پرش به محتوا

منطقه آزاد تجاری-صنعتی چابهار

مختصات: ۲۵°۱۹′۲۳″شمالی ۶۰°۳۷′۴۴″شرقی / ۲۵٫۳۲۳°شمالی ۶۰٫۶۲۹°شرقی
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
منطقه آزاد تجاری-صنعتی چابهار
بنیان‌گذاری۱۳۷۲
دفتر مرکزی ایران، چابهار
افراد کلیدی
محمدسعید اربابی (مدیرعامل)
مالکسازمان منطقه آزاد چابهار
وبگاهhttps://www.cfzo.ir/

منطقهٔ آزاد تجاری-صنعتی چابهار یکی از مناطق آزاد ۱۸ گانه ایران است که در راستای اهداف اقتصادی این کشور، در سال ۱۳۷۲ در کنار چابهار و در پیرامون دریای مکران و اقیانوس هند بنیان گذاشته شده است. این منطقه از دو قسمت چابهار به وسعت حدود ۷۷ هزار هکتار و منطقه آزاد منفصله ریمدان به وسعت حدود ۵ هزار هکتار تشکیل شده است.[۱]

شهرک صنعتی منطقه آزاد چابهار یکی از پهنه‌های صنعتی منطقه آزاد چابهار است که در دهه ۱۳۷۰ و در چارچوب اجرای طرح جامع و تفصیلی این منطقه ایجاد شد. بر اساس این طرح، منطقه آزاد چابهار به ۹ پهنه با کاربری‌های گوناگون تقسیم شده است که پهنه هفتم به استقرار صنایع کوچک، صنایع متوسط و انبارها اختصاص دارد. ایجاد شهرک صنعتی در این پهنه با هدف تحقق کاربری‌های پیش‌بینی‌شده در طرح جامع و توسعه فعالیت‌های صنعتی و پشتیبانی از سرمایه‌گذاری در منطقه آزاد چابهار صورت گرفت.[۲]

موقعیت جغرافیایی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

منطقهٔ آزاد چابهار با مساحت ۸۱،۸۷۱ هزار هکتار در منتهی‌الیه جنوب‌شرقی ایران در ۲۵ درجه و ۲۰ دقیقه عرض شمالی و ۶۰ درجه و ۲۷ دقیقه طول شرقی در شرق خلیج چابهار و در کنار آب‌های دریای مکران قرار دارد.

توسعه منطقه آزاد

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

در بهمن‌ماه سال ۱۳۹۸ با موافقت مجلس شورای اسلامی، بندرهای شهید بهشتی و شهید کلانتری به منطقهٔ آزاد چابهار افزوده گردید. همچنین در طرح افزایش محدودهٔ منطقهٔ آزاد چابهار که در بهمن‌ماه سال ۱۳۹۸ به تأیید مجلس شورای اسلامی رسیده است، افزون‌بر محدودهٔ قبلی محدوده‌ای به مساحت ۶۷٬۸۷۱ هکتار که شامل شهر چابهار، بندر شهید کلانتری، بندر شهید بهشتی، شهر جدید تیس ، شهرک صنعتی چابهار گذرگاه مرز ریمدان می‌باشد نیز به این منطقه افزوده گردید.[۳] در منطقه آزاد چابهار تا کنون بیش از ۱۱۰۰ میلیارد ریال توسط سازمان منطقه آزاد چابهار و بخش خصوصی سرمایه‌گذاری شده است که ۲۴ درصد سرمایه‌گذاری‌ها در بخش تولیدی و صنعتی، ۵۲ درصد در بخش بازرگانی و ۲۴ درصد نیزز در بخش خدمات می‌باشد.

اساسنامه سازمان منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی چابهار در تاریخ ۳۱ خرداد ۱۳۷۳ به تصویب شورای عالی مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی رسید. این سازمان با مرکز اصلی در محدوده منطقه آزاد چابهار و با مدت فعالیت نامحدود تشکیل شده است. سرمایه اولیه آن یکصد میلیارد ریال بوده و تمام سهام آن به دولت تعلق دارد. هدف اصلی از تأسیس سازمان، توسعه اقتصادی، عمران و آبادانی منطقه و فراهم‌کردن زمینه رشد و پیشرفت آن است.[۴]

از مهم‌ترین اهداف و وظایف سازمان می‌توان به جذب سرمایه‌گذاری، ایجاد اشتغال مولد، افزایش درآمد عمومی، تنظیم بازار کار و کالا، توسعه تولید و صادرات و گسترش حضور در بازارهای منطقه‌ای و جهانی اشاره کرد. ارکان اصلی سازمان شامل مجمع عمومی، هیئت‌مدیره، مدیرعامل و رئیس هیئت‌مدیره و بازرس یا بازرسان قانونی است. مجمع عمومی وظیفه تعیین خط‌مشی‌های کلی، تصویب بودجه و برنامه‌های سالانه، نظارت بر عملکرد سازمان و انتخاب اعضای هیئت‌مدیره و بازرسان را بر عهده دارد.[۴]

هیئت‌مدیره مسئول اداره امور سازمان، تنظیم برنامه‌ها و بودجه، انعقاد قراردادها، مدیریت فعالیت‌های تجاری و اقتصادی و نظارت بر شرکت‌های تابعه است. مدیرعامل که با حکم رئیس‌جمهور منصوب می‌شود، بالاترین مقام اجرایی سازمان بوده و مسئول اجرای مصوبات، مدیریت کارکنان، صدور مجوزهای فعالیت اقتصادی و حفظ منافع و دارایی‌های سازمان است. همچنین، بازرسان قانونی بر عملکرد مالی و اجرایی سازمان نظارت می‌کنند و صورت‌های مالی آن مطابق اصول حسابداری و قوانین مربوط تنظیم می‌شود. سال مالی سازمان از ابتدای فروردین تا پایان اسفند است و در موارد پیش‌بینی‌نشده در اساسنامه، قانون تجارت ملاک عمل خواهد بود.[۴]

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، لایحه واردات کالا با استفاده از معافیت گمرکی به جزیره کیش در تاریخ ۱۸ اسفند ۱۳۵۸ به تصویب شورای انقلاب رسید و در نهایت در سال ۱۳۶۸ براساس تبصره ۱۹ قانون برنامه اول توسعه به دولت اجازه داده شد که در سه نقطه مرزی کشور شامل کیش، قشم و چابهار اقدام به تأسیس منطقه آزاد تجاری نماید.

چگونگی اداره این مناطق در ۷ شهریور ۱۳۷۲ به تأیید مجلس شورای اسلامی رسید و در تاریخ ۲۱ شهریور ۱۳۷۲ مورد تأیید شورای نگهبان قرار گرفت و رسما مناطق آزاد کار خود را از این سال شروع کردند.[۵] [۶]

موقعیت اقتصادی و مواصلاتی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

این منطقه به‌وسیله شبکه حمل و نقل زمینی و هوایی از شمال به کشورهای آسیای میانه و افغانستان، از شرق به پاکستان و از جنوب به اقیانوس هند اتصال می‌یابد. دسترسی مستقیم به آب‌های آزاد و قرارداشتن در خارج از خلیج فارس و همین‌طور عدم آسیب‌پذیری در مواقع بروز بحران، موقعیت استراتژیکی را برای ایجاد یک گذرگاه ارتباطی بین کشورهای آسیابی میانه و سایر کشورهای جهان فراهم آورده است. بنا بر نظر سازمان ملل، چابهار یکی از مهم‌ترین راه‌های کریدور شرق-غرب و جنوبی‌ترین راه این کریدور است.[۷] حدود نیمی از حمل و نقل جهان میان خاور دور با سایر نقاط دنیا انجام می‌شود. از مجموع ۳ کریدور حمل ونقل جهانی که کارشناسان سازمان ملل برای این امر پیش‌بینی کرده‌اند، ۲ کریدور از ایران می‌گذرد و چابهار نقطه عبور جنوبی‌ترین کریدور شرقی–غربی جهان خواهد بود. این کریدور از «دروازه ابریشم» درچین آغاز می‌شود و قلب اقتصاد این کشور یعنی استان کانتون را تغذیه کرده و به سرزمین آسیای جنوب شرقی می‌پیوندد و پس از طی این مسیر وارد هندوستان شده و با پوشش مهم‌ترین شهرهای این ناحیه مانند کلکته، ناکپور، جایپور، حصیرآباد، کراچی و بن قاسم به چابهار می‌رسد. چابهار به دلیل موقعیت راهبردی، که نزدیک‌ترین راه دسترسی کشورهای محصور در خشکی آسیای میانه (افغانستان، ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، قرقیزستان و قزاقستان) به آب‌های آزاد است از اهمیت فراوانی برخوردار است .[۸]

  • منطقه آزاد تجاری و صنعتی با ۱۴۰ کیلومتر مربع مساحت خود شامل ۹ پیکره می‌شود الف: بخش مسکونی ب- بخش سوله‌ها، انبارها و تولیدات کارگاهی ج: بخش شهرکهای صنایع مانندمجتمع پتروشیمی مکران و مجتمع فولاد، و پروژه‌های بزرگ ملی مانند شهرک انرژی‌های پاک شهرک صنایع خودرو شهرک صنایع غذایی شهرک شیلات و …
  • اسکله بارگیری و تخلیه بار شامل الف: اسکله قدیمی شهید کلانتری ب: اسکله جدید خاتم الانبیا (شهید بهشتی)

تمام این مناطق در پیرامون خلیج چابهار واقع شده است. ظرفیت بندر شهید بهشتی چابهار در فاز نخست هشت و نیم میلیون تن است که برای ساخت و تجهیز این طرح بیش از هزار میلیون دلار تا کنون هزینه شده است .[۹] بندر چابهار به دلیل موقعیت راهبردی، که نزدیک‌ترین راه دسترسی کشورهای محصور در خشکی آسیای میانه (افغانستان، ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، قرقیزستان و قزاقستان) به آبهای آزاد است از اهمیت فراوانی برخوردار است و سازندگی و سرمایه‌گذاری فراوانی در آن صورت می‌گیرد؛ از جمله ساخت اسکله و افزایش گنجایش بارگیری کشتی‌های اقیانوس‌پیماو ساخت راه‌آهن به سوی آسیای میانه و احداث فرودگاه بین‌المللی. این بندر یکی از مهم‌ترین چهارراه‌های کریدور شمال-جنوب و شرق-غرب بازرگانی جهانی است.

ساختن فرودگاه بین‌المللی، کشیدن راه‌آهن برای اتصال به راه‌آهن سراسری ایران و کشورهای ترکمنستان و افغانستان، و افزایش اسکله‌ها برای بارگیری کشتی‌های اقیانوس‌پیما از مهم‌ترین برنامه‌های توسعهٔ چابهار است.[۱۰][۱۱]

در منطقه آزاد تجاری صنعتی چابهار مزایای فراوانی (مانند برخورداری از معافیت بر درآمد و دارایی ۱۵ ساله و بسیاری از معافیتها و مزایای گمرکی و بازرگانی و سرمایه‌ای) وضع شده است. جدا از اینها این منطقه، مزیتهای کلی دیگری نیز دارد، مانند:

  • نزدیک‌ترین و آسانترین راه دسترسی به آبهای آزاد برای کشورهای آسیای میانه و افغانستان (بنا بر نظر سازمان ملل، چابهار یکی از مهم‌ترین راه‌های کریدور شرق-غرب و جنوبی‌ترین راه این کریدور است)
  • اتصال به خشکی و سرزمین مادر که هزینه‌های تخلیه و بارگیری را به مانند قشم و کیش ندارد.
  • برخورداری از دو اسکله شهید کلانتری و اسکله شهید بهشتی با گنجایش حدوداً ۷۰ هزار تن
  • دسترسی به فرودگاه بین‌المللی کنارک و جاده‌های مواصلاتی
  • داشتن مراکز آموزش عالی
  • دوری از منطقهٔ شلوغ و پرتنش خلیج فارس و اتصال مستقیم به اقیانوس هند
  • وجود انواع تسهیلات و مزایا برای سرمایه‌گذاری و بازرگانی
  • آب و هوای همیشه بهاری در همهٔ فصول سال
  • داشتن جاذبه‌های فراوان طبیعی و تاریخی[۷]

نمایشگاه منطقه آزاد تجاری چابهار در منتهی‌الیه جنوب شرقی ایران در ۲۵ درجه و ۱۹دقیقه۲۱ ثانیه عرض شمالی و ۶۰ درجه و ۳۷دقیقه و ۴۹ ثانیه طول شرقی در شرق خلیج چابهار و در کنار آبهای دریای عمان قرار دارد.

بنادر موجود در منطقه

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

با توجه به شرایط خاص حاکم بر خلیج فارس (جنگ تحمیلی عراق بر علیه ایران) و با تاکید دولت بر لزوم داشتن بندر در خارج از تنگه هرمز و خلیج فارس آغاز از سال ۶۲ به‌طور جدی آغاز و با تکمیل ۴ پست اسکله فلزی در سال ۶۴ عملاً به بهره‌برداری رسید.

به‌عنوان دومین بندر مهم ایران در سال ۷۲ با توجه به افتتاح منطقه آزاد چابهار و ضرورت توسعه تجارت دریایی طرح احداث بندر شهید بهشتی در کنار بندر شهید کلانتری آغاز و سال ۷۴ افتتاح شد.[۱۲] این دو بندر هم اکنون با ظرفیت ۸ میلیون تن جابجایی کالا فعال هستند.

این اسکله در سال ۱۳۶۰ به عنوان بندر صیادی با طول موج شکن ۲۵۶ متر احداث شده است.دارای بیش از ۷۰۰ فروند شناور قایق و حدود ۸۰ فروند شناور لنج بوده و ۴۰۰۰ نفر صیاد بصورت مستقیم و غیر مستقیم در آن مشغول به فعالیت می باشند. این اسکله بین دو بندر شهید بهشتی و شهید کلانتری واقع شده است.[۱۳]

شهرک های صنعتی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

در محدوده منطقه آزاد ۳ منطقه نمونه گردشگری فعال است.

جستارهای وابسته

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  • چابهار قلب تپنده سرمایه‌گذاری ایران و محور توسعه شرق ایران
  1. ↑ «سازمان منطقهٔ آزاد تجاری-صنعتی چابهار». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۲ آوریل ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۴ آوریل ۲۰۱۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  2. ↑ «طرح تفصیلی شهرک صنعتی منطقه آزاد چابهار | مهندسان مشاور هفت شهر آریا». دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۱۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  3. ↑ «طرح توسعه منطقه آزاد چابهار به تصویب رسید».
  4. 1 2 3 «‌اساسنامه سازمان منطقه آزاد تجاری - صنعتی چابهار». ۱۹۹۴-۰۷-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۱۰-۱۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  5. ↑ آفتاب (۱۳۹۴-۰۲-۲۳). «۵۴ مدیرعامل در ۲۲سال فعالیت مناطق آزاد/از دولت هاشمی‌رفسنجانی تا دولت تدبیر و امید روحانی». fa. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  6. ↑ پارسینه، Parsine com | پایگاه خبری-تحلیلی (۱۳۹۳-۰۸-۱۵). «چگونه مناطق آزاد در ایران شکل گرفتند؟». fa. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  7. 1 2 کتاب راهنمای سرمایه‌گذاری سیستان و بلوچستان، صص ۵۲ تا ۵۵.
  8. ↑ دکتر محمدعجم. «اهمیت مسیرهای مواصلاتی شرق ایران».
  9. ↑ دکتر محمدعجم. «چابهار قلب تپنده ایران».
  10. ↑ منطقهٔ آزاد تجاری-صنعتی چابهار[پیوند مرده]
  11. ↑ «دیدنی‌های چابهار». دریافت‌شده در ۸ ژانویه ۲۰۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:خدمت بایگانی منسوخ (رده)
  12. ↑ «بندر شهید بهشتی چابهار». ایرنا.
  13. ↑ «آغاز عملیات اجرای لایروبی کانال و اسکله صیادی چابهار».
  14. ↑ «سرمایه‌گذاری 600 میلیاردی منطقه آزاد چابهار در مرز ریمدان».