوبَرز) رسید و او هم مطابق با دین و آئین ایرانیان، به رسم پدرش سکه‌های خود را با نقش درفش کاویانی و آتشکده زرتشت و نماد فر کیانی ضرب کرد. چندی بعد در سال ۱۵۰ پیش از میلاد، وادفَرَداد یکم رسماً استقلال پارسه را از امپراتوری سلوکیان اعلام کرد و جنبش آزادی ایران را از پارسه و نواحی جنوب و جنوب‌غربی ایران و شاخاب پارس آغاز کرد. چندی گذشت وادفَرَداد دوم نیز با سلوکیان به مقابله پرداخت. از این خاندان سکه‌های بسیاری موجود است و نشان می‌دهد که در زمان سلوکیان، این خاندان مستقل بوده و سکه‌های خود را با تعالیم زرتشتی و نمادهای ایرانی همانند فر کیانی و درفش کاویانی ضرب می‌کردند.[۹]

در دهه ۲۲۰ پیش از میلاد، پس از اینکه یکی از فرمانداران پارسه علیه سلوکیان شورش کرد، پادشاه وقت سلوکی قدرت را از فرماندار ایرانی ستاند و شخصی به نام الکساندر را مسئول فرمانداری پارسه کرد. الکساندر یکی از برادران مولون فرماندار ماد بود. در نهایت در سال ۱۹۰ پیش از میلاد، رومیان از غرب به سلوکیان هجوم بردند و در نبرد ماگنزیا سلوکیان را شکست دادند و بدین گونه ایرانیان فرصت یافتند تا از زیر سیطره سلوکیان خارج شوند سپس پارتها که قدرت زیادی داشتند، با متحد کردن پارسها و مادها یک اتحاد بزرگ تشکیل دادند و امپراتوری اشکانی شکل گرفت.

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. A History of Zoroastrianism vol II & III. p. 112.
  2. Ashmore, Harry S. (1961). Encyclopaedia Britannica: a new survey of universal knowledge. Encyclopaedia Britannica. p. 603.
  3. Lukonin, Vladimir; Ivanov, Anatoly (2015). Persian Art. Parkstone International. p. 197. ISBN 978-1-78310-796-4.
  4. https://archive.org/stream/AHistoryOfZoroastrianismVolIiIii/BoyceMaryaHistoryOfZoroastrianismIii#page/n63/mode/2up
  5. The World of Achaemenid Persia: History, Art and Society in Iran and the Ancient Near East // Authors:John Curtis, St John Simpson
  6. Since the Greek equivalent would be Theodore, it will be easily understood that there were numerous individuals bearing this name; the name of one who appears briefly in Josephus, Jewish War is discussed by Tal Ilan and Jonathan J. Price, "Seven Onomastic Problems in Josephus' 'Bellum Judaicum'", The Jewish Quarterly Review New Series 84.2/3 (October 1993: 189-2) p 196f.
  7. F. W. Walbank, The Hellenistic World (Harvard University Press) 1981: "The Seleucids and the East", passim.
  8. http://www.iranicaonline.org/articles/frataraka
  9. The historian Polyaenus records a stratagem of Oborzos against Hellene colonists in Persis, noted by Mørkholm , op.cit..