پرش به محتوا

لیتوانی

ویرایش پیوندها
مختصات: ۵۴°۴۱′ شمالی ۲۵°۱۹′ شرقی / ۵۴٫۶۸۳°شمالی ۲۵٫۳۱۷°شرقی / 54.683; 25.317
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
جمهوری لیتوانی

Lietuvos Respublika  (لیتوانیایی)
لیتوانی
سرود: 
Tautiška giesmė
«سرود ملی»
موقعیت  لیتوانی  (سبز تیره) – در اروپا  (سبز و نقره‌ای تیره) – در اتحادیه اروپا  (سبز)  —  [Legend]
موقعیت  لیتوانی  (سبز تیره)

– در اروپا  (سبز و نقره‌ای تیره)
– در اتحادیه اروپا  (سبز)  —  [Legend]

پایتخت
و بزرگترین شهر
ویلنیوس
۵۴°۴۱′ شمالی ۲۵°۱۹′ شرقی / ۵۴٫۶۸۳°شمالی ۲۵٫۳۱۷°شرقی / 54.683; 25.317
زبان(های) رسمیلیتوانیایی[۱]
گروه‌های قومی
(۲۰۲۵[۲])
دین(ها)
(۲۰۲۱[۳])
نام(های) اهلیتلیتوانیایی
حکومتجمهوری نیمه‌ریاستی یکپارچه[۴][۵][۶][۷]
هیتاناس ناوسدا
گینتائوتاس پالوکاس
سالیوس ورنلیس
قوه مقننهسیماس
بنیان‌گذاری
۹ مارس ۱۰۰۹
۱۲۳۶
• تاج‌گذاری میندائوگاس
۶ ژوئیه ۱۲۵۳
۲ فوریه ۱۳۸۶
۱ ژوئیه ۱۵۶۹
۲۴ اکتبر ۱۷۹۵
۱۶ فوریه ۱۹۱۸
۱۶ ژوئن ۱۹۴۰
۱۱ مارس ۱۹۹۰
مساحت
• کل
۶۵٬۳۰۰[۸] کیلومتر مربع (۲۵٬۲۰۰ مایل مربع) (۱۲۱)
• آبها (٪)
۱٬۹۸ (۲۰۱۵)[۹]
جمعیت
• برآورد سال ۲۰۲۵
Neutral increase ۲٬۸۹۷٬۴۳۰[۱۰] (۱۳۷)
• تراکم
۴۴ بر کیلومتر مربع (۱۱۴٫۰ بر مایل مربع) (۱۳۸)
تولید ناخالص داخلی (GDP)  برابری قدرت خرید (PPP)برآورد ۲۰۲۵ 
• کل
افزایش $۱۶۱٬۴۵۴ میلیارد[۱۱] (۸۸)
• سرانه
افزایش $۵۵٬۹۹۵[۱۱] (۳۹)
تولید ناخالص داخلی (GPD) (اسمی)برآورد ۲۰۲۵ 
• کل
افزایش $۸۷٬۹۸۱ میلیارد[۱۱] (۷۸)
• سرانه
افزایش $۳۰٬۵۱۴[۱۱] (۴۰)
شاخص جینی (۲۰۲۳)افت مثبت ۳۵٬۷[۱۲]
شاخص توسعه انسانی (۲۰۲۳)افزایش ۰٬۸۹۵[۱۳]
۳۹
واحد پولیورو (€) (EUR)
منطقه زمانییوتی‌سی+۲ (EET)
• تابستان (ساعت تابستانی)
یوتی‌سی+۳ (EEST)
گاه‌شماریyyyy-mm-dd[الف][۱۴][۱۵]
جهت رانندگیراست
پیش‌شماره تلفنی+۳۷۰
کد ایزو ۳۱۶۶LT
دامنه سطح‌بالا.lt

لیتوانی (به لیتوانیایی: Lietuvos) با نام رسمی جمهوری لیتوانی (به لیتوانیایی: Lietuvos Respublika) کشوری در منطقه بالتیک در اروپا است. لیتوانی یکی از سه کشور بالتیک، در کرانهٔ خاوری دریای بالتیک است و از شمال با لتونی، از جنوب و شرق با بلاروس، از جنوب با لهستان و از جنوب‌غربی با منطقهٔ برون‌بوم‌مانندِ روسیه، استان کالینینگراد هم‌مرز است. لیتوانی همچنین از غرب با سوئد مرز آبی دارد. لیتوانی حدود ۶۵٬۳۰۰ کیلومتر مربع (۲۵٬۲۰۰ مایل مربع) مساحت و ۲٬۹ میلیون نفر جمعیت دارد. پایتخت و بزرگ‌ترین شهر آن ویلنیوس است. شهرهای اصلی دیگر، شامل کاوناس، کلایپدا، شولی و پانه‌وژیس می‌شوند. لیتوانیایی‌ها که مردم اصلیِ کشور و اکثریت آن هستند، متعلق به گروه قومی-زبانی بالت‌ها هستند و به زبان لیتوانیایی سخن می‌گویند.

برای هزاران سال، کرانه‌های جنوب‌شرقی دریای بالتیک سکونتگاه قبیله‌های گوناگون بالتیک بود. در دههٔ ۱۲۳۰ میلادی، سرزمین‌های لیتوانی برای نخستین بار توسط میندائوگاس متحد شد که در تاریخ ۶ ژوئیه ۱۲۵۳ پادشاهی لیتوانی را تشکیل داد. گسترش و تثبیت پسین، منجر به ایجاد دوک‌نشین بزرگ لیتوانی شد که در سدهٔ چهاردهم، بزرگ‌ترین کشور اروپا شد. در سال ۱۳۸۶ میلادی، دوک‌نشین بزرگ وارد یک اتحاد شخصی دفاکتو با تاج پادشاهی لهستان شد. دو کشور در سال ۱۵۶۹ با یکدیگر متحد شدند و کنفدراسیونِ مشترک‌المنافع لهستان–لیتوانی را تشکیل دادند که یکی از بزرگ‌ترین و مرفه‌ترین کشورهای اروپا شد. مشترک‌المنافع، نزدیک دو سده دوام آورد تا زمانی که کشورهای همسایه به مرور آن را میان سال‌های ۱۷۷۲ و ۱۷۹۵ تجزیه کردند و امپراتوری روسیه بیشتر قلمروی لیتوانی را ضمیمه کرد.

به دنبال جنگ جهانی اول، لیتوانی در سال ۱۹۱۸ اعلام استقلال کرد و جمهوری مدرن لیتوانی بنیان‌گذاری شد. در جنگ جهانی دوم، لیتوانی توسط شوروی در سال ۱۹۴۰، سپس آلمان نازی و دوباره در سال ۱۹۴۴ توسط شوروی اشغال شد. مقاومت مسلحانه ضد اشغال شوروی تا دههٔ ۱۹۵۰ ادامه داشت. در ۱۱ مارس ۱۹۹۰، یک سال پیش از فروپاشی رسمی اتحاد جماهیر شوروی، لیتوانی نخستین جمهوری شوروی بود که با اعلام بازگرداندن استقلال خود از آن جدا شد.

لیتوانی یک کشور توسعه‌یافته با درآمد بالا و اقتصاد پیشرفته است و رتبهٔ بالایی در شاخص توسعه انسانی دارد. لیتوانی در زیرساخت دیجیتال، آزادی رسانه و رضایت رتبه‌های بالایی دارد. لیتوانی عضو سازمان ملل، اتحادیه اروپا، شورای اروپا، شورای کشورهای دریای بالتیک، منطقه یورو، بانک سرمایه‌گذاری نوردیک، صندوق بین‌المللی پول، توافق‌نامه شنگن، ناتو، سازمان توسعه و همکاری اقتصادی و سازمان تجارت جهانی است. لیتوانی همچنین در قالب همکاری منطقه‌ای نوردیک-بالتیک هشت شرکت می‌کند.

تاریخ

[ویرایش]
مقالهٔ اصلی: تاریخ لیتوانی

تاریخ نخستین و قبیله‌های بالتیک

[ویرایش]

تاریخ لیتوانی به سکونت‌گاه‌هایی بازمی‌گردد که حدود ۱۰٬۰۰۰ سال پیش پایه‌گذاری شده‌اند.[۱۶][۱۷] نخستین انسان‌ها پس از آخرین عصر یخبندان در سرزمین لیتوانی ساکن شدند، از جمله فرهنگ‌های کوندا، نمان و ناروا.[۱۸] آن‌ها شکارچیانی کوچ‌رو بودند. در هزاره هشتم پیش از میلاد، آب و هوا گرم‌تر شد و جنگل‌ها پدید آمدند. ساکنان سرزمین امروزی لیتوانی کمتر سفر می‌کردند و به شکار محلی و گردآوری خوراک و همچنین ماهی‌گیری در آب‌های شیرین روی آوردند. هندواروپاییان، که در هزاره سوم تا دوم پیش از میلاد به این منطقه رسیدند، با جمعیت بومی درآمیختند و قبایل گوناگون بالتیک را شکل دادند.[۱۹] بالت‌ها با امپراتوری روم روابط فرهنگی و سیاسی نزدیکی نداشتند[۲۰] اما از طریق جاده کهربا روابط تجاری خود را حفظ کرده بودند.

از سدهٔ نهم تا یازدهم میلادی، بالت‌های ساکن در کرانه‌ها، تحت تهاجم‌های وایکینگ‌ها قرار داشتند.[۲۱] لیتوانی بیشتر از دو بخش فرهنگی گوناگون ساخته شده بود: ژمایتیا، که به‌خاطر خاک‌سپاری‌های اسکلت‌دارِ آغاز دوره میانه شناخته می‌شود، و در خاور، اوکشتایتیا یا لیتوانی مرکزی، که به خاک‌سپاری با سوزاندن پیکر در همان زمان نام‌آور است. این سرزمین دورافتاده بود و برای بیگانگان، از جمله بازرگانان، دل‌چسب نبود؛ همین جدایی باعث شد تا زبان، فرهنگ و باورهای بومی‌اش شکل ویژه‌ای پیدا کند و پیوستن آن به روندهای همگانی اروپا دیرتر رخ دهد.[۲۲] سنت‌ها و اسطوره‌های پاگان لیتوانیایی در کنار عناصر باستانی تا زمانی طولانی حفظ شدند. پیکر پادشاهان تا پیش از گرویدن به مسیحیت، سوزانده می‌شد.[۲۳]

پادشاهی لیتوانی، دوک‌نشین بزرگ لیتوانی و مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی

[ویرایش]
مقاله‌های اصلی: دوک‌نشین لیتوانی، پادشاهی لیتوانی، و دوک‌نشین بزرگ لیتوانی
تغییرات در قلمروی لیتوانی از سده سیزدهم تا پانزدهم. لیتوانی در اوج خود، بزرگ‌ترین کشور اروپا بود.[۲۴][۲۵]
قلعه جزیره تراکای، اقامتگاه پیشین دوک‌های بزرگ. تراکای پایتخت دولت قرون وسطایی بود.
پانوراما از ویلنیوس در سال ۱۶۰۰.

نخستین سابقه نوشتاری که به نام کشور لیتوانی اشاره می‌کند، به سال ۱۰۰۹ میلادی بر می‌گردد.[۲۶] میندائوگاس در برابر تهدید آلمانی‌ها در جریان جنگ صلیبی لیوونی، در میانهٔ سدهٔ سیزدهم بخش زیادی از قبایل بالیتک را یکپارچه نمود و دولت لیتوانی را بنیان نهاد. او در سال ۱۲۵۳ به عنوان پادشاه کاتولیک لیتوانی تاج‌گذاری کرد.[۲۷][۲۸] افزون بر این، میندوگاس با به‌کارگیری قلمروی ناتوان‌شدهٔ روس کی‌یف به دلیل حملهٔ مغولان، روتنیای سیاه را به قلمروی لیتوانی افزود.[۲۷] پس از ترور میندوگاس در ۱۲۶۳، لیتوانی که دین و آیین پاگان داشت، هدف جنگ صلیبی توسط شوالیه‌های تتونیک و شوالیه‌های لیوونی قرار گرفت.[۲۹] ترایدنیس در طول فرمانروایی خود از ۱۲۶۹ تا ۱۲۸۲ تمام سرزمین‌های لیتوانی را دوباره یکپارچه کرد و در کنار دیگر قبیله‌های بالتیک علیه صلیبیان به موفقیت نظامی دست یافت اما موفق نشد به پروسی‌ها در خیزش بزرگ یاری‌رسانی کند.[۳۰] اقامتگاه اصلی ترایدنیس در کرناوه بود.[۳۰]

از اواخر سدهٔ سیزدهم، اعضای دودمان گدیمینید بر لیتوانی فرمان راندند. دوک بزرگ گدیمیناس یک پادشاهی موروثی را تثبیت کرد و در نامه‌هایش شهر ویلنیوس را به عنوان پایتخت برگزید. لیتوانی مسیحی شد و سرزمین‌های اسلاوهای شرقی — مانند شاهزاده‌نشین‌های مینسک، کی‌یف، پولوتسک، ویتبسک، اسمولنسک و دیگر مناطق — را به قلمروی خود افزود و به این ترتیب دوک‌نشین بزرگ لیتوانی را به‌طور چشمگیری گسترش داد، به‌طوری که در نیمهٔ نخست سدهٔ چهاردهم مساحت آن به حدود ۶۵۰ هزار کیلومتر مربع رسید.[۳۱] تا پایان سدهٔ چهاردهم میلادی، لیتوانی بزرگ‌ترین کشور در اروپا بود.[۲۴][۲۵] در سال ۱۳۸۵ میلادی، لیتوانی با لهستان از طریق اتحاد کروو یک اتحادیه دودمانی تشکیل داد.[۳۱] تا سدهٔ پانزدهم، اعضای پدرتباری از دودمان حاکم گدیمینیدهای لیتوانی، بر لیتوانی و لهستان و همچنین بر مجارستان، کرواسی، بوهم و مولداویا حکومت می‌کردند.[۳۲][۳۳] جنگ‌ها با دولت شوالیه‌های تتونیک در ۱۴۰۹–۱۴۱۱ و ۱۴۲۲ با پیمان ملنو به پایان رسیدند.[۳۱]

در سدهٔ پانزدهم میلادی، شاهزاده‌نشین بزرگ مسکو که نیرومند شده بود، جنگ‌های مسکو-لیتوانی را برای سرزمین‌های ارتدکس شرقی تحت چیرگی لیتوانی از سر گرفت.[۳۱] به دلیل آغاز نافرجام جنگ لیوونی، از دست دادن زمین به روسیه تزاری و همچنین فشار سیگیسموند دوم آگوستوس (که طرفدار اتحاد نزدیک لهستان و لیتوانی بود)، اشراف لیتوانی پذیرفتند در سال ۱۵۶۹ «اتحاد لوبلین» را با تاج پادشاهی لهستان منعقد کنند. این اتحاد «مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی» را با پادشاهی واحد پدیدآورد، هرچند لیتوانی استقلال سیاسی خود را همچنان حفظ کرد.[۳۴][۳۱] پس از انعقاد اتحاد حقیقی، لیتوانی و لهستان به‌شماری از موفقیت‌های نظامی دست یافتند، از جمله در جنگ لیوونی، اشغال مسکو (۱۶۱۰)، جنگ با سوئد (۱۶۱۱–۱۶۰۰) و جنگ اسمولنسک با روسیه (۱۶۳۲–۱۶۳۴).[۳۱][۳۴] در سال ۱۵۸۸، زیگیسموند سوم واسا شخصاً اساسنامه سوم لیتوانی را تأیید کرد که در آن بیان شده بود لهستان و لیتوانی در مشترک‌المنافع از حقوق مشترک برخوردارند و تفکیک قوا را تضمین کرد.[۳۵] اتحاد حقیقی، لهستانی‌سازی لیتوانی و اشراف لیتوانیایی را به شدت تشدید کرد.[۳۶]

میانهٔ سدهٔ هفدهم با شکست‌های نظامی فاجعه‌بار برای لیتوانی همراه بود؛ زیرا در جریان «سیل» بیشتر سرزمین‌های لیتوانی به روسیهٔ تزاری ضمیمه شد و ویلنیوس در سال ۱۶۵۵ برای نخستین بار به دست ارتشی خارجی افتاد و ویران گردید.[۳۷] در سال ۱۶۵۵، لیتوانی به‌طور یک‌جانبه از لهستان جدا شد، کارل دهم گوستاو، پادشاه سوئد را به‌عنوان دوک بزرگ لیتوانی اعلام کرد و تحت حمایت امپراتوری سوئد قرار گرفت.[۳۸] با این حال، در سال ۱۶۵۷ پس از شورش لیتوانیایی‌ها علیه سوئدی‌ها، لیتوانی بار دیگر بخشی از مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی شد.[۳۹] در سال ۱۶۶۱ نیز ویلنیوس از روس‌ها بازپس‌گرفته شد.[۴۰] در نیمهٔ دوم سدهٔ هجدهم، مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی سه بار توسط سه کشور همسایه تجزیه شد و سرانجام پس از خیزش نافرجام کوشچیوشکو و بازپس‌گیری کوتاه‌مدت ویلنیوس در سال ۱۷۹۴، هر دو کشور لیتوانی و لهستان در سال ۱۷۹۵ به‌طور کامل از نقشهٔ سیاسی محو شدند.[۳۱] بیشتر سرزمین‌های لیتوانی ضمیمه امپراتوری روسیه شد در حالی که سوالکیا ضمیمه پادشاهی پروس شد.[۳۱]

تلاش برای احیای استقلال کشور

[ویرایش]
امیلیا پلاتر، رهبری دهقانان داس‌به‌دست را در جریان شورش ۱۸۳۱ علیه امپراتوری روسیه بر عهده داشت؛ او را اغلب «ژان دارک لیتوانی» می‌نامند.[۴۱]

به دنبال ضمیمه شدن به روسیه، مقامات تزاری روسیه در لیتوانی سیاست‌های روسی‌سازی اجرا کردند که در آن زمان بخشی از منطقهٔ اداری جدید به نام کرای شمال‌غربی شد.[۴۲] در سال ۱۸۱۲، ناپلئون بناپارت در جریان تهاجم فرانسه به روسیه، کمیسیون موقت حکومتی لیتوانی را به‌عنوان یک دولت دست‌نشانده برای پشتیبانی از تلاش‌های جنگی خود تشکیل داد. پس از شکست ناپلئون، حاکمیت روسیه دوباره در لیتوانی برقرار شد.[۴۲]

در جریان شورش نوامبر (۱۸۳۰–۱۸۳۱) لیتوانیایی‌ها و لهستانی‌ها به‌طور مشترک تلاش کردند تا حکومت‌های خود را بازگردانند، اما پیروزی روسیه به اجرای سیاست‌های سختگیرانه‌تر روسی‌سازی انجامید: زبان روسی در تمام نهادهای حکومتی رواج یافت، دانشگاه ویلنیوس در سال ۱۸۳۲ بسته شد، و این نظریه تبلیغ شد که لیتوانی از آغاز بنیان‌گذاری، «یک دولت روسیِ غربی» بوده است.[۴۲] در پی آن، لیتوانیایی‌ها بار دیگر با شرکت در قیام ژانویه (۱۸۶۳–۱۸۶۴) کوشیدند حاکمیت خود را بازگردانند، اما پیروی دوبارهٔ روسیه باعث اجرای سیاست‌های شدیدتر روسی‌سازی شد؛ از جمله ممنوعیت مطبوعات لیتوانیایی، فشار بر کلیسای کاتولیک در لیتوانی و سرکوب‌های میخائیل مورایوف-ویلنسکی.[۴۲][۴۳] لیتوانیایی‌ها از راه شبکه گستردهٔ قاچاقچیان کتاب لیتوانیایی، انتشارات مخفی و آموزش‌های خانگی، در برابر روسی‌سازی مقاومت کردند.[۴۴] افزون بر این، بیداری ملی لیتوانی که از تاریخ، زبان و فرهنگ لیتوانی الهام گرفته بود، پایه‌های بنیان‌گذاری دوبارهٔ یک لیتوانی مستقل را بنا نهاد.[۴۵] در سال ۱۹۰۵، سیماس بزرگ ویلنیوس برگزار شد و شرکت‌کنندگان آن قطعنامه‌هایی تصویب کردند که خواستار خودمختاری گسترده برای لیتوانی بود.[۴۲]

دولت مستقل و اشغال کشور

[ویرایش]
همچنین ببینید: اشغال کشورهای حوزه دریای بالتیک توسط شوروی و جنگ چریکی در کشورهای بالتیک
اعضای شورای لیتوانی پس از امضای قانون استقلال لیتوانی در خانه امضاکنندگان در سال ۱۹۱۸.
نیروهای مسلح لیتوانی در حال برگشتن به ویلنیوس، سال ۱۹۳۹

در جریان جنگ جهانی اول، امپراتوری آلمان سرزمین‌های لیتوانی را از امپراتوری روسیه ضمیمه کرد و این مناطق بخشی از اوبر اوست شدند.[۴۶] در سال ۱۹۱۷، لیتوانیایی‌ها کنفرانس ویلنیوس را سازماندهی کردند که قطعنامه‌ای را تصویب کرد که شامل آرمان احیای حاکمیت لیتوانی و اتحاد نظامی با آلمان بود و شورای لیتوانی انتخاب شد.[۴۶] در سال ۱۹۱۸، پادشاهی کوتاه‌مدت لیتوانی اعلام موجودیت کرد؛ با این حال، در ۱۶ فوریه ۱۹۱۸، شورای لیتوانی قانون استقلال لیتوانی را تصویب کرد که لیتوانی را به عنوان یک جمهوری دموکراتیک با ویلنیوس به عنوان پایتخت و بدون هیچ گونه پیوند سیاسی که در گذشته با سایر ملت‌ها وجود داشت، احیا کرد.[۴۶]

در سال‌های ۱۹۱۸–۱۹۲۰ در جریان جنگ استقلال لیتوانی، لیتوانیایی‌ها از استقلال خود در برابر بلشویک‌ها، برمونتیان‌ها و لهستانی‌ها دفاع کرد.[۴۶] اهداف دولت نوپای لیتوانی با نقشهٔ یوزف پیلسودسکی برای ایجاد یک فدراسیون (اینترماریوم یا میان دریاها) در سرزمین‌های تحت فرمانروایی پیشین دودمان یاگیلون در تضاد بود.[۴۷] مقامات لیتوانیایی در سال ۱۹۱۹ از کودتای لهستانی جلوگیری کردند و در سال ۱۹۲۰ در جریان شورش ژیلگفسکی، نیروهای لهستانی سرزمین ویلنیوس را اشغال کردند و دولت دست‌نشاندهٔ جمهوری لیتوانی مرکزی بنیان نهاده شد که در سال ۱۹۲۲ به لهستان پیوست.[۴۶] در نتیجه، کاوناس به پایتخت موقت لیتوانی تبدیل شد و در آنجا مجلس مؤسسان لیتوانی برگزار شد و تا سال ۱۹۴۰ نهادهای دیگر لیتوانیایی در آنجا فعالیت خود را ادامه دادند.[۴۸] در سال ۱۹۲۳، شورش کلایپدا ساماندهی شد که منطقه کلایپدا را با لیتوانی متحد کرد.[۴۹] کودتای ۱۹۲۶ لیتوانی، دولت و رئیس‌جمهور منتخب دموکراتیک (کازیس گرینیوس) را با حکومتی اقتدارگرا به رهبری آنتاناس اسمتونا جایگزین کرد.[۴۹]

در اواخر دههٔ ۱۹۳۰، لیتوانی اولتیماتوم لهستان در ۱۹۳۸ و اولتیماتوم آلمان در ۱۹۳۹ را پذیرفت و منطقه کلایپدا را به آلمان نازی منتقل کرد. پیمان کمک متقابل شوروی و لیتوانی در سال ۱۹۳۹، اجازهٔ حضور سربازان شوروی در لیتوانی را فراهم کرد.[۵۰] در سال ۱۹۴۰، لیتوانی اولتیماتوم شوروی را پذیرفت و کنترل پایتخت تاریخی خود یعنی ویلنیوس را بازیافت، اما پذیرش این اولتیماتوم منجر به اشغال شوروی و تبدیل لیتوانی به جمهوری شوروی سوسیالیستی لیتوانی شد.[۵۰] در سال ۱۹۴۱ هنگام قیام ژوئن در لیتوانی تلاش شد تا استقلال لیتوانی دوباره برقرار شود و ارتش سرخ از خاک این کشور اخراج شد، اما در چند روز بعد، لیتوانی توسط آلمان نازی اشغال شد.[۵۰] در سال ۱۹۴۴، لیتوانی دوباره توسط شوروی اشغال شد و سرکوب‌های سیاسی و اخراج‌های شوروی از لیتوانی از سر گرفته شد.[۵۰] هزاران پارتیزان لیتوانیایی و هواداران آن‌ها تلاش کردند به‌صورت نظامی استقلال کشور را بازگردانند اما مقاومت آن‌ها نهایتاً در سال ۱۹۵۳ توسط مقامات شوروی و همکارانشان سرکوب شد.[۵۰] یوناس ژمایتیس رئیس اتحادیه مبارزان آزادی لیتوانی در سال ۱۹۵۴ دستگیر و اعدام شد و جانشین او، آدولفاس رامانائوسکاس در سال ۱۹۵۷ به‌شدت شکنجه شد و اعدام گردید.[۵۱][۵۲] از اواخر دههٔ ۱۹۸۰، جنبش سایودیس برای بازگرداندن استقلال لیتوانی تلاش می‌کرد و در سال ۱۹۸۹، راه بالتیک برگزار شد.[۵۰]

۱۹۹۰-اکنون

[ویرایش]
0px
در ۱۱ مارس ۱۹۹۰، شورای عالی استقلال دوبارهٔ کشور لیتوانی را اعلام کرد.[۵۳] پس از امتناع از لغو این قانون، ارتش شوروی به کاخ سیماس حمله کردند در حالی که لیتوانیایی‌ها از شورای منتخب دموکراتیک دفاع می‌کردند. این قانون، که اولین اعلامیه از این نوع در اتحاد جماهیر شوروی بود، بعدها به الگو و الهامی برای سایر جمهوری‌های شوروی تبدیل شد و تأثیر زیادی بر فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی گذاشت.

در ۱۱ مارس ۱۹۹۰، شورای عالی اعلام احیای استقلال لیتوانی را صادر کرد. لیتوانی نخستین کشور تحت اشغال شوروی بود که اعلام استقلال کرد.[۵۴] در ۲۰ آوریل ۱۹۹۰، شوروی با قطع ارسال مواد خام به لیتوانی، این کشور را محاصره اقتصادی کرد.[۵۵] صنایع داخلی و مردم، کمبود سوخت، کالاهای اساسی و حتی آب گرم را احساس کردند. اگرچه محاصره ۷۴ روز طول کشید، لیتوانی از اعلام استقلال خود صرف نظر نکرد.[۵۶]

روابط اقتصادی به مرور از سر گرفته شد. با وجود این، تنش‌ها در ژانویه ۱۹۹۱ دوباره اوج گرفتند. تلاش‌هایی برای انجام کودتا با استفاده از نیروهای مسلح شوروی، ارتش داخلی وزارت امور داخلی و کمیته امنیت دولتی اتحاد جماهیر شوروی (کاگ‌ب) صورت گرفت. به دلیل وضعیت اقتصادی ضعیف در لیتوانی، نیروهای مستقر در مسکو تصور می‌کردند که کودتا از حمایت عمومی بالایی برخوردار خواهد شد.[۵۷] مردم برای دفاع از شورای عالی جمهوری لیتوانی و استقلال به ویلنیوس سرازیر شدند. کودتا با تلفات جانی و ویرانی‌های مادی اندکی به پایان رسید. ارتش شوروی ۱۴ نفر را کشت و صدها نفر را زخمی کرد. بخش بزرگی از جمعیت لیتوانی در رویدادهای ژانویه شرکت کردند.[۵۸][۵۹][۵۶] در ۳۱ ژوئیه ۱۹۹۱، شبه‌نظامیان شوروی ۷ سرباز مرزبان لیتوانی را در مرز بلاروس کشتند که بعداً به عنوان کشتار مدینینکای شناخته شد.[۵۶] در ۱۷ سپتامبر همان سال، لیتوانی به سازمان ملل پیوست.[۵۶]

در ۲۵ اکتبر ۱۹۹۱، شهروندان در یک همه‌پرسی به قانون اساسی کنونی رأی دادند.[۵۶] در ۱۴ فوریه ۱۹۹۳ و در جریان انتخابات عمومی مستقیم، آلگیرداس برازاوسکاس نخستین رئیس‌جمهور پس از بازگردانی استقلال شد.[۵۶] در ۳۱ اوت ۱۹۹۳، آخرین سربازان ارتش پیشین شوروی لیتوانی را ترک کردند.[۶۰]

در ۳۱ مه ۲۰۰۱، لیتوانی به سازمان تجارت جهانی پیوست.[۶۱] از مارس ۲۰۰۴، لیتوانی عضو ناتو بوده است.[۶۲] در ۱ مه ۲۰۰۴، این کشور عضو کامل اتحادیه اروپا[۶۳] و در دسامبر ۲۰۰۷ عضو توافق‌نامه شنگن شد.[۶۴] در ۱ ژانویه ۲۰۱۵، لیتوانی به منطقه یورو پیوست و تنها واحد پول اتحادیه اروپا را پذیرفت.[۶۵] در ۴ ژوئیه ۲۰۱۸، لیتوانی رسماً عضو سازمان توسعه و همکاری اقتصادی شد.[۶۶] در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲، لیتوانی در پاسخ به حمله روسیه به اوکراین وضعیت اضطراری اعلام کرد.[۶۷] به همراه هفت کشور دیگر عضو ناتو، لیتوانی از ماده ۴ ناتو برای انجام مشاوره در مورد امنیت استفاده کرد.[۶۸]

جغرافیا

[ویرایش]
مقالهٔ اصلی: جغرافیای لیتوانی
نقشه فیزیکی و تقسیم‌بندی ژئومورفولوژیکی لیتوانی

لیتوانی در منطقهٔ بالتیک قارهٔ اروپا واقع‌شده است و مساحت ۶۵٬۳۰۰ کیلومتر مربع (۲۵٬۲۰۰ مایل مربع) را پوشش می‌دهد.[۶۹] این کشور میان عرض‌های جغرافیایی ۵۳ تا ۵۷ درجه شمالی و عمدتاً میان طول‌های جغرافیایی ۲۱ درجه شرقی تا ۲۷ درجه شرقی قرار دارد (بخشی از نواره کورونی در غرب نصف‌النهار ۲۱ درجه واقع شده است). لیتوانی حدود ۹۹ کیلومتر (۶۱٫۵ مایل) خط ساحلی شنی دارد که نزدیک به ۳۸ کیلومتر (۲۴ مایل) آن رو به دریای بالتیک است. بخش باقی‌ماندهٔ ساحل توسط شبه‌جزیرهٔ شنی کورونی احاطه می‌شود. بندر آب‌گرم کلایپِدا در دهانهٔ باریک تالاب کورونی قرار گرفته است؛ تالابی کم‌ژرفا که تا جنوب و کالینینگراد ادامه پیدا می‌کند. رود نمان، رودخانهٔ اصلی و بزرگ‌ترین رود کشور است که در کنار برخی از شاخه‌هایش، کشتیرانی جهانی را هدایت می‌کند.

لیتوانی در لبهٔ دشت اروپای شمالی قرار دارد. چشم‌انداز آن که در اثر یخچال‌های آخرین عصر یخبندان صاف شده است، ترکیبی از دشت‌های کم‌ارتفاع و بلندی‌های متوسط است. بلندترین نقطهٔ کشور، تپه آوکشتویاس است که با بلندی ۲۹۴ متر (۹۶۵ فوت) در بخش خاوری کشور قرار دارد. این سرزمین دارای دریاچه‌ها و تالاب‌های فراوان است و بیش از ۳۳٪ از آن را ناحیهٔ جنگل‌های مختلط پوشانده است. دروکشیای بزرگ‌ترین دریاچه، تائوراگناس ژرف‌ترین دریاچه و آسویا درازترین دریاچه در کشور هستند.

پس از تخمین دوبارهٔ مرزهای قارهٔ اروپا در سال ۱۹۸۹، ژان-ژرژ آفهولدر، دانشمندی از مؤسسه ملی جغرافیای فرانسه، مشخص کرد که مرکز جغرافیایی اروپا در ۵۴°۵۴′ شمالی ۲۵°۱۹′ شرقی / ۵۴٫۹۰۰°شمالی ۲۵٫۳۱۷°شرقی / 54.900; 25.317 (Purnuškės (centre of gravity)), ۲۶ کیلومتر (۱۶ مایل) شمال ویلنیوس قرار دارد.[۷۰] آفهلدر این کار را با محاسبه مرکز جرم شکل هندسی اروپا انجام داد.

اقلیم

[ویرایش]

لیتوانی آب‌وهوایی معتدل با با تأثیرات اقیانوسی و قاره‌ای دارد. طبق طبقه‌بندی اقلیمی کوپن، این کشور به عنوان قاره‌ای مرطوب تعریف می‌شود (اما در یک منطقه ساحلی باریک نزدیک به اقیانوسی است).

میانگین دما در مناطق ساحلی در ماه ژانویه ۲٫۵− درجه سانتی‌گراد (۲۷٫۵ درجه فارنهایت) و در ماه ژوئیه ۱۶ درجه سانتی‌گراد (۶۱ درجه فارنهایت) است. در شهر ویلنیوس، میانگین دما در ژانویه ۶− درجه سانتی‌گراد (۲۱ درجه فارنهایت) و در ژوئیه ۱۷ درجه سانتی‌گراد (۶۳ درجه فارنهایت) می‌باشد. در طول تابستان، دمای ۲۰ درجه سانتی‌گراد (۶۸ درجه فارنهایت) در طول روز و ۱۴ درجه سانتی‌گراد (۵۷ درجه فارنهایت) در شب معمول است؛ در گذشته، دما گاهی به ۳۰ تا ۳۵ درجه سانتی‌گراد (۸۶ تا ۹۵ درجه فارنهایت) نیز رسیده است. برخی زمستان‌ها می‌توانند بسیار سرد باشند. دمای ۲۰− درجه سانتی‌گراد (۴− درجه فارنهایت) تقریباً هر زمستان رخ می‌دهد. حداقل دما در زمستان در مناطق ساحلی ۳۴− درجه سانتی‌گراد (۲۹− درجه فارنهایت) و در شرق کشور ۴۳− درجه سانتی‌گراد (۴۵− درجه فارنهایت) ثبت شده است.

میانگین بارش سالانه در مناطق ساحلی ۸۰۰ میلی‌متر (۳۱٫۵ اینچ)، در بلندی‌های ژمایتیا ۹۰۰ میلی‌متر (۳۵٫۴ اینچ)، و در شرق کشور ۶۰۰ میلی‌متر (۲۳٫۶ اینچ) است. هر سال برف می‌بارد و بارش برف می‌تواند از اکتبر تا آوریل ادامه داشته باشد. در برخی سال‌ها، بارش برف و باران ممکن است در ماه‌های سپتامبر یا مه نیز رخ دهد. فصل رشد گیاهان در بخش غربی کشور ۲۰۲ روز و در بخش شرقی ۱۶۹ روز به طول می‌انجامد. طوفان‌های شدید در شرق کشور نادر هستند اما در مناطق ساحلی رایج‌اند. لیتوانی در سال ۲۰۰۲ با یک خشکسالی روبه‌رو شد که باعث آتش‌سوزی در جنگل‌ها و تالاب‌های پوده‌ای گردید.[۷۱]

زبان

[ویرایش]
مقالهٔ اصلی: زبان لیتوانیایی

زبان لیتوانیایی یکی از زبان‌های هندواروپایی و از شاخه زبان‌های بالتیک است. این زبان با الفبای لاتین نوشته می‌شود و ۳۲ حرف دارد. این زبان همچنین بسیار به زبان لتونیایی نزدیک است. زبان‌های شاخه بالتیک ویژگی‌های زیادی از زبان اصلی هندواروپاییان را حفظ کرده‌اند و به این خاطر همانندی‌های زیادی با زبان‌های باستانی هندواروپایی هم‌چون اوستایی و سانسکریت از خود نشان می‌دهند.

پیش از سده ۱۶ که نخستین آثار ادبی به زبان لیتوانیای منتشر شد، زبان نوشتاری اصلی در این منطقه لاتین بود و آثار زیادی به زبان لاتین در سرزمین لیتوانی نوشته می‌شد. در لیتوانی کلمات بر اساس مؤنث یا مذکر بودن جداسازی می‌شوند. در حال حاضر در دانشگاه شهر ویلنیوس لیتوانی زبان فارسی و عربی تدریس می‌شود و حدوداً ۲۸ دانشجو فارغ‌التحصیل شده‌اند.

سیاست

[ویرایش]
دالیا گریبائوسکایته از ۱۲ ژوئیه ۲۰۰۹ رئیس‌جمهور لیتوانی بوده است.
سخنرانی اینگریدا سیمونیت نخست‌وزیر لیتوانی در لوهانسک

نوع حکومت لیتوانی جمهوری چند حزبی با یک مجلس قانونگذاری می‌باشد. در لیتوانی رئیس‌جمهور با رای مستقیم مردم برای دوره‌ای ۵ ساله انتخاب می‌شود. پست رئیس‌جمهوری بیشتر تشریفاتی است و رئیس‌جمهور مسئول سیاست‌های خارجی کشور است. نخست‌وزیر قدرت اجرایی را در دست دارد، او رئیس کابینه دولت و از سوی مجلس انتخاب می‌شود. مجلس لیتوانی ۱۴۱ کرسی دارد که برای دوره‌ای چهار ساله انتخاب می‌شوند.

رولانداس پاکساس سال ۲۰۰۳ به عنوان رئیس‌جمهور لیتوانی انتخاب شد اما یک سال بعد به عنوان اولین رئیس دولت اروپایی به اعطای تابعیت غیرقانونی به یک تاجر روسی در ازای دریافت پول متهم شد و پس از استیضاح برکنار شد.

دالیا گریبائوسکایته رئیس‌جمهور کنونی کشور لیتوانی، در انتخابات ریاست جمهوری ۱۲ ژوئیه سال ۲۰۰۹ با کسب اکثریت آرا به پیروزی رسیده است و نخستین رهبر زن در این کشور شد. گریبائوسکایته پنجمین رئیس‌جمهور لیتوانی از زمان استقلال این کشور از شوروی سابق در سال ۱۹۹۰ است. نزدیک‌ترین رقیب وی آلگیرداس بوتکویسیوس ۵۳ ساله از جناح سوسیال دموکرات که سابقاً وزیر بود، با کسب ۱۱٫۸۵ درصد آرا در جایگاه دوم ایستاد و شکست خود را پذیرفت.[۷۲] «بانوی آهنین» لیتوانی دالیا گریبائوسکایته برای بار دوم نیز در سال۲۰۱۴ رئیس‌جمهور لیتوانی شد. نقش اصلی رئیس‌جمهور لیتوانی اجرا سیاست‌های خارجی است و گریبائوسکایته در کارزار انتخاباتی خود گفت که می‌خواهد لحن سخت گذشته را که اغلب نسبت به مسکو اتخاذ شده، نرم کند. وی می‌گوید الگوی سیاسی وی مارگارت تاچر، نخست‌وزیر پیشین انگلیس است.[۷۳]

تقسیمات کشوری

[ویرایش]

نام هر استان با نام شهری که مرکز آن استان است، یکی می‌باشد. بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین استان نیز، استان ویلنیوس می‌باشد. کشور لیتوانی به ده استان، تقسیم شده است. استان‌های لیتوانی، خود به شصت شهرستان تقسیم می‌شوند.

شهرهای مهم

[ویرایش]

شهر ویلنیوس پایتخت و بزرگ‌ترین شهر لیتوانی و دومین شهر آن کاوناس است. بندر مهم کلایپدا سومین شهر این کشور است. پلانگاه شهر فستیوالی و برگزارکننده سالانه حدوداً۱۰۰ مسابقه و جشن است.[نیازمند منبع]

شهرهای اصلی لیتوانی
آمار رسمی (۲۰۱۱)[۷۴]
ویلنیوس
ویلنیوس

کاوناس
کاوناس

رتبه شهر شهرستان‌ جمعیت رتبه شهر شهرستان‌ جمعیت کلایپدا
کلایپدا

شولی (شهر)
شولی (شهر)

۱ ویلنیوس ویلنیوس ۵۴۲٬۹۳۲ ۱۱ کداینیای کاوناس ۲۹٬۸۲۴
۲ کاوناس کاوناس ۳۳۶٬۹۱۲ ۱۲ تلشیای تلشیای ۲۹٬۱۰۷
۳ کلایپدا کلایپدا ۱۷۷٬۸۱۲ ۱۳ ویساگیناس اوتنا ۲۶٬۸۰۴
۴ شولی (شهر) شیاولیای ۱۲۰٬۹۶۹ ۱۴ تاوراگه تاوراگه ۲۶٬۴۲۹
۵ پانه‌وژیس پانه‌وژیس ۱۰۹٬۰۲۸ ۱۵ اوکمرگه ویلنیوس ۲۵٬۸۶۶
۶ آلیتوس آلیتوس ۶۳٬۶۴۲ ۱۶ پلونگه تلشیای ۲۲٬۲۸۷
۷ ماژیکیای ماریام‌پوله ۴۴٬۸۸۵ ۱۷ کرتینگا کلایپدا ۲۰٬۷۴۸
۸ ماریامپوله تلشیای ۳۸٬۸۱۹ ۱۸ شیلوته کلایپدا ۱۹٬۷۲۰
۹ یانووا کاوناس ۳۳٬۱۷۲ ۱۹ رادویلیشکیس شیاولیای ۱۸٬۴۳۶
۱۰ اوتنا اوتنا ۳۱٬۱۳۹ ۲۰ پالانگا کلایپدا ۱۷٬۲۳۴

اقتصاد

[ویرایش]

مهم‌ترین شرکای اقتصادی لیتوانی در زمینهٔ صادرات و واردات طی سال‌های گذشته را کشورهای روسیه، لتونی، آلمان، لهستان، استونی، بلاروس و هلند تشکیل می‌دهند. لیتوانی همچنین به دلیل برخورداری از اسکلهٔ مجهز بندری کلایپدا (با ظرفیت اسمی ۴۰ الی ۴۵ میلیون تن در سال) و موقعیت جغرافیایی خاص این کشور در کنار دریای بالتیک، نقش ترانزیتی مهمی بین اروپای شرقی و غربی ایفاء می‌کند. صادرات لیتوانی را بعضی تولیدات معدنی، تجهیزات مکانیکی، الکتریکی و شیمیایی، پارچه، مواد غذایی و صنایع چوبی و مبلمان تشکیل می‌دهد. در مقابل نیز اقلامی چون بعضی تولیدات معدنی، تجهیزات و ماشین آلات، تجهیزات حمل و نقل، پارچه و مواد فلزی وارد می‌کند.

سوئدبانک یکی از بزرگ‌ترین بانک‌های خرده‌فروشی در لیتوانی و لتونی و همچنین استونی است.

ترابری این کشور بر اساس استاندارد اتحادیه اروپا است و دارای دو راهگذر حمل و نقل بین‌المللی، سه فرودگاه بین‌المللی، راه‌آهن متصل به اروپا، بالاترین ظرفیت بندر آزاد در دریای بالتیک است. در لیتوانی ۹ منطقه صنعتی و دو منطقه آزاد مناطق اقتصادی برای فعالیت‌های تجاری اختصاص یافته است.

لیتوانی در اواخر سال ۲۰۰۹ تنها نیروگاه هسته‌ای خود را که در نزدیکی ویزاگیناس در شمال شرقی این کشور واقع شده‌بود تعطیل کرد. تعطیلی این نیروگاه یکی از شروط لیتوانی برای ورود به اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۴ بود[۷۵] لیتاس واحد پول لیتوانی بود. نام ایزوی ۴۲۱۷ لیتاس، LTL است و مخفف آن نیز Lt می‌باشد. هر لیتاس معادل ۱۰۰ سنت بود. از ژانویه۲۰۱۵ واحد پول لیتوانی به یورو تغییر کرد.[۷۶]

بیشترین صادرات کشور لیتوانی

[ویرایش]

صادرات لیتوانی را بیشتر تولیدات معدنی، تجهیزات مکانیکی، الکتریکی و شیمیایی، پارچه، مواد غذایی و صنایع چوبی و مبلمان چوبی تشکیل می‌دهد.

بیشترین واردات کشور لیتوانی

[ویرایش]

واردات کشور لیتوانی را بیشتر تجهیزات و ماشین آلات، تجهیزات حمل و نقل، پارچه و مواد فلزی تشکیل می‌دهد.

صنایع عمده کشور لیتوانی

[ویرایش]

لیتوانی یکی از کشورهای باسرعت اینترنت بالا در جهان است، بیشتر مناطق این کشور تحت پوشش اینترنت پرسرعت هستند و در بسیاری از مراکز عمومی همچون فروشگاه‌های بزرگ، دانشگاه‌ها، مدارس و مرکز تفریحی و خدماتی اینترنت رایگان برای استفاده عموم وجود دارد. همچنین صنایع عمده لیتوانی در زمینه تولید ماشین آلات و تجهیزات، تولیدات مبلمان، تعمیر و نصب ماشین آلات و تجهیزات، تولید مواد اولیه، تولید تجهیزات الکترونیکی، تولید محصولات اولیه داروسازی و ترکیبات دارویی بود. علاوه بر این صنایع شیمیایی، آرایشی، روغنی، موتورهای الکتریکی، تجهیزات فلزی، تصفیه نفت، ساخت کشتی‌های کوچک، تجهیزات کشاورزی، فرآوری غذایی و سنگ‌های قیمتی و زینتی مثل کهربا از جمله صنایع دیگر لیتوانی می‌باشند.

مهم‌ترین تولیدات کشور لیتوانی

[ویرایش]

مهم‌ترین تولیدات کشاورزی لیتوانی عبارتند از سیب زمینی، نیشکر، سبزیجات، غلات و فراورده‌های دامی و مهم‌ترین تولیدات صنعتی عبارتند از منسوجات، مبلمان، ماشین آلات کشاورزی، لوازم خانگی، کشتی و شناورهای کوچک. تعداد نیروی کار در این کشور بیش از دو میلیون نفر است.

تفاهمنامهٔ همکاری بین اتاق‌های بازرگانی ایران و لیتوانی در تابستان ۱۳۹۰ در تهران بین رؤسای اتاق‌های بازرگانی دو کشور به امضاء رسیده است. در حال حاضر به‌طور متوسط حجم تبادل تجاری بین دو کشور بالغ بر ۵ میلیون دلار می‌باشد.[۷۷]

مردم

[ویرایش]
قومیت‌های ساکن لیتوانی (سال ۲۰۱۲)
لیتوانیایی
 
 ۸۳٫۷٪
لهستانی
 
 ۶٫۶٪
روس
 
 ۵٫۳٪
بلاروس
 
 ۱٫۳٪
غیره
 
 ۲٫۶٪

بیش از هشتاد و سه درصد مردم این کشور تبار لیتوانیایی دارند.

در لیتوانی چهار گروه از مردمان لیتوانیایی زندگی می‌کنند که عبارتند از «اوکشتای‌چیای» ساکن منطقه شمال لیتوانی، «ژمای‌چیای» ساکن غرب لیتوانی، «زوکای» ساکن جنوب شرق لیتوانی و گروه کوچک «سووال‌کیای» که بیشتر در منطقه جنوب غرب لیتوانی زندگی می‌کنند.[۷۸] بیشتر مردم لیتوانی مسیحی هستند و ۷۹ درصد به کلیسای کاتولیک رومی تعلق دارند.

جمهوری لیتوانی در نظر دارد تا ابتدای سال ۲۰۱۵ میلادی به جذب مهاجر خارجی ادامه دهد. این کشور به دلیل مواجه شدن با کمبود نیروی متخصص و ماهر و سرمایه‌گذار خارجی شرایط اقامتی را بر اساس مصوبه پارلمانی، از سال ۲۰۰۸ میلادی به مدت ۷ سال تسهیل کرده است. بر این اساس شهروندان خارجی که با هدف سرمایه‌گذاری وارد این کشور شوند، می‌توانند پس از گذشت پنج سال درخواست اقامت دائم بدهند و شهروند لیتوانی شوند. در قانون مهاجرت لیتوانی تصریح شده که اولویت جذب مهاجر از کشورهای بلاروس، اوکراین، مولداوی و کشورهای منطقه قفقاز جنوبی است، با این حال شمار زیادی از شهروندان کشورهای آسیایی و آفریقایی نیز به این کشور مهاجرت کرده‌اند.[۷۹]
بر اساس آمار مرکز مهاجرت لیتوانی از سال ۲۰۰۴ میلادی تا سال ۲۰۱۲ میلادی ۲۳۷ هزار نفر این کشور را ترک کرده‌اند و در مقابل بیش از ۶۶ هزار نفر موفق به دریافت اقامت در لیتوانی شده‌اند.[۷۳]

فرهنگ

[ویرایش]

ورزش بسکتبال از جایگاه بالایی در این کشور برخوردار است که نماد آن هم تیم ورزشی معروف لیتوانی در دوره کمونیستی به نام تیم ژالگیریس می‌باشد. «کریستیان دون لایتیس» نویسنده و ادیب معروف لیتوانیایی قرن هفدهم است و کتاب وی به نام «سال» (Metai) که در آن چهار فصل سال و همچنین نحوه زندگی مردم مناطق روستایی را بیان شده یکی از متون ادبی مهم لیتوانی به‌شمار می‌رود. نمایندگان ادبیات سده بیستم لیتوانی یوزاس توماس-وایژگانتاس، آنتاناس ویه‌نولیس، برنارداس برازدژیونیس، ویتاوتاس ماچرنیس، و یوستیناس مارکین‌کویچیوس هستند.
از کارگردانان نام‌آور هنر تئاتر در لیتوانی می‌توان «اوسکاراس کوروشونوواس» را نام برد.[۷۸]
موسیقی سنتی لیتوانی ریشه‌ای کهن دارد و به بازمانده‌های دوران پیش از مسیحیت و کهن‌تر از آن در آن بجا مانده است. امروزه همسرایی به صورت گروه کر در لیتوانی از اهمیت زیادی برخوردار است.

موزه هنر لیتوانی که در سال ۱۹۳۳ بنیاد شده بزرگ‌ترین موزه این کشور است. از دیگر موزه‌های مهم لیتوانی می‌توان به موزه کهربای پالانگا اشاره کرد.

مردم لیتوانی دارای فرهنگی سنتی هستند و بیش از ۳۵ نوع ورزش و رقص محلی در شهرهای مختلف لیتوانی وجود دارد که نمایانگر آیین و سنن مردم لیتوانی است.

منابع

[ویرایش]
  1. ↑ "Lithuania's Constitution of 1992 with Amendments through 2019" (PDF). Constitute Project. Archived (PDF) from the original on 21 February 2021. Retrieved 30 August 2020.
  2. ↑ "Rodiklių duomenų bazė - Oficialiosios statistikos portalas". osp.stat.gov.lt.
  3. ↑ "Population by religious community indicated, municipalities (2021)" (به لیتوانیایی). Statistics Lithuania. Archived from the original on 2 January 2022. Retrieved 2 January 2022.
  4. ↑ Kulikauskienė, Lina (2002). Lietuvos Respublikos Konstitucija [The Constitution of the Republic of Lithuania] (به لیتوانیایی). Native History, CD. ISBN 978-9986-9216-7-7.
  5. ↑ Veser, Ernst (23 September 1997). "Semi-Presidentialism-Duverger's Concept – A New Political System Model" (PDF) (به انگلیسی و چینی). Department of Education, School of Education, University of Cologne. pp. 39–60. Archived from the original (PDF) on 24 April 2021. Retrieved 23 August 2017. Duhamel has developed the approach further: He stresses that the French construction does not correspond to either parliamentary or the presidential form of government, and then develops the distinction of 'système politique' and 'régime constitutionnel'. While the former comprises the exercise of power that results from the dominant institutional practice, the latter is the totality of the rules for the dominant institutional practice of the power. In this way, France appears as 'presidentialist system' endowed with a 'semi-presidential regime' (1983: 587). By this standard he recognizes Duverger's pléiade as semi-presidential regimes, as well as Poland, Romania, Bulgaria and Lithuania (1993: 87).
  6. ↑ Shugart, Matthew Søberg (September 2005). "Semi-Presidential Systems: Dual Executive and Mixed Authority Patterns" (PDF). Graduate School of International Relations and Pacific Studies. United States: University of California, San Diego. Archived from the original (PDF) on 19 August 2008. Retrieved 23 August 2017.
  7. ↑ Shugart, Matthew Søberg (December 2005). "Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns". French Politics. Palgrave Macmillan Journals. 3 (3): 323–351. doi:10.1057/palgrave.fp.8200087. ISSN 1476-3419. A pattern similar to the French case of compatible majorities alternating with periods of cohabitation emerged in Lithuania, where Talat-Kelpsa (2001) notes that the ability of the Lithuanian president to influence government formation and policy declined abruptly when he lost the sympathetic majority in parliament.
  8. ↑ "Eurostat celebrates Lithuania". 16 February 2018. Eurostat. Retrieved 28 January 2025.
  9. ↑ "Surface water and surface water change". Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). Archived from the original on 24 March 2021. Retrieved 11 October 2020.
  10. ↑ "Pradžia – Oficialiosios statistikos portalas". osp.stat.gov.lt. Retrieved 10 January 2025.
  11. ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ ۱۱٫۳ "World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Lithuania)". International Monetary Fund. 10 April 2024. Retrieved 14 July 2024.
  12. ↑ "Gini coefficient of equivalised disposable income". Eurostat. Archived from the original on 9 January 2025. Retrieved 18 January 2025.
  13. ↑ "Human Development Report 2023/24" (PDF). United Nations Development Programme. 13 March 2024. Archived (PDF) from the original on 13 March 2024. Retrieved 13 March 2024.
  14. ↑ Office of the Chief Archivist of Lithuania (4 July 2011). "V-117 Dėl Dokumentų rengimo taisyklių patvirtinimo". e-seimas.lrs.lt (به لیتوانیایی). Seimas. Retrieved 6 December 2024.
  15. ↑ "Kaip trumpuoju būdu rašyti datą?". vlkk.lt (به لیتوانیایی). Commission of the Lithuanian Language. Archived from the original on 1 February 2022. Retrieved 6 December 2024.
  16. ↑ Sipavičienė, Audra. (1997). -9986523397 International migration in Lithuania: causes, consequences, strategy. United Nations Economic Commission for Europe. pp. -9986523397/page/n56 55. ISBN 9986523397. OCLC 39615701. {{cite book}}: Check |url= value (help)
  17. ↑ Kudirka, Juozas (1991). The Lithuanians: An Ethnic Portrait. Lithuanian Folk Culture Centre. p. 13.
  18. ↑ Edgar C. Polomé; Werner Winter (2011). Reconstructing Languages and Cultures. Walter de Gruyter. p. 298. ISBN 978-3-11-086792-3.
  19. ↑ Šapoka, Adolfas (1936). Lietuvos istorija (PDF). Kaunas: Šviesa. pp. 13–17. Archived (PDF) from the original on 25 February 2021. Retrieved 19 February 2018.
  20. ↑ Michael H. MacDonald (1996). Europe, a Tantalizing Romance: Past and Present Europe for Students and the Serious Traveler. University Press of America. p. 174. ISBN 978-0-7618-0411-6.
  21. ↑ Andres Kasekamp (2017). A History of the Baltic States. Macmillan International Higher Education. p. 9. ISBN 978-1-137-57366-7.[پیوند مرده]
  22. ↑ Ochmański (1982), p. 37
  23. ↑ Eidintas et al. (2013), pp. 24–25
  24. ↑ ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ Bideleux, Robert; Jeffries, Ian (1998). A history of Eastern Europe: crisis and change. Routledge. p. 122. ISBN 978-0-415-16111-4.
  25. ↑ ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ "Lithuania (02/08)". U.S. Department of State.
  26. ↑ Gudavičius, Edvardas (1999) Lietuvos Istorija: Nuo Seniausių Laikų iki 1569 Metų (Lithuanian History: From Ancient Times to the Year 1569) Vilnius, page 28, شابک ‎۵−۴۲۰−۰۰۷۲۳−۱
  27. ↑ ۲۷٫۰ ۲۷٫۱ Gudavičius, Edvardas. "Mindaugas". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  28. ↑ "Lithuania - History". Encyclopædia Britannica. 21 October 2024. Retrieved 3 November 2024.
  29. ↑ Gudavičius, Edvardas; Jasas, Rimantas. "Kryžiaus karai Baltijos regione". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  30. ↑ ۳۰٫۰ ۳۰٫۱ "Traidenis". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  31. ↑ ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ ۳۱٫۲ ۳۱٫۳ ۳۱٫۴ ۳۱٫۵ ۳۱٫۶ ۳۱٫۷ Petrauskas, Rimvydas. "Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  32. ↑ "Gediminaičiai". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  33. ↑ "Jogailaičiai". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  34. ↑ ۳۴٫۰ ۳۴٫۱ Jasas, Rimantas. "Liublino unija". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  35. ↑ Andriulis, Vytautas. "Trečiasis Lietuvos Statutas". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  36. ↑ "Polonizacija". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  37. ↑ Raila, Eligijus. "ATR nelaimių šimtmetis". Šaltiniai.info. Archived from the original on 4 November 2024. Retrieved 3 November 2024.
  38. ↑ "Kėdainių sutartis". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  39. ↑ "Lietuvių sukilimas prieš švedus". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  40. ↑ "1661 12 03 Vilniaus pilyje kapituliavo rusų įgula". DELFI (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  41. ↑ "Emilija Platerytė". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی).
  42. ↑ ۴۲٫۰ ۴۲٫۱ ۴۲٫۲ ۴۲٫۳ ۴۲٫۴ "Lietuva Rusijos imperijos valdymo metais (1795–1914)". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  43. ↑ "January Insurrection". Encyclopædia Britannica. Retrieved 3 November 2024.
  44. ↑ "XX a. pradžioje rusus suerzino paviešinti lietuvių knygnešystės mastai". Lithuanian National Radio and Television (به لیتوانیایی). 28 July 2013. Retrieved 3 November 2024.
  45. ↑ Merkys, Vytautas. "Lietuvių tautinis judėjimas". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  46. ↑ ۴۶٫۰ ۴۶٫۱ ۴۶٫۲ ۴۶٫۳ ۴۶٫۴ Lasinskas, Povilas. "Nepriklausomos Lietuvos valstybės atkūrimas (1918–1920)". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  47. ↑ Miknys, Rimantas. "Józef Piłsudski". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  48. ↑ "Kauno istorija". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  49. ↑ ۴۹٫۰ ۴۹٫۱ Lasinskas, Povilas. "Lietuvos Respublika 1920–1940". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  50. ↑ ۵۰٫۰ ۵۰٫۱ ۵۰٫۲ ۵۰٫۳ ۵۰٫۴ ۵۰٫۵ "Lietuvos istorija". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  51. ↑ Juodis, Darius. "Jonas Žemaitis". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  52. ↑ Ramanauskaitė-Skokauskienė, Auksutė. "Adolfas Ramanauskas". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی). Retrieved 3 November 2024.
  53. ↑ Imogen Bell (2002). Central and South-Eastern Europe 2003. Psychology Press. p. 376. ISBN 978-1-85743-136-0.
  54. ↑ "Lithuania breaks away from the Soviet Union". The Guardian. London. 12 March 1990. Archived from the original on 21 September 2019. Retrieved 7 June 2018. Lithuania last night became the first republic to break away from the Soviet Union, by proclaiming the restoration of its pre-war independence. The newly-elected parliament, 'reflecting the people's will,' decreed the restoration of 'the sovereign rights of the Lithuanian state, infringed by alien forces in 1940,' and declared that from that moment Lithuania was again an independent state
  55. ↑ Martha Brill Olcott (1990). "The Lithuanian Crisis". www.foreignaffairs.com. Archived from the original on 20 July 2021. Retrieved 18 November 2018. For over two years Lithuania has been moving toward reclaiming its independence. This drive reached a crescendo on 11 March 1990, when the Supreme Soviet of Lithuania declared the republic no longer bound by Soviet law. The act reasserted the independence Lithuania had declared more than seventy years before, a declaration unilaterally annulled by the U.S.S.R. in 1940 when it annexed Lithuania as the result of a pact between Stalin and Hitler.
  56. ↑ ۵۶٫۰ ۵۶٫۱ ۵۶٫۲ ۵۶٫۳ ۵۶٫۴ ۵۶٫۵ Laurinavičius, Česlovas. "Lietuvos Respublika po 1990". Visuotinė lietuvių enciklopedija (به لیتوانیایی).
  57. ↑ "10 svarbiausių 1991–ųjų sausio įvykių, kuriuos privalote žinoti" [The 10 most important events of January 1991 that you must know]. 15min.lt (به لیتوانیایی). Archived from the original on 25 June 2021. Retrieved 13 January 2016.
  58. ↑ "On This Day 13 January 1991: Bloodshed at Lithuanian TV station". BBC News. 13 January 1991. Archived from the original on 9 November 2017. Retrieved 13 September 2011.
  59. ↑ Bill Keller (14 January 1991). "Soviet crackdown; Soviet loyalists in charge after attack in Lithuania; 13 dead; curfew is imposed". The New York Times. Archived from the original on 17 April 2021. Retrieved 18 December 2009.
  60. ↑ Richard J. Krickus (June 1997). "Democratization in Lithuania". In K. Dawisha and B. Parrott (ed.). The Consolidation of Democracy in East-Central Europe. Cambridge University Press. p. 344. ISBN 978-0-521-59938-2.
  61. ↑ "WTO - Accessions: Lithuania". www.wto.org. Archived from the original on 31 May 2021. Retrieved 30 March 2021.
  62. ↑ "Lithuania's membership in the North Atlantic Treaty Organization (NATO)". Urm.lt. 5 February 2014. Archived from the original on 17 April 2021. Retrieved 30 March 2021.
  63. ↑ "Membership". Urm.lt. 6 January 2016. Archived from the original on 26 June 2021. Retrieved 30 March 2021.
  64. ↑ "Lithuania has joined the Schengen Area". mfa.lt. 16 January 2008. Archived from the original on 26 June 2021. Retrieved 30 March 2021.
  65. ↑ Kropaite, Zivile (1 January 2015). "Lithuania joins Baltic neighbours in euro club". BBC News. Archived from the original on 3 July 2021. Retrieved 30 March 2021.
  66. ↑ "Lithuania officially becomes the 36th OECD member". lrv.lt. 5 July 2018. Archived from the original on 3 July 2021. Retrieved 30 March 2021.
  67. ↑ "Lithuania declares state of emergency after Russia invades Ukraine". Reuters. 24 February 2022. Archived from the original on 24 February 2022. Retrieved 8 June 2022.
  68. ↑ Cook, Lorne (24 February 2022). "NATO vows to defend its entire territory after Russia attack". Associated Press. Archived from the original on 24 February 2022. Retrieved 8 June 2022.
  69. ↑ "Lithuania". Canada.ca. Archived from the original on 8 March 2021. Retrieved 18 June 2020.
  70. ↑ Jan S. Krogh. "Other Places of Interest: Central Europe". Archived from the original on 2 November 2019. Retrieved 31 December 2011.
  71. ↑ G. Sakalauskiene and G. Ignatavicius (2003). "Research Note: Effect of drought and fires on the quality of water in Lithuanian rivers" (PDF). Hydrology and Earth System Sciences. 7 (3): 423–427. Bibcode:2003HESS....7..423S. doi:10.5194/hess-7-423-2003. Archived (PDF) from the original on 23 June 2021. Retrieved 1 September 2019.
  72. ↑ «"گریبائوسکایته" اولین رئیس‌جمهور زن در لیتوانی شد». ایسنا. ۲۰۰۹-۰۵-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۰۱.
  73. ↑ ۷۳٫۰ ۷۳٫۱ همان منبع.
  74. ↑ Statistics Lithuania — Population at the beginning of the year by city / town and year
  75. ↑ http://www.iribnews.ir/N[پیوند مرده]
  76. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ سپتامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱ سپتامبر ۲۰۱۴.
  77. ↑ Aryanic.com. «سفارت جمهوری اسلامی ایران -ورشو». سفارت جمهوری اسلامی ایران -ورشو. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۰۹-۲۴.
  78. ↑ ۷۸٫۰ ۷۸٫۱ Aryanic.com. «سفارت جمهوری اسلامی ایران -ورشو». سفارت جمهوری اسلامی ایران -ورشو. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۰۹-۲۳.
  79. ↑ «لیتوانی همچنان به دنبال جذب مهاجران خارجی». ایسنا. ۲۰۱۲-۰۴-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۰۱.

پیوند به بیرون

[ویرایش]
ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای لیتوانی دارد.
در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ لیتوانی موجود است.


خطای یادکرد: خطای یادکرد: برچسب <ref> برای گروهی به نام «persian-alpha» وجود دارد، اما برچسب <references group="persian-alpha"/> متناظر پیدا نشد. ().

برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=لیتوانی&oldid=42994769»