ترکمن‌های ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ترکمن‌های ایران
link
کل جمعیت

ایران اطلاعات‌نامه جهان: ۲٪ جمعیت ایران: ۱٬۳۲۸٬۵۸۵ میلیون[۱] و اتنولوگ: ۳میلیون[۲]
ایالات متحده آمریکا: ۴٬۷۰۰[پ ۱][۳] ۷۹ هزار نفر بر اساس اتنولوگ ۲۰۱۶ [۴]

نواحی با بیشترین جمعیت
استان گلستان، استان خراسان شمالی و استان خراسان رضوی
زبان‌های رایج
ترکمنی و فارسی.
ادیان و مذاهب
اسلام(سنی)

تُرکَمَن‌های ایران (به ترکمنی: Eýran Türkmenleri)عمدتاً در کنارهای شرقی دریای خزر شامل بخش‌های شمالی و شرقی استان گلستان و در بخش‌هایی از خراسان موسوم به ترکمن‌صحرا سکونت دارند. آنان به زبان ترکمنی و فارسی صحبت میکنند ، بیشترشان مسلمان و پیرو مذهب حنفی هستند. اتنولوگ جمعیت ترکمن‌های ایران را۲.۰۰۰.۰۰۰میلیون نفر تخمین زده است.. [۵]

ریشه[ویرایش]

ترکمن‌ها شاخه‌ای از ترکان آسیای میانه معروف به اُغوز یا غُز هستند که از عهد قدیم در صحراهای وسیع بخش سفلای رود سیحون و بین دریای آرال به زندگی کوچ‌نشینی روزگار می‌گذراندند. تا حدود قرن هفتم میلادی ترکمن‌ها جزئی از قوم بزرگ ترک بودند. در این سال‌ها به دنبال اضمحلال امپراطوری گؤک تؤرک‌ها،[۶] گروهی از ترک‌ها که اغوز نامیده می‌شدند، از آنان جدا شده از ناحیهٔ ارخون به طرف آرال و سیردریا کوچ کردند.[۷]

مردم‌شناسی[ویرایش]

ترکمن‌های ایران بیشتر در شرق دریای خزر، منطقه ترکمن‌صحرا و اطراف رودخانه اترک وگرگان‌رود سکونت دارند. از لحاظ استانی، سکونتگاه‌های آنان در بخش شمالی استان گلستان، بخش‌های کوچکی از استان خراسان رضوی در شهرستان تربت‌جام و خراسان شمالی (منطقهٔ راز و جرگلان شهرستان بجنورد) پراکنده هستند. از شهرهای مهم ترکمنان در ایران می‌توان بندر ترکمن، گنبد قابوس، کلاله، آق قلا، گمیشان، مراوه‌تپه، سیمین‌شهر و اینچه‌برون و بخش‌هایی از مینودشت را نام برد.

فرهنگ[ویرایش]

ترکمن‌ها تا اوایل قرن بیستم عمدتاً کوچ‌نشین بودند اما پس از آن به مرور ده‌نشین و شهرنشین شده‌اند، از نظر دینی پیرو دین اسلام و اهل سنت و از لحاظ زبانی و فرهنگی با سایر مردمان ترک گروه زبان‌های اغوز نظیر آذربایجانی‌ها و ترک‌های استانبولی نزدیکی دارند.[۸][۹]

ساز اصلی در موسیقی ترکمنی انواع دوتار ترکمنی است. همچنین نواختن کمانچه و نی نیز در بین ترکمنان رواج دارد و در دههٔ اخیر برخی، به اجرای نغمات این موسیقی با سازهای الکترونیک روی آورده‌اند. محمدرضا درویشی ساز کمانچه را هم ساز اصیل ترکمنی نمی‌داند.[۱۰]

دستگاه‌های موسیقی ترکمنی معمولاً بر اساس تعداد پرده‌های مورد استفاده در تامدئرا و چگونگی توالی آن‌ها نسبت به هم متمایز می‌شوند. تشخص دستگاه‌ها و تمایز آن‌ها نسبت به هم بر اساس پرده‌ها و نحوه توالی آن‌ها در تامدئرا تدوین یافته به نظر می‌رسد.[۱۱]

اسب‌های ترکمن پرورش یافته در منطقه ترکمن‌صحرای ایران یکی از اصیل‌ترین نژادهای اسب در سطح جهان می‌باشد، در سه گروه: یموت، اسب آخال تکه، چناران (مخلوط از تلاقی اسب ترکمن و اسب عرب) دسته‌بندی شده‌اند. شهرستان گنبدکاووس و کلاله از مراکز مهم پرورش اسب ترکمن است.[۱۲] و هرساله مسابقاتی تحت عنوان کورس بهاره و پاییزه درشهرهای گنبدواق قلا وبندرترکمن برگزار می‌شود.

سرشناسان[ویرایش]

و سایر افراد ازجمله غیاث الدین صحنه وحاج خوشگلدی صحنه و…

توضیحات[ویرایش]

  1. بر پایه سرشماری سال ۲۰۰۰؛ کل کسانی که داوطلبانه خود را از ملیت ایران معرفی کرده بودند، از حدود ۳۷۰ هزار نفر، ۴،۷۰۰ نفر را اقوام ترکمن تشکیل می‌دادند.

منابع[ویرایش]

  1. CIA World Factbook Iran
  2. https://www.ethnologue.com/language/tuk
  3. Iranian Studies Group at MIT, Iranian-American Community Survey Results, 2005. Web.mit.edu. Retrieved November 28, 2011.
  4. https://www.ethnologue.com/country/IR/languages
  5. https://www.ethnologue.com/country/IR/languages
  6. Peoples of Western Asia By Marshall Cavendish Corporation
  7. سیری در تاریخ سیاسی اجتماعی ترکمنها، امین‌الله گلی، نشر علم، ۱۳۶۶
  8. سرواژه‌های Turkish ,Azerbaijani ,Turkmen,Uzbek,Kazakh,http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=67&menu=004
  9. دنیس سینیور-مجموعه زبان‌های اورال-آلتایی صفحهٔ ۹۰
  10. بنگرید به دائرةالمعارف سازهای ایرانی، محمدرضا درویشی، مؤسسه فرهنگی هنری ماهور، تهران، ۱۳۸۰
  11. مقدمه کتاب موسیقی ترکمنی، آوانویسی و تجزیه و تحلیل محمد تقی مسعودیه، تهران: مؤسسه فرهنگی – هنری ماهور، ۱۳۷۹
  12. نغمه عقیلی. «سمند، زیباترین اسب ترکمن/یکه‌تازی اسب ترکمن در پهندشت گنبد». روزنامه ایران، ۴/۱۰/۸۶. بازبینی‌شده در ۲ اردیبهشت ۱۳۹۲. 

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]