لولوبی (قوم)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
لولوبی (قوم)
مردی از نژاد لولو
اطلاعات کلی
نام قوم لولوبیان
نام‌های دیگر لولو، لولوبی
محل زندگی کردستان، آذربایجان
شناسه قوم، نژاد
ملیت ایرانی‌تبار
سایر اطلاعات
دوران ۲۳۰۰ (پیش از میلاد)
دیرینگی پایان هزاره سوم پ.م.

لولوبیان قومی باستانی در ایران بودند که از حدود ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد در سرزمینی واقع در شمال غرب فلات ایران سکونت داشتند و بیش از دو هزار سال در این نواحی زیستند. لولوبیان در اواخر دوران خود دارای حکومت شده و با برخی از همسایگان خود در جنگ بوده‌اند.[۱][۲]

منشأ و تاریخچه قوم لولو[ویرایش]

بسیار پیش از استقرار مادها، اقوامی با نام کوتیان، لولوبیان، میتانی‌ها و سپس کاسی‌ها به ترتیب از شمال به جنوب در نواحی غربی ایران می‌زیسته‌اند. این اقوام با هوریان و اکدی‌ها و سومری‌ها مراوداتی داشته‌اند؛ بنابراین لولوبی‌ها از نخستین گروه قومی بودند که در هزاره چهارم پیش از میلاد در فلات ایران ساکن بودند.[۳]

برای نخستین بار، نارام سین نوه سارگون از شاهان اکد، در قرن ۲۳ پیش از میلاد در کتیبه‌ای از لولوبی‌ها یاد کرده و شرح پیروزی خود بر آنان را نوشته است. این کتیبه بعدها و در سنوات سال ۱۲۰۰ پیش از میلاد، توسط شوتروک ناهونته پادشاه مقتدر عیلام، به شوش انتقال یافت و شرحی بر آن افزوده شد.[۴]

قلمرو و جغرافیا[ویرایش]

قبایل لولویی بخش وسیعی از کوه‌ها و کوهپایه‌ها را از قسمت علیای دیاله تا دریاچه ارومیه را تحت اشغال خود داشتند. آنها در جنوب سرزمین کوتیان، و در حدود کردستان و لرستان کنونی زندگی می‌کردند. قبایل کوتی در محلی شرقی تر از لولوبیان زندگی می‌کردند.[۵] محل تمرکز لولوبیان در سرپل ذهاب، شهر زور سلیمانیه و ارومیه بود. شهرها و کشورهای مهم آن دوران در ایران غربی عبارت بودند از: تاندیم، سوماشتو، آشورو، الامو، کاشو، گوتو و لولوبو (لولوبیان).[۶]

سیاست و مذهب[ویرایش]

طرحی از نقش برجسته ملکه آنوبانی‌نی و سردارش فاتح لولوبیان

در زبان اورارتویی لولو به معنی بیگانه و دشمن است. این اصطلاح نشان می‌دهد که لولوبیان از لحاظ قومی از قبایل هوری یا اورارتویی نبوده بلکه احتمالاً با عیلامیان قرابت داشتند. لولوبی‌ها همچنین دشمن هوریان بوده و با آنان در جنگ دائمی بودند.

معروف‌ترین پیشوای لولوبیان، ملکه آنوبانی‌نی بوده است. نقش‌برجسته آنوبانی‌نی در سرپل ذهاب، پرده‌ای است که در آن سردار در برابر ملکه ایستاده و پشت سر ملکه ستاره ایشتار می‌درخشد. ایشتار او را در مقابل دشمنان پیروزی داده و سردار پای خود را بر بدن دشمن مغلوب نهاده است، کمان و تبرزینی بدست دارد. ملکه با طنابی دو اسیر را در بند نگه داشته و در دست دیگر حلقه‌ای که نشان حکومت و قدرت است بدست گرفته است.[۷]

نوشته ذیل نقش برجسته مزبور، می‌رساند که لولوبیان در نیمه دوم هزاره سوم قبل از میلاد دارای دولتی بوده و درنتیجه جامعه‌ای طبقاتی داشتند؛ ولی چنان‌که از منابع آشوری برمی‌آید، علائم تأسیس و قوام دولت در قبایل مذکور فقط در آغاز هزاره اول قبل از میلاد مشاهده گشته‌است.

خط، زبان و لباس[ویرایش]

کتیبه نارام سین در حدود ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد مضمونش مربوط به قوم لولو می‌باشد.[۸] و نقش برجسته آنوبانی‌نی، امروزه در داخل یک دبیرستان دخترانه در شهر سرپل ذهاب قرار دارد.[۹] احتمالاً مربوط به قرن ۲۲ پیش از میلاد است. نام این ملکه به زبان اکدی است و نوشته مختصری که به صحنه تصاویر برجسته منضم است، بزبان اکدی می‌باشد. آنوبانی‌نی ملکه اصالت اکدی یا لولویی داشته که نقش برجسته منسوب به او از قدیمی‌ترین سنگ نبشته‌های ایران با قدمتی حدوداً ۴۳۰۰ سال است.

زبان نواحی کنونی آذربایجان و کردستان ایران از قرن نهم تا هفتم قبل از میلاد غیر از زبانهای کنونی ایرانی بوده و ساکنان آن نقاط به زبان‌های لولوبی و کوتی تکلم می‌کردند.[۱۰]

لباس لولوبیان نیم تنه‌ای بود که پوستینی بر آن اضافه می‌کردند. در نقش برجسته آنوبانی‌نی، سردار دامنی از پوست داشته و ملکه نیز جامه‌ای بلند از پوست بر تن دارد.[۱۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «Media». Encyclopædia Iranica. 
  2. «LULUBI». Encyclopædia Iranica. 
  3. حسین محسنی - محمدجعفر سروقدی. «باستان‌شناسی و هنر ماد». در باستان‌شناسی و هنر دوران تاریخی. عفاف، ۱۳۷۵. ۹. 
  4. حسین محسنی - محمدجعفر سروقدی. «باستان‌شناسی و هنر ماد». در باستان‌شناسی و هنر دوران تاریخی. عفاف، ۱۳۷۵. ۱۰. 
  5. حسین محسنی - محمدجعفر سروقدی. «باستان‌شناسی و هنر ماد». در باستان‌شناسی و هنر دوران تاریخی. عفاف، ۱۳۷۵. ۱۰. 
  6. حسین محسنی - محمدجعفر سروقدی. «باستان‌شناسی و هنر ماد». در باستان‌شناسی و هنر دوران تاریخی. عفاف، ۱۳۷۵. ۹. 
  7. حسین محسنی - محمدجعفر سروقدی. «باستان‌شناسی و هنر ماد». در باستان‌شناسی و هنر دوران تاریخی. عفاف، ۱۳۷۵. ۱۱. 
  8. ص 1 کتاب ایران پیش از آریایی‌ها
  9. «سنگ نبشته آنوبانینی». سایت جامع گردشگری طرقبه. بازبینی‌شده در 29 اکتبر 2009. 
  10. دیاکونوف."تاریخ ماد"، تهران:بنگاه ترجمه و نشر کتاب،1345 ص 193
  11. دائرةالمعارف اسلامی. «پوستین». بازبینی‌شده در ۲۹ اکتبر ۲۰۰۹. 

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]