کردهای ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

کردها در ایران یا همچنین کردهای ایران، به آن دسته از مردم کشور ایران گفته می‌شود که از قومیت کرد هستند و به زبان کردی به عنوان زبان مادری صحبت می‌کنند. کردها پس از فارس‌ها و آذری‌ها سومین گروه قومی عمده در کشور ایران هستند و بنابر آمار برخی از منابع ۱۰ درصد از جمیت کشور ایران را تشکیل می‌دهند.[۱][۲][۳]

پراکندگی جغرافیایی[ویرایش]

کردستان ایران که از آن با عنوان شرق کردستان (به کردی: ڕۆژهه‌ڵات کوردستان Rojhilatê Kurdistanê) نیز یاد می‌شود، نامی غیررسمی برای مناطقی غرب و شمال غرب ایران و مناطق مرزی ایران با عراق و ترکیه است که کردها در آنجا زندگی می‌کنند[۴] و استان‌های کردستان و کرمانشاه و بخش‌هایی از استان‌های ایلام و آذربایجان غربی را در بر می‌گیرد.[۵][۶][۷]

کردها عمدتاً کردستان ایران را به عنوان یکی از چهار قسمت سرزمین کردستان در نظر می‌گیرند که بخش‌های دیگر آن در جنوب شرقی ترکیه، شمال عراق و شمال سوریه قرار دارد.[۴]

بنا بر نتایج سرشماری سال ۱۳۸۵، چهار استان کردنشین ایران، شامل آذربایجان غربی (۲۸۷۳۴۵۹ نفر)، کرمانشاه (۱۸۷۹۳۸۵ نفر)، کردستان (۱۴۴۰۱۵۶ نفر) و ایلام (۵۴۵۷۸۷ نفر) روی‌هم‌رفته جمعیتی برابر با ۶۷۳۸۷۸۷ نفر داشته‌اند.[۸] البته در جنوب استان ایلام جماعتی از مردم لر هم زندگی می‌کنند.[۹] کردها همچنین ۲۱ درصد از جمعیت استان آذربایجان غربی را تشکیل می‌دهند.[۱۰]

جمعیت کلی کردها تقریباً ۹ تا ۱۰ درصد از جمعیت ایران را تشکیل می‌دهد.[۱][۲][۳] بیشتر کردهای ایران پیروی مذهب تسنن شافعی هستند، اما در جنوب کردستان ایران، در استان‌های کرمانشاه و ایلام و نیز در شرق استان کردستان و نیز کردهای ساکن در استان‌های خراسان شمالی،[۱۱] همدان و لرستان بیشتر کردها پیروی مذهب تشیع هستند.[۱۲][۱۳] در خلال انقلاب بهمن ۱۳۵۷ که سبب به قدرت رسیدن حاکمیت شیعه و اجرای شریعت اسلامی بر مبنای مذهب تشیع گردید، احزاب سیاسی کرد به دنبال کسب خودمختاری برآمده و به بسیج مردم پرداختند، اما در کسب خودمختاری موفقیتی به دست نیاوردند.[۱۴][۱۵][۱۶] با این حال از دههٔ ۱۹۹۰ با افزایش فعالیت‌های سیاسی در عراق، ترکیه و سوریه موجی جدید از جنبش کردی در ایران آغاز شده‌است.[۱۵]

جنبش کردی در ایران[ویرایش]

جنبش کردی در ایران[۱۷] که از آن با عنوان درگیری ایران با کردها نیز یاد می‌شود[۱۸][۱۹] یک درگیری سیاسی درازمدت و ادامه‌دار[۱۷][۲۰][۲۰] میان نیروهای اپوزیسیون کردی در غرب ایران و حکومت‌های ایران[۱۷] است که از زمان تشکیل رضاشاه پهلوی در سال ۱۹۱۸ تاکنون ادامه داشته‌است.[۲۰] اگرچه برخی از احزاب ناسیونالیست کرد ایران به دنبال جدایی از ایران و تأسیس یک جمهوری مستقل کردی هستند، اما برخی دیگر نیز با این مشی مخالف بوده و در واقع احزاب کنفدرالیست و کمونیستی هستند که گرایش‌های چپ‌گرایانه و یا فمینیستی و غیرتجزیه‌طلبانه دارند و معتقد به چاره‌یابی غیرناسیونالیستی مسئلهٔ کرد در ایران می‌باشند.[۲۱]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ فکت‌بوک سازمان سیا: ایران، نوشته‌شده در ۲۶ اوت ۲۰۱۳؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ کتابخانۀ کنگره: ایران، نوشته‌شده در می ۲۰۰۸؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ دانشنامۀ لوکلکس: مردمان ایران؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ بیداری کردی: ملت‌سازی در سرزمینی تکه‌پاره‌شده، ۲۰۱۴، نوشتهٔ اوفرا بنگیو، انتشارات دانشگاه تگزاس.
  5. واحد تحقیقات فدرال، ۲۰۰۴، ایران: مطالعهٔ کشوری، انتشارات کیسینجر. ISBN 1-4191-2670-9، ISBN 978-1-4191-2670-3، ص ۱۲۱.
  6. همگرایی تمدن‌ها: دگرگونی جوامع مسلمان در جهان، نوشتهٔ یوسف کوربیج و امانوئل تاد، ۲۰۱۱، انتشارات دانشگاه کلمبیا؛ ص ۷۴. ISBN 0-231-15002-4، ISBN 978-0-231-15002-6.
  7. معرفی قالی کردی و دیگر بافته‌ها، نوشتهٔ ویلیام ایگلتون، ۱۹۹۸، انتشارات اسکورپیون. ISBN 0-905906-50-0، ISBN 978-0-90590650-.
  8. استاتوئید: استان‌های ایران، بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.
  9. اخبار جهان: کاتالونیایی دیگر در ایران، بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.
  10. طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی)، به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور، مدیر طرح و مسئول سیاست‌گذاری: منصور واعظی، تهران: مؤسسهٔ انتشارات کتاب نشر، ۱۳۹۱.
  11. کجارو: عشایر کرد خراسان، گردشگری عشایری، نوشته‌شده در ۹ آبان ۱۳۹۵ توسط زهرا صالح‌نژاد؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.
  12. دانشنامۀ ایرانیکا: ایلات کرد، نوشتۀ پیر اوبرلینگ، نوشته‌شده در ۲۰ ژوئیۀ ۲۰۰۴؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.
  13. عشایر، رنگواره‌های یک‌رنگ: ایل‌ها و طوایف کرد ایران؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.
  14. جنبش ملی کرد، نوشتهٔ دیوید رومانو، ۲۰۰۶، نیویورک: انتشارات دانشگاه کمبریج؛ ص ۲۳۵. ISBN 0-521-85041-X.
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ تاریخ معاصر کردها، نوشتهٔ دیوید مک‌داول، ۱۹۹۶، لندن: انتشارات آی.بی. تاوریس؛ ص ۲۷۰. ISBN 1-85043-653-3. خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «.D9.85.DA.A9.E2.80.8C.D8.AF.D8.A7.D9.88.D9.84_.DB.B1» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  16. مصایب و درگذشت رحمان کُرد: رؤیای کردستان، نوشتۀ کارول پرانهابر، ۲۰۰۹، نیویورک: انتشارات آی. یونیورس.
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ خاورمیانه در آشفتگی: درگیری، انقلاب و تغییر، نوشتهٔ ویلیام مارک حبیب، رافائل فرانکل و مینا الاریبی، ۲۰۱۲، سانتا باربارا: گروه انتشاراتی گرینوود؛ ص ۴۶. ISBN 978-0-313-33914-1
  18. خلیج معاصر، نوشتهٔ سورندرا بوتانی، ۱۹۸۰، انتشارات آکادمیک؛ ص ۳۲.
  19. https://books.google.com/books?id=VuG5AAAAIAAJ&q="kurdish+iranian+conflict" گزارش خاور نزدیک و شمال آفریقا، دفتر اجرایی رئیس جمهور، ۱۹۷۹، ص ۲۳.
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ ۲۰٫۲ کردهای ایران: مقاومت شکست‌خورده و اپورتونیستی، ۱۹۱۸ - ، نوشتهٔ بنجامین اسمیت؛ زمین و شورش: جدایی‌خواهی کردها در چشم‌اندازی تطبیقی، انتشارات کرنل، ص ۱۰. خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «.D8.A7.D8.B3.D9.85.DB.8C.D8.AA_.DB.B1» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.). خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «.D8.A7.D8.B3.D9.85.DB.8C.D8.AA_.DB.B1» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  21. روژهلات: فؤاد بریتان: کنفدرالیسم دموکراتیک راهکاری مناسب برای حل مسئلۀ کرد در ایران است؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.