مجلس مؤسسان دوم ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

در ۱۳۲۸ یک مجلس موسسان در ایران تشکیل شد برای تغیر قانون اساسی مشروطه ۱۲۸۵. شاه محمد رضا پهلوی مجلسی را در اسفند ۱۳۲۷ تشکیل داد؛ او پیگیر یک امتیاز سلطنتی شد که به او این حق را می‌داد که به منظور برگزاری یک انتخابات جدید برای تشکیل یک مجلس جدید، مجلس را منفصل کند. او همچنین روشی را در قانون اساسی برای ایجاد اصلاحات بعدی تعیین کرد. اصلاحات در اردیبهشت ۱۳۲۸ (می ۱۹۴۹) با اتفاق آرا مجلس موسسان تایید شد.

در طول سال گذشته، شاه تغییراتی را به عنوان قسمتی از طرح‌های مختلف خود برای افزایش قدرت شهریاری و سلطنتی در قانون اساسی ایجاد کرده بود. شاه از طرف دیپلمات‌های بریتانیایی و امریکایی که فکر می‌کردند برهم زدن تعادل در اصل تفکیک قوا کار منطقی ای نیست، علیه این حرکتش مورد توصیه و نصیحت قرار گرفته بود. در ۴ فوریه ۱۹۴۹ (۱۵ بهمن ۱۳۲۷) شاه با شلیک گلوله مورد سوءقصد قرار گرفت و دو گلوله به او آسیب رساندند. آن بعد از ظهر، دولت حکومت نظامی اعلام کرد و طی یک جلسه ویژه در مجلس، قوانین سختی علیه مخالفان سیاسی شاه تصویب شد. گروه بنیادگرای مذهبی فدائیان اسلام مظنون به ارتباط با این سوء قصد بود و با احتمال ضعیف مرتبط با حزب کمونیست گرای توده ایران. مجلس، حزب توده را غیر قانونی و یاغی اعلام کرد و رهبران آن را دستگیر نمود. شاه عملاً آیت‌الله ابوالقاسم کاشانی که با فدائیان اسلام نوعی اتحاد استراتژیک را تشکیل داده بود را تبعید کرد. در جوی از همدردی ملی برای سلطنت ، شاه از مجلس موسسان درخواست کرد تا در قانون اساسی اصلاحاتی ایجاد شود که قدرت بیشتری را به شاه بدهد. او اعضای مجلس موسسان را از بین حامیان خودش انتخاب کرد. همچنین فشار برای تشکیل مجلس سنای ایران را بیشتر کرد. سنا می‌شد مجلس علیا با اعضای کمتر از حالت پارلمان دو مجلسی که در قانون مشروطه ۱۲۸۵ نوشته شده بود اما هرگز تشکیل نشده بود. انتظار می‌رفت که مجلس سنا طرفدار شاه باشد.

انتخابات برای مجلس شانزدهم در اواخر ژوئیه ۱۹۴۹ (تیر ۱۳۲۸) شروع شد. مجلس شانزدهم برای این بود که یک پارلمان دو مجلسی ایجاد شود متشکل از مجلس به عنوان مجلس سفلی و سنا به عنوان مجلس علیا. در پی قالب کاری تصویب شده در قانون مشروطه ۱۲۸۵، شاه شروع به تعیین ۳۰ سناتور از ۶۰ سناتور کرد. در مقابل انتخاب سلطنت طلبان نزدیک شاه توسط او، و نگرانی‌ها درباره تقلبش در انتخابات عمومی، محمد مصدق در ۲۴ مهر ۱۳۲۸ (۱۳ اکتبر ۱۹۴۹) از مردم درخواست اعتراض رسمی کرد. هزاران نفر از عمارت مصدق تا باغ کاخ سلطنتی راهپیمایی کردند. در آنجا، در یک نشست با وزیر امور داخله عبدالحسین هژیر، ۲۰ سیاستمدار رادیکال مخالف به رهبری مصدق خواستار توقف مداخله شاه و ممانعت او از انتخابات آزاد شدند. بعد از سه روز تحصن مخالفان آنها از هژیر قول گرفتند که او انتخابات را به صورت منصفانه برگزار کند. بلافاصله، کمیته ۲۰ نفره از ائتلاف جبهه ملی تشکیل شد. در چند هفته بعد، انتخابات با تقلب به چالش کشیده شد. در این جریان، هژیر در ۱۳ یا ۱۴ آبان ۱۳۲۸ توسط فدائیان اسلام به قتل رسید. در بهمن ۱۳۲۸ در نتیجه انتخابات مجلس شانزدهم، جبهه ملی هشت کرسی در مجلس را به دست آورد-کاشانی و مصدق هر دو- و از آن مرحله به بعد برای چند سال به درخواست برای کاهش قدرت سلطنتی و برگشت به قانون مشروطه ۱۲۸۵ ادامه دادند. با حمایت فدائیان افراطی، روحانیون، و مردم طبقه متوسط، بر خلاف نفوذ کم ایشان در پارلمان، جبهه ملی تبدیل شد به جنبش مقاومت اصلی ایران. تغییرات خود سرانه قانون اساسی یک واکنش شدید پس زنی علیه خود شاه ایجاد کرده بود.[۱]

زمینه‌ها[ویرایش]

۱۹۴۹ - ۱۳۲۸[ویرایش]

ترور ناموفق[ویرایش]

تغییرات قانون اساسی[ویرایش]

انتخابات مجلس شانزدهم[ویرایش]

نتایج[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Ervand Abrahamian مارس و آوریل ۱۹۷۹. «Iran in Revolution: The Opposition Forces».  MERIP Reports (Middle East Research and Information Project (MERIP)) (75–76 Iran in Revolution): 3–8.