اقتصاد ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
اقتصاد ایران
North Tehran Towers.jpg
واحد پول۱ تومان (ابر واحد) = ۱۰ ریال (IRR) (
پی‌نوشت: ایران در تیر-مرداد ۱۳۹۲ ارزش ارز خود را کاست
سال مالی۱ فروردین
سازمان‌های تجاریاکو، اُپک، جیسف، تجارت جهانی (ناظر)، ...
آمارها
تولید ناخالص داخلیاسمی: ۴۸۴ میلیارد دلار
ب‌ق‌خ:۱.۶۹ تریلیون دلار
(صندوق بین‌المللی پول، ۲۰۱۹ م)[۲]
رتبه۲۷ام (اسمی) / ۱۸ام (ب‌ق‌خ)
رشد تولید ناخالص داخلی ۴.۵٪- (تخمین صندوق پول، ۲۰۱۹ م)[۳]
سرانه تولید ناخالص داخلی۵٬۸۶۹ دلار (اسمی، ۸۹ام)
۱۹٬۵۵۶ دلار (ب‌ق‌خ، ۶۶ ام)
(صندوق پول، ۲۰۱۹ م)[۴]
تولید ناخالص داخلی هر بخشکشاورزی (۱۰٪)، نفت (۲۵٪)، صنعت (۲۰٪), خدمات (۴۵٪) (۲۰۱۱ م est.)[۵]
اجزای تولید ناخالص داخلیمصرف خانگی (۵۰٫۲٪)
مصرف دولت (۱۳٫۳٪)
تولید سرمایه‌گذاری ثابت (۲۱٫۳٪)
سرمایه‌گذاری در موجودی (۱۴٫۱٪)
صادرات کالا/خدمات (۲۲٫۵٪)
واردات کالا/خدمات (−۲۱٫۳٪) (۲۰۱۷ م est.)
تورم (CPI)رشد منفی 4.5% (2019)[۶]
جمعیت زیر خط فقر۱۸٫۷٪ با کمتر از ۱۱ دلار/روز زندگی می‌کنند (۲۰۰۷ م)[۷]
۳٫۱٪ با کمتر از ۲ دلار/روز زندگی می‌کنند (۲۰۰۶ م)[۸]
شاخص جینی ۰٫37(FY 2015)[۹] (فهرست کشورها)
نیروی کار۲۳٫۸۳ میلیون (۱۳۹۲);[۱۰]
بی‌کاری۲۸٫۱٪ (۲۰۱۹)
میانگین حقوق خالصخانوارهای شهری:

ماهیانه معادل ۱۶۰$ دلار آمریکا (۲۰۱۹)

خانوارهای روستایی:

ماهیانه معادل ۱۳۰$ دلار آمریکا (۲۰۱۹)
صنایع اصلینفت، پتروشیمی، صنعت باغداری، صنعت فرش، کود شیمیایی، سدیم هیدروکسید، خودرو، قطعه، داروسازی، لوازم خانگی، الکترونیک، مخابرات، انرژی، صنعت چرم، صنعت کاغذ و چاپ و نشر، صنایع متنوع دستی، صنعت گردشگری و هتلداری، صنعت بانکداری وبیمه، صنعت نیروی برق، نساجی، ساخت‌وساز، سیمان و دیگر مصالح ساختمانی، فراوری مواد غذایی (به‌ویژه تصفیهٔ شکر و تولید روغن فلزسازی آهنی و غیر آهنی، جنگ‌افزارها
رتبه آسانی انجام کسب و کار ۱۳۲ام (۲۰۱۴ م)[۱۱]
تجارت
صادرات ۱۰۰ میلیارد دلار (۲۰۱۷ م est.)
کالاهای صادراتینفت (۸۰٪)، فراورده‌های پتروشیمیایی، خودرو، میوه و آجیل، فرش
شرکای اصلی صادرات چین ۲۲٫۱٪
 هند ۱۱٫۹٪
 ترکیه ۱۰٫۶٪
 کره جنوبی ۷٫۶٪
 ژاپن ۷٫۱٪ (۲۰۱۲ م est.)
واردات ۷۰٫۵۳ میلیارد دلار (۲۰۱۷ م est.)
کالاهای وارداتیکالاهای واسطه و مواد خام صنعتی (۴۶٪)، کالاهای اساسی (۳۵٪)، مواد غذایی و دیگر کالاهای مصرفی (۱۹٪)، خدمات فنی
شرکای اصلی واردات امارات متحده عربی ۳۳٫۲٪
 چین ۱۳٫۸٪
 ترکیه ۱۱٫۸٪
 کره جنوبی ۷٫۴٪ (۲۰۱۲ م est.)
سهم سرمایه‌گذاری خارجیدریافت: ۴۱٫۴۵ میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۱۳ est.) (۵۶ام؛ ۲۰۱۲)
در خارج: ۳٫۶۴۵ میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۱۳ est.) (۶۶ام؛ ۲۰۱۲ م)
استقراض ناخالص خارجیرشد منفی ۱۵٫۶۴ میلیارد دلار (۲۰۱۳ م est.)
امور مالی عمومی
بدهی‌های عمومیرشد منفی ۱۴٫۲٪ از تولید ناخالص داخلی (۲۰۱۷ م est.);
پی‌نوشت: شامل بدهی تضمین‌شدهٔ عمومی
کسری بودجهرشد منفی ۴٫۵٪ از تولید ناخالص داخلی (۲۰۱۳ م est.)
درآمدها۴۷٫۸۴ میلیارد دلار (۲۰۱۳ م est.) (بر مبنای نرخ ارز، نه ق‌ب‌خ)[۱۲]
مخارج۶۶٫۳۸ میلیارد دلار (۲۰۱۳ م est.) (بر اساس نرخ ارز)
کمک‌های اقتصادی۱۲۱ میلیون دلار (۲۰۰۸ م est.)[۱۳]
رتبه اعتبارواحد اطلاعات اقتصادی:
CCC (ریسک حاکمیتی)
CCC (ریسک ارزی)
CC (ریسک بخش بانک)
CC (ریسک سیاسی)
B (ریسک ساختار اقتصادی)
CC (ریسک کشوری)
(بهمن ۱۳۹۳)[۱۴]
ذخایر خارجی ۶۸٫۰۶ میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۱۳ م est.)
۷۴٫۰۶ میلیارد دلار (۲۰۱۲ م)
۱۱۰ میلیارد دلار (۲۰۱۱ م)[۱۵]
۸۰ میلیارد دلار (۲۰۱۰ م)[۱۵]
پی‌نوشت: بیشتر ذخیره‌های ارزی ایران در کشورهای بیگانه بلوکه شده‌است
منبع اصلی داده‌ها: اطلاعات‌نامهٔ جهان سازمان سیا
همهٔ مقدارها -مگر موردهای ذکرشده- به دلار آمریکا است

اقتصاد ایران یک اقتصاد ترکیبی و در حال گذار، شامل یک بخش عمومی بزرگ است، که در حدود ۶۰ درصد آن به شیوه متمرکز و دستوری اداره می‌شود.[۱۶][۱۷][۱۸] بخش عمده‌ای از صادرات در ایران بر پایهٔ صادرات نفت و گاز است. در سال ۲۰۱۰ این صادرات ۶۰٪ درآمد دولت را شامل شده‌است.[۱۲][۱۹][۲۰][۱۸][۲۱][۲۲] اقتصاد ایران یکی از معدود اقتصادهای بزرگ است که در جریان بحران مالی ۲۰۰۷-۲۰۰۹ به‌طور مستقیم لطمه ندید.[۲۳][۲۴]

قیمت بالای نفت در سال‌های اخیر به دولت ایران این امکان را داده‌است تا سالیانه بالغ بر ۹۰ میلیارد دلار، ارز آوری داشته باشد.[۲۵][۲۶] بر پایه آمار بانک مرکزی ایران نرخ تورم در سال ۲۰۱۰ تا ۱۱٫۵٪ کاهش پیدا کرده‌است.[۲۷] اقتصاد تنها رشد متوسط را به خود دیده‌است. ناکارآمدی اقتصاد و سرمایه‌گذاری ناکافی داخلی و خارجی باعث ایجاد تورم در سال‌های اخیر شده[۲۸][۲۹] در حال حاضر ایران از لحاظ برابری قدرت خرید، هجدهمین کشور در دنیا و بر اساس فهرست صندوق بین‌المللی پول ایران رتبه ۲۹ را دارا می‌باشد.[۳۰][۳۱]

صندوق بین‌المللی پول در ماه مه ۲۰۱۱ نرخ رشد ایران را صفر درصد پیش‌بینی کرد ولی پس از اعتراض ایران این نرخ رشد را به ۲٫۵ درصد افزایش داد که با این وجود هنوز بسیار کمتر از متوسط نرخ رشد جهانی و منطقه‌ای است. به گزارش صندوق بین‌المللی پول تورم ایران در سال ۲۰۱۱ بالاترین تورم منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا و به میزان ۲۲٫۵ درصد پیش‌بینی شده‌است.[۳۲]

ایران بزرگترین تولیدکننده پسته،[۳۳] زعفران،[۳۴] خاویار،[۳۵] زرشک،[۳۶] فیروزه،[۳۷] میوه‌های شفتی (مثل زردآلو)[۳۸] و فرش دستباف[۳۹] در جهان است. این کشور همچنین بزرگترین ذخیره روی در جهان را دارد.[۴۰]

ایران همچنین هشتمین تولیدکننده میوه،[۴۱] دومین تولیدکننده خیار،[۴۲] هشتمین نیروی بزرگ نظامی بر اساس تعداد نفرات، [۴۳] دوازدهمین بر اساس رتبه جهانی، [۴۴] [۴۵]، نهمین دارنده تانک نظامی،[۴۶] چهارمین تولیدکننده سیمان،[۴۷] نهمین تولیدکننده آهن،[۴۸] هشتمین تولیدکننده لیمو،[۴۹] دهمین تولیدکننده انگور،[۵۰] دومین تولیدکننده زردآلو،[۵۱] هشتمین تولیدکننده مرغ،[۵۲] سومین تولیدکننده گاز طبیعی،[۵۳] ششمین تولیدکننده نفت،[۵۴] سومین صادرکننده نفت،[۵۵] ششمین تولیدکننده پیاز،[۵۶] دومین تولیدکننده گردو،[۵۷] سومین تولیدکننده هندوانه،[۵۸] هفتمین تولیدکننده گوجه فرنگی،[۵۹] هفتمین تولیدکننده مرکبات،[۶۰] چهارمین تولیدکننده بادام[۶۱] و هفتمین تولیدکننده پشم[۶۲] سیزدهمین تولیدکننده آهک[۶۳] دومین تولیدکننده پرلیت[۶۴] پنجمین تولیدکننده باریت[۶۵] در جهان است.

پیشینه[ویرایش]

رشد تولید ناخالص داخلی و جمعیت ایران در میان سالهای ۱۳۴۶ تا ۱۳۸۶

پیش از انقلاب ایران (۱۳۵۷)، ایران رشد اقتصادی سریعی داشت. در طول دهه ۱۳۵۰ مدرن و صنعتی شدن جامعه ایران که به‌طور سنتی جامعه‌ای کشاورزی بود قابل توجه بود.[۶۶][۶۷]د. خروج سرمایه از ایران درست پیش و پس از انقلاب تا سال ۱۳۵۹ حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیارد دلار بود.[۶۸]

پول فراوان نفت به محمدرضا پهلوی اجازه می‌داد که صنایع بزرگی را در خارج بخرد یا در ایران ایجاد کند اما این صنایع برای کشور توسعه‌نیافتهٔ ایران که فاقد صنایع پیشرفته بود استفادهٔ چندانی نداشت. ضمناً نابودی کشاورزی در پی اصلاحات ارضی، ایران را به یک کشور مصرفی که برپایهٔ پول نفت اداره می‌شد تبدیل کرد.[۶۹]

جمعیت ایران در طی بیست سال بیش از دو برابر شد و هم‌زمان با افزایش جمعیت جوان، اگرچه بخش بزرگی از جمعیت از سال ۱۳۴۰ در بخش کشاورزی فعال بودند اما ایران واردکنندهٔ عمده مواد غذایی بود. مشکلات اقتصادی باعث مهاجرت مردم از حومه به شهرها گردید.

پس از پایان جنگ ایران و عراق، دولت ایران سعی در توسعه ارتباطات، حمل و نقل، تولیدات، مراقبت‌های پزشکی، آموزش و صنعت انرژی (از جمله آینده نگری دربارهٔ قدرت هسته‌ای خود) و همچنین یکپارچه سازی ارتباطات و زیرساخت‌های حمل و نقل با کشورهای همسایه کرد.[۷۰] در طول جنگ با عراق، حدود ۳۰۰ هزار نفر از ایرانیان کشته و حدود ۵۰۰ هزار نفر دیگر مجروح شدند. ادعا می‌شود که این رویداد، خسارتی در حدود ۵۰۰ میلیارد دلار بر اقتصاد ایران تحمیل کرد.[۷۱][۷۲]

تولید ناخالص داخلی[ویرایش]

تقسیم‌بندی بخش‌های اقتصاد ایران در سال ۲۰۰۲[نیازمند منبع]

  نفت (14.9٪)
  ساخت (13.9٪)
  معدن (1.0٪)
  کشاورزی (13.9٪)
  ساخت و ساز (4.0٪)
  تجارت، رستوران، هتل (13.9٪)
  حمل و نقل، انبار کالا، ارتباطات (8.9٪)
  آب، برق و گاز (2.0٪)
  خدمات دیگر (27.7٪)

بر اساس گزارش سالیانهٔ اوپک در سال ۲۰۰۷، رشد تولید ناخالص داخلی (GDP) در ایران در سال ۲۰۰۶، ۴٫۹ و در سال ۲۰۰۷، ۵٫۴ درصد بوده‌است که در هردو سال کمتر از میانگین کشورهای عضو این سازمان (به ترتیب ۵٫۸ و ۶ درصد) بوده‌است.[۷۳]

بر اساس آمار بانک جهانی در سال ۲۰۰۸، رشد تولید ناخاص داخلی در ایران ۷٫۸ درصد بوده‌است.[۷۴] در سال ۲۰۰۸ میلادی، تولید ناخالص داخلی ایران از لحاظ برابری قدرت خرید (Power Purchasing Parity)در حدود ۸۴۱٫۷ میلیارد دلار بوده، که اقتصاد این کشور را در رده شانزدهم جهانی پس از استرالیا و بالاتر از کشورهای هلند، سوئد و بلژیک قرار می‌دهد.[۷۵]

اما تولید ناخالص داخلی ایران از لحاظ میزان تبادل (Exchange Rate) در سال ۲۰۰۹ در حدود ۳۸۲٫۳ میلیارد دلار بود که این کشور را در ردهٔ ۲۹ جهان قرار می‌دهد.[۷۶] و از نظر میزان تولید ناخالص ملی سرانه (per capita GDP) با ۱۲٬۸۰۰ دلار در رده ۷۸ جهان است.[۷۷]

افت شدید[ویرایش]

تولید ناخالص داخلی ایران در دوره ۳ ساله تشدید تحریم‌های غرب (سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۴) ۱۶۰ میلیارد دلار کاهش یافت و ایران در رده‌بندی اقتصادهای بزرگ دنیا طی این مدت ۷ پله نزول کرد. بر این اساس تولید ناخالص داخلی ایران طی دوره سه ساله ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۴ با افت ۲۸ درصدی مواجه شد. ایران که در سال ۲۰۱۱ در رتبه ۲۱ بزرگترین اقتصادهای جهان قرار داشت در سال ۲۰۱۴ به جایگاه ۲۸ نزول داشته‌است. پیش از تشدید تحریم‌ها یعنی در سال ۲۰۱۱ تولید ناخالص داخلی ایران ۵۷۶ میلیارد دلار برآورد شده بود که با تشدید تحریم‌ها این رقم در سال بعد از آن به ۵۵۷ میلیارد دلار کاهش یافت. روند نزولی تولید ناخالص داخلی ایران در سال‌های ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ نیز ادامه یافت و رقم تولید ناخالص داخلی ایران در این سال‌ها به ترتیب به ۴۹۳ میلیارد دلار و ۴۱۵ میلیارد دلار رسید. در عین حال تحریم‌ها تنها عامل کاهش تولید ناخالص داخلی نبوده‌است بلکه افت شدید قیمت نفت نیز به ویژه در سال ۲۰۱۴ به این روند دامن زده‌است.[۷۸]

۱۳۹۸[ویرایش]

گزارش بانک جهانی در ژوئن ۲۰۱۹ (خرداد ۱۳۹۸) رشد اقتصادی در ایران را منفی ۴٫۵ درصد پیش‌بینی کرده‌است. در حالی که در ژانویه ۲۰۱۹ منفی ۳٫۶ پیش‌بینی شده بود.[۷۹][۸۰]

صادرات[ویرایش]

درآمد نفتی ایران (۲۰۰۶–۲۰۱۰)[۸۱]
سال درآمد نفتی ایران (میلیارد دلار)
۲۰۰۶ ۵۷٫۶۱۹
۲۰۰۷ ۶۶٫۲۱۴
۲۰۰۸ ۸۷٫۰۵۰
۲۰۰۹ ۵۶٫۳۴۲
۲۰۱۰ ۷۱٫۵۷۱

ایران در سال ۲۰۰۷ میلادی، مجموعاً ۸۳ میلیارد دلار صادرات داشته‌است.[۸۲]

محمود احمدی‌نژاد در روز صنعت و معدن در جمع صنعتگران کشور اظهار داشت: ۴ سال پیش هم قطعنامه‌های متعددی علیه ایران صادر شد. صادرات صنعتی در آن زمان ۶ میلیارد دلار بود به رغم وجود تمامی مشکلات اقتصادی اکنون صادرات صنعتی ما به حجم ۱۸ میلیارد دلار رسیده‌است؛ و همچنین اعلام کرد که تا سال ۱۳۹۲ صادرات ایران در بخش صنعتی به بیش از ۶۰ میلیارد دلار خواهد رسید.[۸۳]

اتحادیه تولیدکنندگان کاشی و سرامیک پاکستان به دفتر درآمدهای فدرال اعلام کرده‌است که بر اساس اسنادگمرکی‌شان، هر ماه حجم قابل توجهی کاشی و سرامیک ایرانی وارد پاکستان می‌شود، و حجم بسیار بیشتری از سرامیک‌های ایرانی نیز به صورت قاچاق و بدون مجوز وارد پاکستان می‌گردد، این اتحادیه به دفتر درآمدهای فدرال پاکستان اعلام کرده‌است که، واردکنندگان در ماه مارس ۲۰۱۴، بیش از ۳٫۲ میلیون متر مربع کاشی و سرامیک از ایران وارد کردند، که بیشترین میزان واردات کاشی و سرامیک به پاکستان از یک کشور بوده‌است.[۸۴]

تجارِایرانی، کاشی و سرامیک را با قیمتی تا «۳۵ درصد ارزان‌تر از کاشی و سرامیک تولید پاکستان»، عرضه می‌کنند و بر اساس اعلام اتحادیه تولیدکنندگان کاشی و سرامیک پاکستان، تعدادی از واحدهای تولید کاشی و سرامیک پاکستان تعطیل شده‌اند و برخی‌دیگر نیز به همین دلیل در آستانه تعطیلی قرار گرفته‌اند.[۸۴]

تک نرخی کردن ارز و چالش‌های اقتصاد ایران[ویرایش]

تک نرخی شدن ارز اقدامی بسیار مثبت، مؤثر و عامل مهم برای جلوگیری از مفاسد و رانت خواری است[۸۵] و اقتصاد ایران نیازمند ارز تک نرخی است.[۸۶]

با اقدامات انجام شده از سال ۶۸، در فروردین ۷۲ برای اولین بار ارز در اقتصاد ایران تک نرخی شد که هفت ماه تداوم یافت.[۸۷]

در سال ۸۹ به دلیل تورم زاید و رشد نقدینگی باز هم فاصله بین نرخ ارز دولتی و ارز آزاد ایجاد شد و باز هم شاهد ارز دونرخی و در نتیجه فساد بود.[۸۷]

در سال ۹۳ هدف اعلامی از سوی مسئولان تک نرخی شدن ارز در بازار آزاد و بانک‌ها از ابتدای پاییز ۱۳۹۳ بوده‌است که البته مشخص نیست این هدف در چه زمانی عملی خواهد شد.[۸۸]

میزان حقوق‌های پرداختی از جانب دولت در اقتصاد ایران[ویرایش]

بر اساس گزارشی در اردیبهشت ۱۳۹۷، دولت برای کارمندانش سالانه حدود ۸۲ هزار میلیارد تومان حقوق پرداخت می‌کند، البته حقوق‌های پرداختی به همین تعداد خلاصه نمی‌شود و اگر بازنشستگان و مستمری‌بگیران، کارمندان نهادهای غیردولتی که از دولت حقوق می‌گیرند، نظامی‌ها و… را به این جمع اضافه کنیم، دولت درمجموع به حدود ۸٬۵ میلیون نفر حقوق می‌دهد که این تعداد حدود ۳۵ درصد شاغلان ایران هستند.

صندوق جهانی پول اعلام کر ده است ایران حدود یک‌چهارم هزینه‌هایش را صرف پرداخت حقوق به کارمندانش می‌کند که این رقم بیشتر از میانگین جهانی است.

در سال ۱۳۸۰، کارکنان تابع قانون خدمات کشوری و سایر مقررات استخدامی، ازنظر تحصیلات: ۲۰ درصد پایین‌تر از دیپلم، ۲۹ درصد دیپلم، ۲۱ درصد فوق‌دیپلم، ۲۷ درصد لیسانس، ۲ درصد فوق‌لیسانس و ۱٬۶ درصد دکترا بوده‌اند که در سال ۱۳۹۵، به ۵ درصد زیر دیپلم، ۱۷ درصد دیپلم، ۱۵ درصد فوق‌دیپلم، ۵۰ درصد لیسانس، حدود ۱۰ درصد فوق‌لیسانس و ۴ درصد دکترا تغییر یافته‌است.

یک‌چهارم هزینه‌های ایران صرف پرداخت حقوق به کارمندان می‌شود؛ این گزارشی است که صندوق جهانی پول اعلام کر ده است. بر اساس این گزارش، ایرانی‌ها بیشتر از کشورهای درحال‌توسعه، پولشان را صرف حقوق کارمندان دولت می‌کنند.

بر اساس گزارشی در اردیبهشت ۱۳۹۷، میانگین حقوق کارمندان دولت حدود ۲ میلیون و ۹۴۰ هزار تومان است. اگر این رقم را در ۱۲ ماه سال ضرب کنیم، عددی که برای پرداخت سالیانه به کارمندان دولت به‌دست می‌آید، رقمی نزدیک به هشتاد و دو هزار و پانصد و نود میلیارد تومان است. البته این عدد بزرگ حقوق و دستمزد دولتی‌ها به همین رقم خلاصه نمی‌شود و دولت به حدود ۶ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر دیگر حقوق پرداخت می‌کند. آن‌ها کارکنان نیروهای نظامی، بازنشسته‌ها و مستمری‌بگیران، کارکنان نهادهای غیردولتی و شهرداری‌ها هستند که سهمی از بودجه را سالانه دریافت می‌کنند.

علی لاریجانی، رئیس مجلس گفته‌است که از بیست‌وپنج هزار نیروی فعال در صداوسیما دوازده هزار نفر آن مازادند.

نیروهای مازاد به گفته لاریجانی «۹۰ درصد بودجه جاری کشور را جذب خودکرده و فضای تنفسی برای کارهای دیگر نمی‌گذارند». وزارت نیرو هم اعلام کر ده است که ۲۵ هزار و ۷۰۰ نیروی مازاد در وزارت نیرو وجود دارد.[۸۹]

تورم[ویرایش]

نرخ تورم در سال ۱۳۹۷ در ۵ سال اخیر در ایران به بالاترین سطح رسید. طبق گزارشی از شاخص قیمت مصرف‌کنندگان، نرخ تورم به بیش از ۲۰۰ درصد در پایان اسفند ۱۳۹۷ رسیده‌است.

حذف صفر از پول ملی[ویرایش]

با سقوط ریال که در طول بیست سال گذشته ارزش آن روند نزولی داشته، رئیس بانک مرکزی و مقامات بانکی ایران اعلام نمودند که قرار است صرفاً به جهت سهولت در محاسبات مالی و آماری، چند صفر از پول ملی ایران حذف شود تا ارزش ظاهری پول جمهوری اسلامی ایران در مقابل سایر ارزها متعادل‌تر به نظر آید. اگرچه زمان دقیقی برای اجرای این طرح رسماً اعلام نشده‌است اما گمانه‌زنی‌ها حاکی از آن است که تا قبل از سال ۱۴۰۰ اتفاق خواهد افتاد. ممکن است واحد پولی جدید ایران، «تومان» نامگذاری شود که در کنار آن زیر پول «پارسه» نیز وجود خواهد داشت؛ و اینکه مقامات بانکی ایران تأکید داشتند حذف صفرهای پول هیچ تأثیری بر بهبود معیشت مردم ایران نخواهد داشت.

هدفمند سازی یارانه‌ها[ویرایش]

هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران به فرایند حذف تدریجی یارانه‌ها از مواد سوختی، مواد خوراکی، آب، برق و سایر اقلام در ایران گفته می‌شود که بخشی از این یارانه‌های حذف شده (۶۰ درصد در سال ۱۳۹۰) به صورت نقدی به مردم پرداخت می‌شود و سایر درآمد این کار صرف کارهای عمرانی و فرهنگی می‌شود. این کار در اواخر دههٔ ۱۳۸۰ به اجرا گذاشته شد و بخش عمدهٔ آن در دههٔ ۱۳۹۰ انجام خواهد شد.

مطالبات ایران از کشورها[ویرایش]

کشورهای بدهکار به ایران سه دسته تقسیم می‌شوند:

  • گروه اول: کشورهای سودان و اردن که بدهی آن‌ها به قبل از انقلاب بر می‌گردد.
  • گروه دوم: کشورهایی که بدهی آن‌ها به بیش از ۲۰ سال قبل بازمی‌گردد. در این گروه نام کشورهایی مانند تانزانیا، نیکاراگوئه و کره شمالی دیده می‌شود.
  • گروه سوم: در این گروه کشورهایی مانند چین، هند، ژاپن و کره جنوبی قرار دارند که بدهی آن‌ها در سال‌های اخیر شکل گرفته و عمده مطالبات ایران مربوط به آن‌ها است.[۹۰]

رتبه در زمینه فساد[ویرایش]

مطابق امار سازمان شفافیت بین‌المللی، رده ایران در جدول فساد اداری و مالی، در سال ۲۰۱۵ صدو سی ام بوده. ایران از این لحاظ با کشورهایی چون اوکراین، کامرون، نپال، نیکاراگوئه و پاراگوئه در یک ردیف قرار گرفت.[۹۱]

رتبه جهانی سعادت[ویرایش]

«گزارش جهانی سعادت» در سال ۲۰۱۹، سه‌شنبه ۱۹ مارس منتشر شد. بر اساس این گزارش ایران در رتبه ۱۱۷ کشور قرار گرفت که نسبت به سال ۲۰۱۸، ۱۱ رتبه تنزل داشته‌است. کشورهای فنلاند، دانمارک، نروژ، ایسلند، هلند، سوئیس، سوئد، نیوزیلند، کانادا و اتریش به ترتیب در رتبه‌های ۱ تا ۱۰ قرار دارند.[۹۲]

اقتصاد ایران و توسعه پایدار[ویرایش]

بر اساس نتایج مطالعه ارزیابی ساختار اقتصاد ایران با رویکرد توسعه پایدار که از طریق یک الگوی پیشنهادی بر اساس مفهوم توسعه پایدار ارائه شده، جهت شناسایی و محاسبه شاخصه‌های توسعه پایدار در ایران بر اساس چارچوب دسته‌بندی موضوع- زیر موضوع[۱]، مطالعه ایی اسنادی، پیمایشی و محاسباتی با استفاده از بالغ بر ۸۰ شاخصه پایداری توسعه انجام گرفته‌است.

نتایج محاسبات در مورد اقتصاد ایران و در پنج دهه ۱۳۴۰، ۱۳۵۰، ۱۳۶۰، ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ نشان می‌دهد که، در موضوع فقر و نابرابری تنها در دهه ۱۳۸۰ به پایداری مطلوب دست یافته‌ایم و هر چند از دهه ۱۳۴۰ تا ۱۳۶۰ روند پایداری رو به بهبود بوده‌است، اما در دهه ۱۳۷۰ با افت شدید شاخصه‌های فقر و نابرابری روبرو شده‌ایم. با توجه به اعمال سیاست‌های تعدیل اقتصادی در این دهه و دوره سازندگی بعد از جنگ، می‌توان اثر منفی اعمال سیاست‌های تعدیل اقتصادی را بر پایداری در حوزه فقر و نابرابری مشاهده کرد.

در موضوع بهداشت عمومی و امنیت غذایی پایداری مطلوب در سه دهه ۱۳۵۰، ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ مشاهده شده‌است. بخصوص وضعیت پایداری بهداشت عمومی در دو دهه ۱۳۵۰ و ۱۳۸۰ در مقایسه با دهه‌های قبل از آن از بهبود قابل توجهی برخوردار بوده‌است که از دلایل اصلی این بهبود افزایش سرانه مصرف لبنیات و گوشت، کاهش مرگ و میر کودکان و افزایش امید به زندگی، افزایش سرانه مراقبت‌های بهداشتی اولیه و افزایش سرانه مخارج بهداشتی است. همچنین وضعیت نامطلوب این شاخصه در دهه ۱۳۶۰ با توجه به شرایط جنگی در کشور با انتظارات هماهنگی دارد.

در موضوع جمعیت روند تغییرات پایداری و مقایسه آن با تغییرات رشد و توسعه اقتصادی در ایران نشان می‌دهد که با توجه به رقم بالای پایداری جمعیت در دو دهه اخیر و تغییرات پایداری در دهه‌های قبل از آن، ایران در شرایط طلایی پنجره جمعیتی[۲] قرار دارد. عدد مربوط به میانگین نسبت وابستگی در دو دهه ۱۳۷۰ (۴۳/۸۸) و ۱۳۸۰ (۳۰/۳) مؤید همین موضوع است.

در موضوع آموزش، هرچند پایداری به‌طور متناوب در نیم قرن گذشته در حال بهبود و افزایش بوده‌است ولی بجز دهه ۱۳۸۰ که عدد پایداری اندکی از ۵۰ درصد فزونی یافته‌است، هیچگاه وضعیت مطلوبی در این حوزه مشاهده نشده‌است. نتایج محاسبات گویای ضعف ساختاری در بخش آموزش و ضرورت تجدید نظر در برنامه‌ریزی و سیستم‌های آموزشی در کشور است.

در موضوع حکمرانی به استثنای دهه ۱۳۴۰ نتایج محاسبات نشان می‌دهد که نه تنها پایداری مطلوبی در دهه‌های اخیر در کشور وجود نداشته‌است، بلکه روند تغییرات پایداری در حوزه حکمرانی، نزول متناوب شاخصه‌های این بخش را نشان می‌دهند. وضعیت تغییرات شاخصه‌های پایه این حوزه و از جمله شاخصه‌های مهار فساد (تعداد جرایم ثبتی و قتل عمد)، حاکمیت قانون (پرونده‌های موجود در دستگاه قضایی) و اثر بخشی دولت (نسبت بودجه دولت به GDP و سهم مالیات از درآمد دولت) در طول زمان، مؤید همین مطلب هستند.

در موضوع توسعه سیاسی، بهبود قابل ملاحظه ایی در پایداری دو دهه ۱۳۵۰ و ۱۳۸۰ در مقایسه با دهه‌های قبل از آن مشاهده می‌شود. تحولات سیاسی نظیر افزایش درجه بازبودن اقتصاد، افزایش مشارکت زنان در تصمیم‌گیری‌ها و افزایش قابل ملاحظه مشارکت مردم در انتخابات، در دهه ۱۳۵۰ که در نهایت به پیروزی انقلاب اسلامی در ایران منجر شد و همچنین توجه خاص به بحث توسعه سیاسی در سال‌های پایانی دهه ۱۳۷۰ و سال‌های ابتدایی دهه ۱۳۸۰ و خصوصاً اجرایی کردن قانون انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا (که قبل از آن اجرایی نشده بود) می‌تواند از دلایل اصلی بهبود وضعیت توسعه سیاسی در این دو دهه باشد. این در حالی است که پایداری توسعه سیاسی در دهه ۱۳۶۰ به شدت کاهش یافته‌است که با توجه به شرایط جنگی حاکم بر کشور و تحولات سیاسی بعد از انقلاب ۱۳۵۷، با انتظارات تطابق دارد.

در موضوع پایداری زیست‌بوم (اکوسیستم و منابع طبیعی) نه تنها هرگز وضعیت مطلوبی در نیم قرن گذشته مشاهده نشده، بلکه وضعیت پایداری همواره در حال نزول و بدتر شدن بوده‌است. می‌توان چنین استدلال کرد که این عامل همواره یکی از دلایل عمده کاهش شاخص پایداری کل در ایران بوده‌است و در صورت حفظ روندهای موجود، در آینده نیز، تخریب زیست‌بوم در ایران به بدتر شدن وضعیت پایداری کل خواهد انجامید.

شبیه به موضوع زیست‌بوم در موضوع آب نیز پایداری در نیم قرن گذشته همواره نزولی و در حال کاهش بوده‌است، با این تفاوت که پایداری در این حوزه از مقدار مطلوب در دو دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ به مقادیر بسیار نامطلوب در دهه‌های ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ کاهش یافته‌است. همچنین نتایج محاسبات مربوط به حساسیت الگو در دهه ۱۳۸۰ نشان می‌دهد، که در میان حوزه‌های مختلف، بحرانی‌ترین حوزه پایداری موضوع آب است و بهبود پایداری در شاخصه‌های این بخش می‌تواند بیشترین اثر را بر افزایش پایداری کل داشته باشد. گرچه سهمی از وضعیت نامطلوب ایجاد شده در حوزه آب می‌تواند به شرایط اقلیمی ایران و خشکسالی در دهه‌های اخیر مربوط باشد، اما بر اساس نتایج محاسبات شاخصه‌ها، سهم عمده‌ای از پایین بودن عدد پایداری در حوزه آب، به مدیریت غیر بهینه عرضه و تقاضای منابع آبی بازمی‌گردد که به افزایش سرانه مصرف آب، کاهش ذخایر آب‌های زیر زمینی و افزایش شدت مصرف آب منجر شده‌است.

پایداری در موضوع کشاورزی شبیه به پایداری آب، به تناوب نزولی و در حال کاهش بوده‌است. تا جایی که رقم پایداری کشاورزی در دهه ۱۳۸۰ از رقم پایداری در حوزه آب نیز پایین‌تر آمده‌است. می‌دانیم که آب یکی از ملزومات اصلی در بخش کشاورزی به حساب می‌آید و با توجه به اینکه در ایران سهم عمده‌ای از منابع آبی در بخش کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد، وجود همبستگی بین پایداری بخش آب و بخش کشاورزی قابل توجیه است. همچنین عواملی نظیر افزایش استفاده از کودهای شیمیایی و سموم آفت کش و همچنین افزایش شدت مصرف انرژی در بخش کشاورزی از عوامل دیگر کاهش شدید پایداری کشاورزی در ایران هستند.

موضوع زیر ساختهای شهری و روستایی از جمله موضوعاتی است که در بهبود پایداری شاخصه‌های زیربنایی سهم عمده‌ای ایفا کرده‌است. وضعیت پایداری در این حوزه همواره صعودی بوده و در دو دهه ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ به وضعیت مطلوبی رسیده‌است که نشان دهنده موفقیت برنامه‌های عمرانی شهری و روستایی در کشور است.

برخلاف موضوع زیر ساختهای شهری و روستایی در موضوع حمل و نقل، پایداری روندی نزولی داشته‌است و عدد پایداری از مقادیر مطلوب در سه دهه ۱۳۴۰، ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰ به مقادیر نامطلوب در دو دهه ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ نزول کرده‌است. با توجه به عدم کفایت سرمایه‌گذاری در زیر ساختهای حمل و نقل و عدم نوسازی ناوگان حمل و نقل زمینی و هوایی در دهه‌های اخیر، در کنار کیفیت و ایمنی پایین وسایل حمل و نقل شهری، جاده‌ای و هوایی که به آلایندگی و افزایش سوانح و حوادث جاده‌ای و هوایی در این بخش منجر شده‌است، نزول پایداری در حوزه حمل و نقل ایران با انتظارات همخوانی دارد.

در موضوع انرژی تنها در دو دهه ۱۳۵۰ و ۱۳۸۰ عدد پایداری در وضعیت مطلوبی قرار داشته‌است. از علل مطلوب بودن عدد پایداری در دهه ۱۳۵۰ بهره‌وری بالای انرژی به همراه تولید بالای نفت و سرانه پایین مصرف انرژی در این دهه است. در حالی که در دهه ۱۳۸۰ با وجود افزایش سرانه مصرف انرژی، از علل اصلی مقدار مطلوب پایداری می‌توان به افزایش تولید برق، افزایش تولید نفت همراه با افزایش بهره‌وری انرژی در این دهه اشاره کرد. در کل مشاهدات نشان می‌دهند که رابطه معنا داری میان پایداری بخش انرژی با بهبود شرایط تولید، افزایش بهره‌وری انرژی و کاهش سرانه مصرف انرژی در ایران وجود دارد.

در موضوع شاخصه‌های اقتصادی (رشد اقتصادی) عدد مطلوب پایداری تنها در دهه ۱۳۵۰ در مقدار ۸۱ درصد تجربه شده‌است و در چهار دهه دیگر پایداری شاخصه‌های اقتصادی نامطلوب است. هرچند عدد پایداری در دهه ۱۳۸۰ نسبت به دهه قبل از آن دو برابر شده‌است. علت اصلی مطلوب بودن پایداری شاخصه‌های اقتصادی در دهه ۱۳۵۰ بالا بودن عدد مربوط به شاخصه‌های بهره‌وری نیروی کار، تولید سرانه ناخالص داخلی، نسبت مالیات به تولید، سهم بالای سرمایه‌گذاری از تولید و پایین بودن نسبت بدهی دولت به تولید بوده‌است. در چهار دهه ۱۳۷۰٬۱۳۶۰٬۱۳۴۰ و ۱۳۸۰ در کنار سایر شاخصه‌ها (نظیر نرخ تورم، شدت مصرف انرژی و هزینه‌های مربوط به تحقیق و توسعه) در شاخصه‌های کلیدی مطرح شده نیز وضعیت چندان مطلوبی وجود نداشته‌است.

پایداری در موضوع تجارت خارجی وضعیتی تناوبی را در پنج دهه گذشته تجربه کرده‌است، بطوری‌که در دو دهه ۱۳۵۰ و ۱۳۷۰ پایداری تجاری مطلوب و در سه دهه دیگر نامطلوب بوده‌است. بالاترین رقم پایداری در بخش تجارت خارجی با توجه به عدد بالای شاخصه‌های موازنه تجاری کالاها و نسبت صادرات غیرنفتی به واردات در دهه ۱۳۷۰، مربوط به این دهه است.

در نهایت موضوع الگوهای تولید و مصرف در مدل ساختاری پیشنهادی مورد بررسی قرار گرفته‌است. عدد پایداری در این موضوع و در پنج دهه گذشته به تناوب کاهش یافته و از مقادیر مطلوب در دو دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ به مقادیر نامطلوب سه دهه اخیر نزول کرده‌است. افزایش شدید سرانه مصرف سوختهای فسیلی، برق و آب همراه با افزایش شدت مصرف آب و انرژی از علل اصلی افت شدید پایداری الگوهای تولید و مصرف در ایران است.

برآیند تغییرات پایداری شاخصه‌ها در ۱۵ موضوع مورد بررسی در نهایت محاسبه عدد پایداری کل (توسعه پایدار) را برای مجموعه اقتصاد ایران ممکن کرده‌است. نتایج محاسبات نشان می‌دهد که عدد پایداری کل در دو دهه ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ نامطلوب و در سه دهه دیگر مقدار پایداری کل هرچند پایین اما مطلوب بوده‌است. در پنج دهه گذشته، بالاترین مقدار توسعه پایدار در ایران در دهه ۱۳۵۰ با عدد ۶۷ درصد تجربه شده‌است. همچنین نتایج محاسبات نشان می‌دهد که با وجود کاهش شدید عدد مربوط به شاخصه‌های محیطی (زیست‌بوم، آب و کشاورزی)، با افزایش عدد پایداری کل از ۴۱ درصد در دهه ۱۳۷۰ تا رقم ۵۸ درصد در دهه ۱۳۸۰ مواجه بوده‌ایم. این محاسبه نشان می‌دهد که در صورت عدم تخریب شاخصه‌های محیطی جایگاه ایران در موضوع توسعه پایدار با توجه به بهبود شاخصه‌های اجتماعی و اقتصادی می‌توانست در رتبه‌ای به مراتب بالاتر قرار گیرد.[۹۳]

در ایران قیمت مواد غذایی به‌طور غیر قانونمند بالا می‌روند بطوریکه فقط در هفته اول فروردین ۹۸ قیمت پیاز چهار بار افزایش پیدا کرد. قیمت گوشت بیش از ده برابر قیمت پیاز است که کارگران قادر به خرید ان نیستند.[۹۴]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

  • درگاه وزارت امور اقتصادی و دارایی جمهوری اسلامی ایران
  • «Iran GDP». Google. ۱۹۶۶–۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۴ اسفند ۱۳۹۰.

خبرگزاری اقتصاد ایران

منابع[ویرایش]

  1. Anthony H. Cordesman (September 23, 2008). "The US, Israel, the Arab States and a Nuclear Iran. Part One: Iranian Nuclear Programs" (PDF). Center for Strategic and International Studies. Retrieved September 25, 2010.
  2. https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=48&pr.y=4&sy=2019&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=429&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=. Missing or empty |title= (help)
  3. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام IMF_db_2019_4 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  4. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام IMF_db_2014_10 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  5. Iran Investment Monthly. Turquoise Partners (April 2012). Retrieved July 24, 2012.
  6. https://tradingeconomics.com/iran/inflation-cpi
  7. Djavad Salehi-Isfahani (August 5, 2008): "Has Poverty Increased in Iran Under Ahmadinejad?". Brookings Institute. Retrieved November 29, 2010.
  8. Iran and the MDGs بایگانی‌شده در ۶ ژانویه ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine. United Nations Development Program (2003). Retrieved November 29, 2010.
  9. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام amar_income وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  10. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام amar_labor وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  11. "Doing Business in Iran". بانک جهانی. Retrieved December 3, 2014.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ IRNA: Crude price pegged at dlrs 39.6 a barrel under next year's budget. Retrieved December 5, 2008.
  13. "Development Economics, Development Data Group (DECDG)". World Bank. March 27, 2009. Retrieved July 12, 2009. |contribution= ignored (help)
  14. Iles, Toby (March 5, 2014). Pat Thaker, eds. "Iran: risk assessment" Check |url= value (help). Economist Intelligence Unit (subscription required). Retrieved March 28, 2014.
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ Minister: Iran Facing No Problem in Currency Reserves, Revenues بایگانی‌شده در ۱۹ آوریل ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine. Fars News Agency, April 18, 2012. Retrieved May 2, 2012.
  16. [۱]
  17. PressTV: Iran privatizes $۶۳bn of state assets. Retrieved January 28, 2010.
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ Economist, Jan 18, 2003
  19. PressTV: Iran oil exports top 844mn barrels Retrieved June 16, 2010
  20. Foreign and CommonWealth Office: Iran's entry. Retrieved June 21, 2009.
  21. The Rise of the Pasdaran: RAND corporation Retrieved June 10, 2010
  22. Abrahamian, History of Modern Iran, (2008), p.178
  23. Ajazeera.net: The tragicomedy of Iran sanctions Retrieved May 22, 2010
  24. The World’s Worst Economies - Daniel Fisher - Full Disclosure - Forbes
  25. Iran's entry
  26. "Iran Inflation Rate". index Mondi. http://www.indexmundi.com/iran/inflation_rate_(consumer_prices).html.
  27. Iran's inflation reaches four year low. Retrieved February 27, 2010.
  28. Frances Harrison (January 8, 2007). "Huge cost of Iranian brain drain". BBC News. http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6240287.stm.
  29. Gheissari, Ali (April 2, 2009). Contemporary Iran: Economy, Society, Politics. USA: Oxford University Press. pp. 3–4 (Paperback edition). ISBN 0-19-537849-0.
  30. http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_(PPP)
  31. http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_(nominal)
  32. صندوق بین‌المللی پول: ایران رکورددار تورم خاورمیانه و آفریقای شمالی است
  33. faostat.fao.org فائو
  34. In summary, Saffron is a traditional production of Iran and production share of this product is 93.7% of the world total production idosi.org
  35. news.bbc.co.uk news.bbc.co.uk
  36. Photos: Picking Zereshk (dried fruit of Berberis vulgaris) in Birjand, Iran payvand.com
  37. Iran is the world's largest producer of this mineral; it is also mined in the Southwest US, primarily in Arizona and Nevada. wisegeek.org
  38. http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx
  39. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ اکتبر ۲۰۱۵.
  40. http://www.iranconmin.de/en/leftnavigation/market
  41. TOP 10 FRUIT PRODUCING COUNTRIES IN THE WORLD worldknowing.com
  42. TOP 10 CUCUMBER PRODUCING COUNTRIES IN THE WORLD worldknowing.com
  43. [https://www.worldatlas.com/articles/29-largest-armies-in-the-world.html
  44. [https://www.usnews.com/news/best-countries/power-rankings
  45. [https://ceoworld.biz/2018/11/23/the-worlds-most-powerful-militaries-in-2018/
  46. [https://armedforces.eu/land_forces/ranking_tanks
  47. TOP 10 LARGEST CEMENT PRODUCING COUNTRIES IN THE WORLD worldknowing.com
  48. TOP TEN IRON PRODUCING COUNTRIES IN THE WORLD worldknowing.com
  49. TOP TEN LEMON PRODUCING COUNTRIES IN THE WORLD worldknowing.co
  50. TOP 10 GRAPES PRODUCING COUNTRIES IN THE WORLD worldknowing.com
  51. TOP 10 APRICOT PRODUCING COUNTRIES worldknowing.com
  52. TOP 10 CHICKEN PRODUCING COUNTRIES IN THE WORLD worldknowing.com
  53. TOP 10 NATURAL GAS PRODUCING COUNTRIES IN THE WORLD worldknowing.com
  54. TOP 10 HIGHEST OIL PRODUCING COUNTRIES IN THE WORLD worldknowing.com
  55. TOP 10 LARGEST OIL EXPORTING COUNTRIES IN THE WORLD worldknowing.com
  56. TOP 10 LARGEST ONION PRODUCING COUNTRY IN THE WORLD worldknowing.com
  57. TOP 10 LARGEST WALNUT PRODUCING COUNTRIES IN THE WORLD worldknowing.com
  58. TOP 10 LARGEST WATERMELON PRODUCING COUNTRIES IN THE WORLD worldknowing.com
  59. TOP 10 LARGEST TOMATO PRODUCING COUNTRY IN THE WORLD worldknowing.com
  60. TOP 10 LARGEST CITRUS PRODUCING COUNTRIES IN THE WORLD worldknowing.com
  61. TOP 10 LARGEST ALMOND PRODUCING COUNTRIES IN THE WORLD worldknowing.com
  62. TOP 10 LARGEST WOOL PRODUCING COUNTRIES IN THE WORLD worldknowing.com
  63. «ایران سیزدهمین تولیدکننده بزرگ [[آهک]] در جهان شد». ماین نیوز. تداخل پیوند خارجی و ویکی‌پیوند (کمک)
  64. «ایران، دومین تولیدکننده بزرگ پرلیت در جهان شد».
  65. «ایران، پنجمین تولیدکننده بزرگ [[باریت]] در جهان». تداخل پیوند خارجی و ویکی‌پیوند (کمک)
  66. Iran's Industrial Progress (part 1) در یوتیوب
    در دیدئو ببینید
    در یوتیوب. Retrieved January 20, 2010.
  67. Iran's Industrial Progress (part 2) در یوتیوب
    در دیدئو ببینید
    در یوتیوب. Retrieved January 20, 2010.
  68. Migration information source: Iran. Retrieved July 18, 2009.
  69. اوضاع اقتصادی ایران در دوران پهلوی دوم
  70. «Iranian Economy in Six Snapshots». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ سپتامبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۰.
  71. "Iran-Iraq war". Microsoft Encarta. 2008.
  72. Globalsecurity.org: Iran-Iraq war (1980–1988). Retrieved October 21, 2009.
  73. Ulunma Angela Agoawike. "OPEC in the world economy" (PDF). opec Annual report. Organization of the Petroleum Exporting Countries Public Relations and Information Department. p. ۵. Retrieved 8 September 2010.
  74. "Iran, Islamic Rep. at a glance" (PDF). وبگاه بانک جهانی. 12 September 2009. p. Data & Statistics of IRAN. Retrieved 8 September 2010.
  75. "CIA - The World Factbook -- Rank Order - GDP (purchasing power parity)", CIA, 6 March 2008 بازدید در تاریخ ۱۶ مارس ۲۰۰۸.
  76. GDP - official exchange rate 2009 country rankings - Flags, Maps, Economy, Geography, Climate, Natural Resources, Current Issues, International Agreements, Population, Social...
  77. GDP - per capita (PPP) 2009 country ranks
  78. نزول ۷ پله‌ای جهانی اقتصاد ایران خبرگزاری انتخاب
  79. پیش‌بینی بانک جهانی برای ایران: کمترین رشد اقتصادی بعد از نیکاراگوئه
  80. پیش‌بینی بانک جهانی از اقتصاد ایران: رشد تولید ناخالص داخلی ایران به پائین‌ترین سطح می‌رسد
  81. «درآمد نفتی ایران چند میلیارد دلار است؟». تابناک. ۲۸ تیر ۱۳۹۰. دریافت‌شده در ۲۷ بهمن ۱۳۹۰.
  82. تازه‌ترین گزارش سازمان تجارت جهانی: اوج‌گیری چین و افول ایران - © ۲۰۰۹تمام حقوق این وب‌سایت بر اساس قانون کپی‌رایت برای رادیو فردا محفوظ است
  83. رئیس‌جمهور: سال ۹۲ صادرات صنعتی به مرز ۶۰ میلیارد دلار خواهد رسید
  84. ۸۴٫۰ ۸۴٫۱ «صادرات کاشی و سرامیک ایران صدای تولیدکنندگان پاکستانی را درآورد- اخبار اقتصادی - اخبار تسنیم - Tasnim». خبرگزاری تسنیم - Tasnim. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۳-۰۴.
  85. http://khabareghtesadi.com/fa/news/11304/تک-نرخی-کردن-ارز-و-چالشهای-اقتصاد-ایران
  86. http://www.drmoneyman.com/اقتصاد-ایران-نیازمند-ارز-تک-نرخی-است/
  87. ۸۷٫۰ ۸۷٫۱ http://www.eghtesadeiranonline.com/vdcauunue49nuu1.k5k4.html
  88. http://www.eranico.com/fa/content/23845
  89. مخبر، تیم نرم‌افزاری. [www.mokhbernews.ir/otherpages/Page1 «دولت چه تعداد کارمند حقوق بگیر دارد؟»] مقدار |پیوند= را بررسی کنید (کمک). مخبر. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۹-۱۰.
  90. روزنامه اطلاعات بین‌المللی چاپ لندن شماره ۴۶۴۲ / ۱ ژوئیه ۲۰۱۴ /۱۰ تیر ۱۳۹۳ صفحهٔ ۳.
  91. «سالم‌ترین و فاسدترین کشورهای جهان معرفی شدند (+جدول)».
  92. گزارش «سعادت» در جهان: فنلاند در صدر، ایران در رتبه ۱۱۷
  93. محمد علی فنی (۲۰۱۶-۱۲-۱۳). «ارزیابی ساختار اقتصاد ایران با رویکرد توسعه پایدار». http://quarterly.risstudies.org/article_33412_0.html. پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک)
  94. Price Of Onions In Iran Jump Fourfold In Matter Of Weeks