آیه تطهیر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شیعه
Hadith Ali.svg
عقاید
اصول توحید • نبوت • معاد یا قیامت
عدل • امامت
فروع نماز • روزه • خمس • زکات • حج • جهاد • امر به معروف و نهی از منکر • تولی • تبری
عقاید برجسته مهدویت: غیبت (غیبت صغری، غیبت کبراانتظار، ظهور و رجعت • بدا • شفاعت و توسل • تقیه • عصمت • مرجعیت، حوزه علمیه و تقلید • ولایت فقیه • متعه • شهادت ثالثه • جانشینی محمد • نظام حقوقی
شخصیت‌ها
چهارده معصوم محمد • علی • فاطمه • حسن • حسین • سجاد • باقر • صادق • کاظم • رضا • جواد (تقی) • هادی (نقی) • حسن (عسکری) • مهدی
صحابه سلمان فارسی • مقداد بن اسود • میثم تمار • ابوذر غفاری • عمار یاسر • بلال حبشی • جعفر بن ابی‌طالب • مالک اشتر • محمد بن ابوبکر • عقیل • عثمان بن حنیف • کمیل بن زیاد • اویس قرنی • ابوایوب انصاری • جابر بن عبدالله انصاری • ابن عباس • ابن مسعود • ابوطالب • حمزه • یاسر • عثمان بن مظعون • عبدالله بن جعفر • خباب بن ارت • اسامه بن زید • خزیمة بن ثابت • مصعب بن عمیر • مالک بن نویره • زید بن حارثه
زنان: فاطمه بنت اسد • حلیمه • زینب • ام کلثوم بنت علی • اسماء بنت عمیس • ام ایمن • صفیه بنت عبدالمطلب • سمیه
علما روحانیان شیعه
مکان‌های متبرک
مکه و مسجد الحرام • مدینه، مسجد النبی و بقیع • بیت‌المقدس و مسجدالاقصی • نجف، حرم علی بن ابی‌طالب و مسجد کوفه • کربلا و حرم حسین بن علی • کاظمین و حرم کاظمین • سامرا و حرم عسکریین • مشهد و حرم علی بن موسی الرضا
دمشق و زینبیه • قم و حرم فاطمه معصومه  • شیراز و شاه چراغ • آستانه اشرفیه و سید جلال‌الدین اشرف • ری و شاه عبدالعظیم
مسجد • امامزاده • حسینیه
روزهای مقدس
عید فطر • عید قربان (عید اضحی) • عید غدیر خم • محرّم (سوگواری محرمتاسوعا، عاشورا و اربعین)  • عید مبعث • میلاد پیامبر • تولد ائمه  • ایام فاطمیه
رویدادها
رویداد مباهله • غدیر خم • سقیفه بنی‌ساعده • فدک • رویداد خانه فاطمه • قتل عثمان • نبرد جمل • نبرد صفین • نبرد نهروان • واقعه کربلا • مؤتمر علماء بغداد • حدیث ثقلین • اصحاب کسا • آیه تطهیر • شیعه‌کُشی
کتاب‌ها
قرآن • نهج‌البلاغه • صحیفه سجادیه
کتب اربعه: الاستبصار • اصول کافی • تهذیب الاحکام • من لایحضره الفقیه
مصحف فاطمه • مصحف علی • اسرار آل محمد
وسائل‌الشیعه • بحارالانوار • الغدیر • مفاتیح‌الجنان
تفسیر مجمع‌البیان • تفسیر المیزان • کتب شیعه
شاخه‌ها
دوازده‌امامی (اثنی‌عشری) • اسماعیلیان • زیدیه
منابع اجتهاد
کتاب (قرآن) • سنت (روایات پیامبر و ائمه) • عقل • اجماع

آیه تطهیر، بخشی از آیه ۳۳ از سوره احزاب قرآن کریم است.[۱] این آیه درباره اصحاب کساء است. چنان که ابوسعید خدری از پیامبر (ص) روایت کرد که فرمود این آیه دربارهٔ پنج تن: خودم، علی،فاطمه ،حسن و حسین است..[۲][۳]

Ahlebeyt.JPG

دیدگاه آکادمیک[ویرایش]

به نوشته واسلیلیا واگلیری در دانشنامه اسلام، آیات پیش از این در مورد دستور العمل‌هایی برای زنان پیامبر است و افعال و ضمایر به صورت جمع مونث هستند؛ ولی در این آیه که خطاب به اهل خانه است، ضمایر به صورت جمع مذکر هستند. بنابراین گفته شده که دیگر بحث زنان پیامبر مطرح نیست، یا حداقل صرفاً آنها نیستند. پس این آیه به چه کسی بر می‌گردد؟ عبارت اهل بیت فقط می‌تواند معنی "خانواده پیامبر" را بدهد. این امتیاز به طور طبیعی به همه خویشاوندان محمد منتهی می‌شود، چه آنهایی که در قبیله او بودند، چه انصار و در واقع همه جامعه. ولی داستانی وجود دارد که در بسیاری از احادیث آمده است. بنا بر این روایت، محمد عبای خود را در موقعیت‌های گوناگون (از جمله رویداد مباهله) بر روی نوه‌هایش حسن و حسین، دخترش فاطمه و دامادش علی افکند. و بدین ترتیب، این پنج تن هستند که عنوان اصحاب کسا به آنها داده می‌شود. تلاش‌هایی صورت گرفته تا زنان پیامبر را هم به این گروه اضافه کنند؛ ولی عموما شمار افرادی که واجد این امتیاز هستند محدود به پنج است.[۴]

آیه تطهیر و ترجمه آن[ویرایش]

  • (به عربی: إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكمُ‌ْ تَطْهِيرًا)[۵]
  • خداوند فقط می‌خواهد پلیدی وگناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملا شمارا پاک سازد.[۶]

تفسیر آیه تطهیر در منابع شیعی[ویرایش]

تفسر آیه تطهیر در تفسیر نمونه[ویرایش]

تفسیرنمونه ذیل آیه تطهیر چنین می‌آورد:

تعبیر به انما که معمولا برای حصر است، دلیل بر این است که این موهبت ویژه خاندان پیامبر (صلی الله علیهوآلهوسلّم) است.

جمله یرید اشاره به اراده تکوینی پروردگار است، و گرنه اراده تشریعی، و به تعبیر دیگر لزوم پاک نگاهداشتن خویش، انحصاری به خاندان پیامبر (صلی الله علیهوآلهوسلّم) ندارد، و همه مردم بدون استثناء به حکم شرع موظفند از هر گونه گناه و پلیدی پاک باشند.

ممکن است گفته شود اراده تکوینی موجب یکنوع جبر است، ولی با توجه به بحثهائی که در مساله معصوم بودن انبیاء و امامان داشته‌ایم پاسخ این سخن روشن می‌شود و در اینجا بطور خلاصه می‌توان گفت: معصومان دارای یکنوع شایستگی اکتسابی از طریق اعمال خویشند، و یکنوع لیاقت ذاتی و موهبتی از سوی پروردگار، تا بتوانند الگو و اسوه مردم بوده باشند.

به تعبیر دیگر معصومان به خاطر تاییدات الهی و اعمال پاک خویش، چنان هستند که در عین داشتن قدرت و اختیار برای گناه کردن به سراغ گناه نمی‌روند درست همانگونه که هیچ فرد عاقلی حاضر نیست، قطعه آتشی را بر دارد و به دهان خویش بگذارد با اینکه نه اجباری در این کار است و نه اکراهی، این حالتی است که از درون وجود خود انسان بر اثر آگاهیها و مبادی فطری و طبیعی می‌جوشد، بی آنکه جبر و اجباری در کار باشد. واژه رجس به معنی شیء ناپاک است خواه ناپاک از نظر طبع آدمی باشد یا به حکم عقل یا شرع و یا همه اینها. و اینکه: در بعضی از کلمات، رجس به معنی گناه یا شرک یا بخل و حسد و یا اعتقاد باطل و مانند آن تفسیر شده، در حقیقت بیان مصداقهائی از آن است، و گرنه مفهوم این کلمه، مفهومی عام و فراگیر است، و همه انواع پلیدیها را به حکم اینکه الف و لام در اینجا به اصطلاح الف و لام جنس است شامل می‌شود. تطهیر به معنی پاک ساختن و در حقیقت تاکیدی است بر مساله اذهاب رجس و نفی پلیدیها، و ذکر آن به صورت مفعول مطلق در اینجا نیز تاکید دیگری بر این معنی محسوب می‌شود.

و اما تعبیر اهل البیت به اتفاق همه علمای اسلام و مفسران، اشاره به اهلبیت پیامبر (صلی الله علیهوآلهوسلّم) است، و این چیزی است که از ظاهر خود آیه نیز فهمیده می‌شود، چرا که بیت گرچه به صورت مطلق در اینجا ذکر شد، اما به قرینه آیات قبل و بعد، منظور از آن، بیت و خانه پیامبر (صلی الله علیهوآلهوسلّم) است. اما اینکه مقصود از اهل بیت پیامبر (صلی الله علیهوآلهوسلّم) در اینجا چه اشخاصی می‌باشد؟ در میان مفسران گفتگو است، بعضی آن را مخصوص همسران پیامبر (صلی الله علیهوآلهوسلّم) دانسته‌اند، و آیات قبل و بعد را که در باره ازواج رسول خدا (صلی الله علیهوآلهوسلّم) سخن می‌گوید، قرینه این معنی شمرده‌اند.

ولی با توجه به یک مطلب، این عقیده نفی می‌شود و آن اینکه ضمیرهائی که در آیات قبل و بعد آمده عموما به صورت ضمیر جمع مؤنث است، در حالی که ضمائر این قسمت از آیه (انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهر کم تطهیرا) همه به صورت جمع مذکر است، و این نشان می‌دهد معنی دیگری در نظر بوده است. لذا بعضی دیگر از مفسران از این مرحله گام فراتر نهاده و آیه را شامل همه خاندان پیامبر اعم از مردان و همسران او دانسته‌اند.

از سوی دیگر روایات بسیار زیادی که در منابع اهل سنت و شیعه وارد شده معنی دوم یعنی شمول همه خاندان پیامبر (صلی الله علیهوآلهوسلّم) را نیز نفی می‌کند و می‌گوید: مخاطب در آیه فوق منحصرا پنج نفرند: پیامبر (صلی الله علیهوآلهوسلّم)، علی (علیه السلام) و فاطمه (علیهاالسلام) و حسن (علیه السلام) و حسین (علیه السلام). با وجود این نصوص فراوان که قرینه روشنی بر تفسیر مفهوم آیه است تنها تفسیر قابل قبول برای این آیه همان معنی سوم یعنی اختصاص به خمسه طیبه است.

تنها سؤالی که در اینجا باقی می‌ماند این است که چگونه در لابلای بحث از وظایف زنان پیامبر (صلی الله علیهوآلهوسلّم) مطلبی گفته شده است که شامل زنان پیامبر (صلی الله علیهوآلهوسلّم) نمی‌شود. پاسخ این سؤال را مفسر بزرگ مرحوم طبرسی در مجمع البیان چنین می‌گوید: این اولین بار نیست که در آیات قرآن به آیاتی برخورد می‌کنیم که در کنار هم قرار دارند و اما از موضوعات مختلفی سخن می‌گویند، قرآن پر است از این گونه بحثها، همچنین در کلام فصحای عرب و اشعار آنان نیز نمونه‌های فراوانی برای این موضوع موجود است.[۷]

تفسر آیه تطهیر در تفسیر المیزان[ویرایش]

تفسیرالمیزان ذیل آیه تطهیر چنین می‌آورد:

انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا کلمه انما در آیه انحصار خواست خدا را می‌رساند، و می‌فهماند که خدا خواسته که رجس و پلیدی را تنها از اهل بیت دور کند، و به آنان عصمت دهد، و کلمه اهل البیت چه اینکه صرفا برای اختصاص باشد، تا غیر از اهل خانه داخل در حکم نشوند، و چه اینکه این کلمه نوعی مدح باشد، و چه اینکه نداء، و به معنای ای اهل بیت بوده باشد، علی ایحال دلالت دارد بر اینکه دور کردن رجس و پلیدی از آنان، و تطهیرشان، مساله‌ای است مختص به آنان، و کسانی که مخاطب در کلمه عنکم - از شما هستند. بنابر این در آیه شریفه در حقیقت دو قصر و انحصار بکار رفته، یکی انحصار اراده و خواست خدا در بردن و دور کردن پلیدی و تطهیر اهل بیت، دوم انحصار این عصمت و دوری از پلیدی در اهل بیت. حال باید دید اهل بیت چه کسانی هستند؟ بطور مسلم فقط زنان آن جناب اهل بیت او نیستند، برای اینکه هیچگاه صحیح نیست ضمیر مردان را به زنان ارجاع داد، و به زنان گفت عنکم - از شما بلکه اگر فقط همسران اهل بیت بودند، باید می‌فرمود: عنکن، بنابر این، یا باید گفت مخاطب همسران پیامبر و دیگران هستند همچنان که بعضی دیگر گفته‌اند: مراد از اهل البیت، اهل بیت الحرام است، که در آیه ان اولیاؤه الا المتقون آنان را متقی خوانده، و بعضی دیگر گفته‌اند: مراد اهل مسجد رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) است، و بعضی گفته‌اند: همه آن کسانی است که در عرف جزو خاندان آن جناب به شمار می‌روند، چه همسرانش، و چه خویشاوندان و نزدیکانش، یعنی آل عباس، آل عقیل، آل جعفر، و آل علی، و بعضی دیگر گفته‌اند: مراد خود رسول خدا (ص) و همسران اوست، و شاید آنچه به عکرمه و عروه نسبت داده‌اند همین باشد، چون آنها گفته‌اند: مراد تنها و تنها همسران رسول خدا (ص) است.

تا اینکه مخاطب همچنانکه بعضی دیگر گفته‌اند: غیر از همسران آن جناب هستند و خطاب در عنکم - از شما متوجه اقربای رسول خدا (ص) است، یعنی آل عباس، آل علی، آل عقیل، و آل جعفر. و به هر حال، مراد از بردن رجس و تطهیر اهل بیت تنها همان تقوای دینی، و اجتناب از نواهی، و امتثال اوامر است، و بنابر این معنای آیه این است که خدای تعالی از این تکالیف دینی که متوجه شما کرده سودی نمی‌برد، و نمی‌خواهد سود ببرد، بلکه می‌خواهد شما را پاک کند، و پلیدی را از شما دور سازد، و بنابر این آیه شریفه در حد آیه ما یرید الله لیجعل علیکم من حرج و لکن یرید لیطهرکم و لیتم نعمته علیکم می‌باشد، و اگر معنا این باشد، آن وقت آیه شریفه، با هیچ یک از چند معنایی که گذشت نمی‌سازد، چون این معنا با اختصاص آیه به اهل بیت منافات دارد، زیرا خدا این گونه تطهیر را برای عموم مسلمانان و مکلفین باحکام دین می‌خواهد، نه برای خصوص اهل بیت، و حال آنکه گفتیم آیه شریفه دو انحصار را می‌رساند، که انحصار دوم تطهیر اهل بیت است.

و اگر بگویی مراد از بردن رجس، و تطهیر کردن، همانا تقوای شدید و کامل است، و معنای آیه این است که این تشدیدی که در تکالیف متوجه شما کردیم، و در برابر اجر دو چندان هم وعده‌تان دادیم، برای این نیست که خود ما از آن سودی ببریم، بلکه برای این است که می‌خواهیم پلیدی را دور نموده و تطهیرتان کنیم. و در این معنا هم اختصاص رعایت شده، و هم عمومیت خطاب به همسران رسول خدا (ص) و به دیگران، چیزی که هست در اول، خطاب را متوجه خصوص همسران آن جناب نمود، و در آخر یعنی در کلمه عنکم متوجه عموم. لیکن این حرف هم صحیح نیست، برای اینکه در آخر، خطاب متوجه غیر از ایشان شده، و اگر بگویی خطاب متوجه همه است چه همسران و چه غیر آنان، می‌گوییم: این نیز باطل است، برای اینکه غیر از همسران شریک در تشدید تکلیف نبودند، و اجر دو چندان هم ندارند، و معنا ندارد خدای تعالی بفرماید: اگر به شما همسران رسول خدا (ص) تکالیف دشوارتری کردیم، برای این است که خواستیم عموم مسلمانان و شما را پاک نموده و پلیدی را از همه دور کنیم. خواهی گفت: چرا جایز نباشد که خطاب متوجه همسران رسول خدا (ص) و خود رسول خدا (ص) باشد، با اینکه تکلیف خود رسول خدا (ص) هم مانند تکالیف همسرانش شدید است؟ در پاسخ می‌گوییم: نباید همسران آن جناب را با خود آن جناب مقایسه کرد، چون آن جناب مؤید به داشتن عصمت خدایی است، و این موهبتی است که با عمل و اکتساب به دست نمی‌آید، تا بفرماید تکلیف تو را تشدید کردیم، و اجرت را مضاعف نمودیم، تا پاکت کنیم، چون معنای این حرف این است که تشدید تکلیف، و دو چندان کردن اجر مقدمه و یا سبب است برای بدست آمدن عصمت، و به همین جهت هیچ یک از مفسرین این احتمال را نداده‌اند که خطاب متوجه رسول خدا (ص) و همسرانش باشد و بس.[۸]

شان نزول آیه تطهیر[ویرایش]

در باره نزول آیه تطهیر در شأن اهل بیت، سخنان و احادیث بسیاری آمده است. یک سخن آن است که امام صادق از پدرش امام باقر از جابر بن عبدالله انصاری روایت می‌کند. جابر گوید من در اتاق ام سلمه(همسر پیامبر) نزد رسول اللّه بودم که خداوند این آیه را نازل فرمود: «إِنَّما یُریدُ اللّه‌ُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهیراً؛ همانا خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت پلیدی را بزداید و شما را پاکیزه و مطهّر گرداند.»

در این هنگام رسول اللّه،حسن و حسین و فاطمه را فراخواند جلوی خود نشاند، علی را فرا خواند و پشت سر خود نشاند و گفت:" خداوند! اینان اهل بیت من اند پلیدی را از آنان دور دار و آنان را پاکیزه گردان."

ام سلمه که شاهد صحنه بود پرسید: ای رسول خدا! آیا من هم با آنانم؟ پیامبر پاسخ داد: تو به راه خیر هستی. جابر گوید من گفتم: ای پیامبرخدا! خداوند این خاندان پاکیزه وذریّه مبارک را حرمت و اکرام کرد که پلیدی را از آنان دور ساخت. فرمود: ای جابر! زیرا آنان خاندان من و از گوشت و خون من هستند، برادرم علی بزرگ اوصیا، دو پسرم (حسن و حسین) بهترین نوادگانِ (پیامبران)، و دخترم فاطمه بزرگ بانوان است، و مهدی از ماست. جابر گوید پرسیدم: ای رسول خدا! مهدی کیست؟ امامان بعد از من از نسل حسین هستند. نُهمین آنان قائم است که سراسر زمین را از عدالت پر کند، و بر تأویل قرآن قتال کند چنان که من بر تنزیل آن قتال کردم.[۹]

این روایت با تفاوت‌های اندکی همچون این مورد که پیامبر این چهار نفر را در کنار خود در زیر کساء (عبای خود) جای داد و آنگاه آیه را تلاوت نمود در منابع شیعه و سنی زیادی همچون کتاب سلیم؛ ابن باویه، کمال... ، الخصال؛ طوسی، الامالی (از منابع شیعه) و طبری، تفسیر؛ حاکم نیشابوری، المستدرک علی صحیحین؛ طبرانی، المعجم؛ ابوبشر دولابی، الذریة الطاهرة (از منابع اهل سنت) آمده است.[۱۰]

آیه تطهیر از دیدگاه اهل سنت[ویرایش]

خداوند بزرگ و سبحان در قرآن مجید , اهل بیت پیامبر (ص) را مطهر خوانده است: انما یریدالله لیذهب عنک الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا[۱۱] «خداوند می‌خواهد که پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملا شما را پاک سازد.» در روایات اهل سنت مراد از اهل بیت که در این آیه ذکر شده است چه کسانی هستند؟ واقدی در کتاب اسباب التزیل می‌نویسد که آیه تطهیر درباره پنج نفر نازل شد. این پنج نفر عبارتند از: پیامبراسلام (ص)، علی(ع)، فاطمه(س)، حسن(ع) و حسین(ع)[۱۲] ابن حجر در کتاب الاصابه فی تمییزالصحابه می‌نویسد: ام سلمه گفت: در خانه من این آیه تطهیر نازل شد. رسول خدا (ص) فاطمه، علی، حسن وحسین (علیهم السلام) در این خانه بودند. پیامبر (ص) فرمود: هولا اهل بیتی، این عده اهل بیت من هستند. حاکم حسکانی در کتاب شواهد التزیل لقواعد التفصیل می‌نویسد: وقتی که آیه و امر اهلک بالصلاه واصطبر علیها[۱۳] نازل شد، پیامبر اسلام (ص) در هر نمازی می‌آمد در جلوی درب خانه علی (ع) و فاطمه (س) و می‌فرمود: الصلاه رحمکم الله انما یریدالله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت ...[۱۴] ابن عساکر، در کتاب تاریخ دمشق در ترجمه امیرالمومنین علی (ع) از ابی سعید خدری می‌نویسد: پیامبر (ص) بعد از نزول آیه و امرا اهلک بالصلاه واصطبر علیها به مدت هشت ماه در هنگام نماز صبح می‌آمد در جلوی درب خانه علی (ع) و حضرت زهرا (س) و می‌گفت: الصلاه رحمکم الله انما یریدالله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت ویطهرکم تطهیرا.[۱۵] لخمی طبرانی در المعجم الکبیر آورده است: زینب بنت ام سلمه می‌گوید که رسول خدا (ص) در نزد ام سلمه بود که حسن، حسین و فاطمه (علیهم السلام) بر حضرت وارد شدند. حسن در یک سو و حسین در سوی دیگر پیامبر (ص) نشستند و حضرت زهرا (س) نیز در میان این دو قرار گرفت. سپس پیامبر (ص) فرمود: رحمه الله وبرکاته علیکم اهل البیت انه حمید مجید.[۱۶] حاکم نیشابوری در کتاب «مستدرک الصحیحین» , ترمذی در کتاب «سنن» و احمد بن حنبل در کتاب «مسند» می‌نویسد: پیامبر (ص) درب خانه حضرت زهرا (س) می‌رفت و می‌فرمود: الصلاه یا اهل البیت. انما یریدالله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت ویطهرکم تطهیرا[۱۷] شمس الدین ذهبی در کتاب سیر اعلام النبلا می‌نویسد: و صح ان النبی (ص) جلل فاطمه وزوجها و ابنیها لکسا و قال اللهم اهل بیتی اللهم فاذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا، درست است این خبر که پیامبر (ص) فاطمه (س) و دو فرزندش را در کسایی جمع کرد و گفت خداوندا اینها اهل بیت من هستند و رجس و پلیدی را از این عده به دور کن و اینها را پاکیزه گردان.[۱۸]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. احزاب/33
  2. لغت نامه دهخدا
  3. "Fāṭima." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. Brill Online, 2014. Reference.
  4. "Fāṭima." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. Brill Online, 2014. Reference.
  5. قرآن/احزاب/آیه 33
  6. قرآن/ترجمه مکارم/احزاب/آیه 33
  7. تفسر نمونه، آیت الله ناصر مکارم شیرازی
  8. تفسیر المیزان، علامه سید محمد حسین طباطبائی
  9. کفایة الأثر، ص 65-66
  10. محمد انصاری، تطهیر، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، ج 15، ص 564
  11. سوره احزاب، آیه 33
  12. اعیان الشیعه 1، ص 308
  13. همان+سوره طه،132
  14. شواهد التنزیل لقواعد التفضیل 1، ص 497 خ 526
  15. ابن عساکر، تاریخ دمشق، ترجمه الامام علی (ع) ص 89 خ 315
  16. المعجم الکبیر24، ص 282، 281 خ 713
  17. مستدرک الصحیحین 3، ص 158، سنن ترمذی خ 3206، مسنداحمد 3 ص 259
  18. سیراعلام النبلا 2 ص 122