کردهای ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
کردهای ایران
کل جمعیت
برآوردشده از ۶٬۷۳۸٬۷۸۷[۱][منبع بهتری نیاز است] تا ۸٬۰۰۰٬۰۰۰ تن[۲][۳][۴]
زبان‌ها
عمدتاً زبان‌های کردی (سورانی، کرمانجی، گویش‌های جنوبی کردی، گویش‌های گورانی، زبان لکی) و نیز زبان فارسی، زبان آذری
دین
شیعه و سنی؛ و اقلیت‌های اهل حق، Kurdish Christianity، بهائیت
پراکنش مردم کرد در ایران بر اساس استان‌ها

کردها در ایران یا همچنین کردهای ایران، به آن دسته از مردم کشور ایران گفته می‌شود که از قومیت کرد هستند و به زبان کردی به عنوان زبان مادری صحبت می‌کنند. کردها پس از فارس‌ها و آذری‌ها سومین گروه قومی عمده در کشور ایران هستند و بنابر آمار برخی از منابع ۱۰ درصد از جمیت کشور ایران را تشکیل می‌دهند.[۵][۶][۷]

پراکندگی جغرافیایی[ویرایش]

کردستان ایران که از آن با عنوان شرق کردستان (به کردی: ڕۆژهه‌ڵات کوردستان Rojhilatê Kurdistanê) نیز یاد می‌شود، نامی غیررسمی برای مناطقی غرب و شمال غرب ایران و مناطق مرزی ایران با عراق و ترکیه است که کردها در آنجا زندگی می‌کنند[۸] و استان‌های کردستان و کرمانشاه و ایلام و بخش‌هایی از آذربایجان غربی را در بر می‌گیرد.[۹][۱۰][۱۱]

کردها عمدتاً کردستان ایران را به عنوان یکی از چهار قسمت سرزمین کردستان در نظر می‌گیرند که بخش‌های دیگر آن در جنوب شرقی ترکیه، شمال عراق و شمال سوریه قرار دارد.[۸]

بنا بر نتایج سرشماری سال ۱۳۸۵، چهار استان کردنشین ایران، شامل آذربایجان غربی (۲۸۷۳۴۵۹ نفر)، کرمانشاه (۱۸۷۹۳۸۵ نفر)، کردستان (۱۴۴۰۱۵۶ نفر) و ایلام (۵۴۵۷۸۷ نفر) روی‌هم‌رفته جمعیتی برابر با ۶۷۳۸۷۸۷ نفر داشته‌اند.[۱۲] البته در جنوب استان ایلام جماعتی از مردم لر هم زندگی می‌کنند.[۱۳] کردها همچنین ۶۷ درصد از جمعیت استان آذربایجان غربی را تشکیل می‌دهند.[۱۴]

جمعیت کلی کردها تقریباً ۹ تا ۱۰ درصد از جمعیت ایران را تشکیل می‌دهد.[۵][۶][۷] بیشتر کردهای ایران پیروی مذهب تسنن شافعی هستند، اما در جنوب کردستان ایران، در استان‌های کرمانشاه و ایلام و نیز در شرق استان کردستان و نیز کردهای ساکن در استان‌های خراسان شمالی،[۱۵] همدان و لرستان و ابرکوه بیشتر کردها پیروی مذهب تشیع هستند.[۱۶][۱۷] در خلال انقلاب بهمن ۱۳۵۷ که سبب به قدرت رسیدن حاکمیت شیعه و اجرای شریعت اسلامی بر مبنای مذهب تشیع گردید، احزاب سیاسی کرد به دنبال کسب خودمختاری برآمده و به بسیج مردم پرداختند، اما در کسب خودمختاری موفقیتی به دست نیاوردند.[۱۸][۱۹][۲۰] با این حال از دههٔ ۱۹۹۰ با افزایش فعالیت‌های سیاسی در عراق، ترکیه و سوریه موجی جدید از جنبش کردی در ایران آغاز شده‌است.[۱۹]

جنبش کردی در ایران[ویرایش]

جنبش کردی در ایران[۲۱] که از آن با عنوان درگیری ایران با کردها نیز یاد می‌شود[۲۲][۲۳] یک درگیری سیاسی درازمدت و ادامه‌دار[۲۱][۲۴][۲۴] میان نیروهای اپوزیسیون کردی در غرب ایران و حکومت‌های ایران[۲۱] است که از زمان تشکیل رضاشاه پهلوی در سال ۱۹۱۸ تاکنون ادامه داشته‌است.[۲۴] اگرچه برخی از احزاب ناسیونالیست کرد ایران به دنبال جدایی از ایران و تأسیس یک جمهوری مستقل کردی هستند، اما برخی دیگر نیز با این مشی مخالف بوده و در واقع احزاب کنفدرالیست و کمونیستی هستند که گرایش‌های چپ‌گرایانه یا فمینیستی و غیرتجزیه‌طلبانه دارند و معتقد به چاره‌یابی غیرناسیونالیستی مسئلهٔ کرد در ایران می‌باشند.[۲۵]

منابع[ویرایش]

  1. "Iran Provinces". statoids.com. 
  2. Hoare, Ben; Parrish, Margaret, eds. (1 March 2010). "Country Factfiles — Iran". Atlas A–Z (Fourth ed.). London: دورلینگ کیندرزلی Publishing. p. 238. ISBN 978-0-7566-5862-5. Population: 74.2 million; Religions: Shi'a Muslim 91%, Sunni Muslim 8%, other 1%; Ethnic Mix: Persian 50%, Azari 24%, other 10%, Kurd 8%, Lur and مردم بختیاری 8% 
  3. World Factbook (Online ed.). Langley, Virginia: US سیا. 2015. ISSN 1553-8133. Retrieved 2 August 2015.  A rough estimate in this edition has populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in سوریه، which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or adjacient regions. CIA estimates are از تاریخ اوت ۲۰۱۵ – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15%-20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.
  4. Yildiz, Kerim; Fryer, Georgina (2004). The Kurds: Culture and Language Rights. Kurdish Human Rights Project.  Data: 18% of Turkey, 20% of Iraq, 8% of Iran, 9.6%+ of Syria; plus 1–2 million in neighboring countries and the diaspora
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ فکت‌بوک سازمان سیا: ایران، نوشته‌شده در ۲۶ اوت ۲۰۱۳؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ کتابخانۀ کنگره: ایران، نوشته‌شده در می ۲۰۰۸؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ دانشنامۀ لوکلکس: مردمان ایران؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ بیداری کردی: ملت‌سازی در سرزمینی تکه‌پاره‌شده، ۲۰۱۴، نوشتهٔ اوفرا بنگیو، انتشارات دانشگاه تگزاس.
  9. واحد تحقیقات فدرال، ۲۰۰۴، ایران: مطالعهٔ کشوری، انتشارات کیسینجر. شابک: ‎۱-۴۱۹۱-۲۶۷۰-۹، ISBN 978-1-4191-2670-3، ص ۱۲۱.
  10. همگرایی تمدن‌ها: دگرگونی جوامع مسلمان در جهان، نوشتهٔ یوسف کوربیج و امانوئل تاد، ۲۰۱۱، انتشارات دانشگاه کلمبیا؛ ص ۷۴. ISBN 0-231-15002-4، ISBN 978-0-231-15002-6.
  11. معرفی قالی کردی و دیگر بافته‌ها، نوشتهٔ ویلیام ایگلتون، ۱۹۹۸، انتشارات اسکورپیون. ISBN 0-905906-50-0، ISBN 978-0-90590650-.
  12. استاتوئید: استان‌های ایران، بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.
  13. اخبار جهان: کاتالونیایی دیگر در ایران، بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.
  14. طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی)، به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور، مدیر طرح و مسئول سیاست‌گذاری: منصور واعظی، تهران: مؤسسهٔ انتشارات کتاب نشر، ۱۳۹۱.
  15. کجارو: عشایر کرد خراسان، گردشگری عشایری، نوشته‌شده در ۹ آبان ۱۳۹۵ توسط زهرا صالح‌نژاد؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.
  16. دانشنامۀ ایرانیکا: ایلات کرد، نوشتۀ پیر اوبرلینگ، نوشته‌شده در ۲۰ ژوئیۀ ۲۰۰۴؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.
  17. عشایر، رنگواره‌های یک‌رنگ: ایل‌ها و طوایف کرد ایران؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.
  18. جنبش ملی کرد، نوشتهٔ دیوید رومانو، ۲۰۰۶، نیویورک: انتشارات دانشگاه کمبریج؛ ص ۲۳۵. شابک: ‎۰-۵۲۱-۸۵۰۴۱-X.
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ تاریخ معاصر کردها، نوشتهٔ دیوید مک‌داول، ۱۹۹۶، لندن: انتشارات آی.بی. تاوریس؛ ص ۲۷۰. ISBN 1-85043-653-3. خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «مک‌داول ۱» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  20. مصایب و درگذشت رحمان کُرد: رؤیای کردستان، نوشتۀ کارول پرانهابر، ۲۰۰۹، نیویورک: انتشارات آی. یونیورس.
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ ۲۱٫۲ خاورمیانه در آشفتگی: درگیری، انقلاب و تغییر، نوشتهٔ ویلیام مارک حبیب، رافائل فرانکل و مینا الاریبی، ۲۰۱۲، سانتا باربارا: گروه انتشاراتی گرینوود؛ ص ۴۶. شابک: ‎۹۷۸-۰-۳۱۳-۳۳۹۱۴-۱
  22. خلیج معاصر، نوشتهٔ سورندرا بوتانی، ۱۹۸۰، انتشارات آکادمیک؛ ص ۳۲.
  23. https://books.google.com/books?id=VuG5AAAAIAAJ&q="kurdish+iranian+conflict" گزارش خاور نزدیک و شمال آفریقا، دفتر اجرایی رئیس‌جمهور، ۱۹۷۹، ص ۲۳.
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ ۲۴٫۲ کردهای ایران: مقاومت شکست‌خورده و اپورتونیستی، ۱۹۱۸ - ، نوشتهٔ بنجامین اسمیت؛ زمین و شورش: جدایی‌خواهی کردها در چشم‌اندازی تطبیقی، انتشارات کرنل، ص ۱۰. خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «اسمیت ۱» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.). خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «اسمیت ۱» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  25. روژهلات: فؤاد بریتان: کنفدرالیسم دموکراتیک راهکاری مناسب برای حل مسئلۀ کرد در ایران است؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.