لولوبی (قوم)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
لو لو
مردی از قوم لولو.jpg
مردی از نژاد لولو
نام لو لو
کشور  ایران
استان کردستان، آذربایجان
اطلاعات اثر
کاربری قوم، نژاد
دیرینگی پایان هزاره سوم پ. م.

لولوبیان نام قومی ایرانی زبان است که از حدود ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد در سرزمینی واقع در شمال غرب فلات ایران ساکن بودند و بیش از دوهزار سال در این نواحی زیستند. لولوبیان در اواخر دوران خود دارای حکومت شده و با برخی از همسایگان خود در جنگ بوده‌اند. [۱][۲]

کتیبه نارام سین در حدود ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد مضمونش مربوط به قوم لولو می‌باشد.[۳]

منشا و تاریخچه قوم لولو[ویرایش]

بسیار پیش از استقرار مادها، اقوامی با نام کوتیان، لولوبیان، میتانی‌ها و سپس کاسی‌ها به ترتیب از شمال به جنوب در مادیها، نواحی غربی ایران می‌زیسته‌اند. این اقوام با هوریان و اکدی‌ها و سومری‌ها مراوداتی داشته‌اند. بنابراین لولوبی‌ها از نخستین گروه قومی بودند که در هزاره چهارم پیش از میلاد در فلات ایران ساکن بودند.[۴]

برای نخستین بار، نارام سین نوه سارگون از شاهان اکد، در قرن ۲۳ پیش از میلاد در کتیبه‌ای از لولوبی‌ها یاد کرده و شرح پیروزی خود بر آنان را نوشته‌ است. این کتیبه بعدها و در سنوات سال ۱۲۰۰ پیش از میلاد، توسط شوتروک ناهونته پادشاه مقتدر عیلام، به شوش انتقال یافت و شرحی بر آن افزوده شد.[۵]

زبان نواحی کنونی آذربایجان و کردستان ایران از قرن نهم تا هفتم قبل از میلاد غیر از زبانهای کنونی ایرانی بوده و ساکنان آن نقاط به زبان‌های لولوبی و کوتی تکلم می کردند.[۶]

قلمرو و جغرافیا[ویرایش]

لولوبیان کوهپایه‌های شمال دیاله تا دریاچه ارومیه را تحت اشغال خود داشتند. آنها در جنوب سرزمین کوتیان، و در حدود کردستان و لرستان کنونی زندگی می‌کردند. قبایل کوتی در محلی شرقی تر از لولوبیان زندگی می‌کردند.[۷]

قبایل لولویی بخش وسیعی از کوه‌ها و کوهپایه‌ها را از قسمت علیای دیاله گرفته تا دریاچه ارومیه اشغال کرده بودند و در سرپل ذهاب، شهر زور سلیمانیه و ارومیه ساکن بودند. شهرها و کشورهای مهم آندوران در ایران غربی عبارت بودند از: تاندیم، سوماشتو، آشورو، الامو، کاشو، گوتو و لولوبو (لولوبیان).[۸]

سیاست و مذهب[ویرایش]

ملکه آنوبانی‌نی و سردارش فاتح لولوبیان

در زبان اورارتویی لولو به معنی بیگانه و دشمن است. این اصطلاح نشان می‌دهد که لولوبیان از لحاظ قومی از قبایل هوری یا اورارتویی نبوده بلکه احتملا با عیلامیان قرابت داشتند. لولوبی‌ها همچنین دشمن هوریان بوده و با آنان در جنگ دائمی بودند.

معروف‌ترین پیشوای لولوبیان، ملکه آنوبانی‌نی بوده‌ است. نقش‌برجسته آنوبانی‌نی در سرپل ذهاب، پرده‌ای است که در آن سردار در برابر ملکه ایستاده و پشت سر ملکه ستاره ایشتار می‌درخشد. ایشتار او را در مقابل دشمنان پیروزی داده‌ و سردار پای خود را بر بدن دشمن مغلوب نهاده ‌است، کمان و تبرزینی بدست دارد. ملکه با طنابی دو اسیر را در بند نگه‌داشته و در دست دیگر حلقه‌ای که نشان حکومت و قدرت است بدست گرفته.[۹]

نوشته ذیل نقش برجسته مزبور، می‌رساند که لولوبیان در نیمه دوم هزاره سوم قبل از میلاد دارای دولتی بوده و درنتیجه جامعه‌ای طبقاتی داشتند. ولی چنان که از منابع آشوری برمی‌آید، علائم تأسیس و قوام دولت در قبایل مذکور فقط در آغاز هزاره اول قبل از میلاد مشاهده گشته‌است.

نقش برجسته آنوبانی‌نی، امروزه در داخل یک دبیرستان دخترانه در شهر سرپل ذهاب قرار دارد.[۱۰]

لباس، خط و زبان[ویرایش]

لباس لولوبیان نیم تنه‌ای بود که پوستینی بر آن اضافه می‌کردند. در نقش برجسته آنوبانی‌نی، شاه دامنی از پوست داشته و ملکه نیز جامه‌ای بلند از پوست بر تن دارد.[۱۱]

احتملا نوشته آنوبانی‌نی ملکه لولویی بر صخره نزدیک شهر سرپل زهاب مربوط به قرن ۲۲ پیش از میلاد است. نام این پادشاه اکدی است و نوشته مختصری که به صحنه تصاویر برجسته منضم است، بزبان اکدی می‌باشد.

آنوبانی‌نی ملکه اکدی یا لولویی بود که نقش‌ برجسته منسوب به او در شهر سرپل ذهاب، از قدیمی‌ترین سنگ نبشته‌های ایران با قدمتی حدوداً ۴۲۰۰ سال است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «Media». Encyclopædia Iranica. 
  2. «LULUBI». Encyclopædia Iranica. 
  3. ص 1 کتاب ایران پیش از آریایی‌ها
  4. حسین محسنی - محمدجعفر سروقدی. «باستان شناسی و هنر ماد». در باستان شناسی و هنر دوران تاریخی. عفاف، ۱۳۷۵. ۹. 
  5. حسین محسنی - محمدجعفر سروقدی. «باستان شناسی و هنر ماد». در باستان شناسی و هنر دوران تاریخی. عفاف، ۱۳۷۵. ۱۰. 
  6. دیاکونوف."تاریخ ماد"،تهران:بنگاه ترجمه و نشر کتاب،1345 ص 193
  7. حسین محسنی - محمدجعفر سروقدی. «باستان شناسی و هنر ماد». در باستان شناسی و هنر دوران تاریخی. عفاف، ۱۳۷۵. ۱۰. 
  8. حسین محسنی - محمدجعفر سروقدی. «باستان شناسی و هنر ماد». در باستان شناسی و هنر دوران تاریخی. عفاف، ۱۳۷۵. ۹. 
  9. حسین محسنی - محمدجعفر سروقدی. «باستان شناسی و هنر ماد». در باستان شناسی و هنر دوران تاریخی. عفاف، ۱۳۷۵. ۱۱. 
  10. «سنگ نبشته آنوبانینی». سایت جامع گردشگری طرقبه. بازبینی‌شده در 29 اکتبر 2009. 
  11. دائرةالمعارف اسلامی. «پوستین». بازبینی‌شده در ۲۹ اکتبر ۲۰۰۹. 

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]