علویان (ترکیه)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

در زمره دوازده‌امامی‌های شیعه
علویان

Alevisme.png
چهره ها

علی-محمدشاه اسماعیل
یونس امرهپیر سلطان ابدال
حاجی بکتاش والی

دوازده امام

یکمین علی · دومین علی
سومین علی · چهارمین علی
پنجمین علی · ششمین علی
هفتمین علی · هشتمین علی
نهمین علی · دهمین علی
یازدهمین علی · دوازدهمین علی

باورها

حق-علی-محمد
چهار درانانسان کامل
قرآنبویروک
وحدت وجود
ظاهرباطن

آداب و رسوم

روزهسماعموسیقی
زکاتواسطهتقیه
دوشکونلوک میدانی

ساختار رهبری

دده‌هامرشدپیر
رهبردرگاهجم
خانه جمباباها

آیین‌ها

نوروزعاشورا
خضر روز

طریقت‌ها

بکتاشیقزلباش

رویدادها

کشتار سیواس

علویان (ترکی: Aleviler، کردی:Elewî)پیروان شاخه‌ای از اسلام هستند. بیشتر پیروان آن در ترکیه و کمی در سوریه اند.علویان را می‌توان شاخه‌ای از شیعیان دوازده امامی دانست. گرچه این گفته به دلیل برخی تفاوت‌های این شاخه با دیگر شیعیان مخالفانی دارد اما روح‌الله خمینی بطور رسمی ایشان را بخشی از شیعیان دسته‌بندی نمود.[نیازمند منبع] علویان ازین جهت که ستایشگر حاجی بکتاش والی هستند، دیدگاه تنگاتنگی با بکتاشیه دارند. گروه‌های قومی علویان را ترکان آناتولی، مردم آذری، تاتارها، کردها، زازاها و ترکمن‌ها تشکیل می‌دهند.

ریشه یابی نام[ویرایش]

ذوالفقار شمشیر نامدار علی و نماد علوی‌ها

این نام از علی، پسرعمو و داماد محمد پیامبر مسلمانان گرفته شده‌است و به چم کسی است که پیرو علی است.

گاهی نام قزلباش نیز بجای علوی به کار می‌رود که نشانگر وفاداری و تابعیت بیشتر این گروه از ایران نسبت به ترکیه‌است.[نیازمند منبع]

پیشینه[ویرایش]

مقاله اصلی تاریخ علوی‌گری

در مورد پیشینه علوی‌گری گفتگوهای زیادی وجود دارد. برخی علوی‌گری را تغییر یافتهٔ ارتدوکس بیزانس و مسیحیت ارمنی‌ها دانسته‌اند، برخی آنرا پوشش خداشناسی شیعه برروی گروه‌های پیش از اسلام دانسته‌اند، اما علویان خود را پیرو اسلام راستین و دوازده امام می‌دانند.[نیازمند منبع]

بسیاری از قبیله‌های آناتولی در زمان ایلخانان مغول شیعه شدند و کسانی مانند یونس امره و حاجی بکتاش درین زمان سربرآوردند. پیرامون همین زمان قزلباش‌ها در اردبیل پایه‌ریزی صفویه را آغاز نموده بودند.

پس از پیمان آماسیه در سال ۸۸۴ خورشیدی بین ایران و عثمانی، قزلباش‌ها خود را در سمتی از مرز یافتند که به باورشان متعلق به آن نبودند و به سمت دیگر یعنی ایران تعلق داشتند.[نیازمند منبع]

پراکندگی[ویرایش]

پراکنش علوی‌های ترکیه

آمار دقیقی از جمعیت علویان در ترکیه در دست نیست. اساسی‌ترین دلیل این موضوع می‌تواند آزارها و رنجش‌های تاریخی گروه‌های سنی تندرو که کمابیش نیز برضد علویان رخ می‌دهند، باشد. جمعیت این گروه ۱۵میلیون برآورد می‌شود.(۲۰٪ کل جمعیت ترکیه)[۱] پیشینه مردم علوی در ترکیه را ترکان آناتولی و به دنبال آن ترکمن‌ها تشکیل می‌دهند، در حدود ۲۰٪ کردها و زازاها در ناحیه آناتولی مرکزی نیز علوی مذهب هستند. به عبارتی ۲۵٪ کردها و زازاها علویند. پیشینه تمرکز علویان در استان تونج‌ایلی (با نام پیشین درسیم) می‌باشد.

باورها[ویرایش]

Asadullah.gif

قلمداد مرز ویژه‌ای برای باورهای علویان کار آسانی نیست. بیشتر باورهای این گروه سینه به سینه از نیاکانشان به ایشان رسیده‌است. مهم‌ترین سرچشمهٔ باورهای این گروه بر پایهٔ بویروک‌های (فرموده‌های) شیخ صفی الدین و سخنان جعفر صادق است. افرادی مانند پیر سلطان ابدال، شاه اسماعیل و حاجی بکتاش نیز نقش بسزایی بر باورهای علویان داشته‌اند.

علویان ارادت ویژه‌ای به علی دارند و او را والاترین آفریده‌ها و همرده محمد برمی‌شمارند. بر همین پایه بسیاری از علویان واژه علی-محمد را برای نشان دادن این باور بکار می‌برند. عبارت «خشنودی خدا، محمد، و علی» کاربرد زیادی در نیایش‌های علوی دارد. ایشان باور به همان دوازده امام دیگر شیعیان داشته و از آنجا که همگی از نسل علی هستند، آنها را با نام علی دوم (حسن مجتبی) تا علی دوازدهم (مهدی) می‌شناسند.[نیازمند منبع]

باور علویان دربارهٔ خدا برگرفته از باور ابن عربی است. باور کسانی مانند منصور حلاج نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. وحدت وجود و حق از پایه‌های باوری علوی‌گری است.

انسان کامل (همان شیعه راستین در نزد دیگر شیعیان) از دیگر باورهای علوی‌گریست.[نیازمند منبع] خودآگاهی و الگوی‌برداری از انسان‌های بزرگی مانند علی و یا حاجی بکتاش راه دستیابی به انسان کامل است.

برازش‌ها[ویرایش]

چهار دروازه معنوی علوی‌گری بترتیب ازین قرارند:

شریعت

طریقت

معرفت

حقیقت

در نزد علویان دستیابی به دروازه سوم و چهارم به ندرت رخ می‌دهد. طریقت که دروازه یا پله دوم است پایهٔ بخش زیادی از دوران زندگی یک علوی است که در آن فرد خود را باید تسلیم رهبر روحانی (پیر، مرشد، دده) بنماید.

پنج گناه بزرگ در نزد علویان:

کشتن یک انسان

زنا

طلاق زن

ازدواج با زن طلاق‌گرفته

دزدی

جمع‌خانه[ویرایش]

جمع‌خانه نیایشگاه علویان است. پایهٔ این نیایش‌ها معراج محمد است. رقص سماع همراه با ساز بخش جدایی ناپذیر هر جمع‌خانه‌ای است. رسمی بنام موم‌سوندو در جمع‌خانه رواج دارد که درآن نیایشگران ۱۲ شمع را به نیت ۱۲ امام با خیساندن خاموش می‌کنند. به طور تاریخی از آن جا که در این آیین زن و مرد با هم هستند، سنی‌ها آن را نمادی از رابطه نامشروع دانسته و علویان را کافر می‌پنداشته‌اند. این موضوع بهانهٔ خوبی برای ترکان عثمانی در زمان جنگ‌های ایران و عثمانی بود تا کشتار قزلباش‌ها را توجیه کنند.[نیازمند منبع]

برادرباشی[ویرایش]

برادرباشی رسمی است که در آن بین دو مرد علوی (و گهگاه بین زن‌هایشان) پیوند برادری بسته می‌شود. این پیمان بر پایهٔ پلهٔ نخست علوی‌گری (شریعت) است و تا پایان پلهٔ دوم پابرجا است. با ورود به پلهٔ سوم با برگزاری جشنی این پیمان برداشته می‌شود اما از آن جا که راهیابی به پلهٔ سوم به ندرت است، این پیوند تا آخر عمر ماندگار می‌ماند.

برازش گروهی[ویرایش]

مانند دیگر شیعیان توسل، استغاثه و تبرک جستن به بارگاه ائمه و بزرگان از دیگر کارهای علویان است. پخش بامیه بین مردم نیز رسمی کهن است.

جشن‌ها[ویرایش]

نوروز، غدیر خضر روز سه روز بزرگ علویان است. همچنین سالگرد زادروز علی و ازدواج علی و فاطمه نیز جشن گرفته می‌شوند.

زکات[ویرایش]

پرداخت زکات علویان با دیگر مسلمانان تفاوت دارد. زکات را می‌توان برای تمامی کارهای نیک پرداخته شود.

مکان‌ها[ویرایش]

اجباری به حج رفتن برای علویان نیست. زیارت بارگاه بزرگان جایگاه ویژه‌ای برای علویان دارد.

ساختار رهبری[ویرایش]

بر خلاف ساختار بکتاشی‌ها و صوفیان که رهبری بر پایهٔ سلسله است، رهبری علویان موروثی است که برگرفته ارز ساختار رهبری صفویه است. نزدیک به ۱۰٪ علویان سید اند.

رهبران علوی با نام‌های پیر مرشدها رهبر دده شناخته می‌شوند. بر خلاف باور به برابری زن مرد، رهبری ویژه مردان است.

بزرگان[ویرایش]

بزرگانی مانند شاه قلو، قراجا احمد (هر دو در استانبولابدال موسی (در آنتالیا)،، سید قاضی از بزرگان علوی بودند.

زنان[ویرایش]

زنان علوی را می‌توان آزادترین زنان مسلمان دانست. مردان حق ازدواج با بیش از یک زن را ندارند. زنان می‌توانند در همهٔ کارهای اجتماعی پابه‌پای مردان باشند. لائیسیته در ترکیه امروزی نیز آزادی زنان را بارزتر کرده‌است.[نیازمند منبع]

رابطه با دیگر مسلمانان[ویرایش]

دشمنی علویان با سنی‌ها بویژه در دوران عثمانی پیشینه‌ای دیرین دارد. سنی‌ها، علویان را کافر به سنت‌های اسلامی برشمرده و از طرف دیگر علویان نیز برین باورند که قرآن پس از محمد تحریف شده‌است. (مقاله نقد قرآن را ببینید.) این دشمنی با توجه به حنفی مذهب بودن ترکان شکاف بیشتری پیدا کرده‌است. اما در نواحی خاوری ترکیه با توجه به زیاد بودن کردها و زازاهای ایرنی‌تبار و شافعی مذهب بودن اهل سنت این ناحیه که خود را دوستدار اهل بیت می‌دانند، علویان رابطهٔ تنگاتنگی با سنی‌ها دارند. فتوای آیت‌الله خمینی مبنی بر مسلمان شمردن علویان (بدون منبع) را می‌توان پایانی بر چند سده کشمکش درباره این گروه دانست.[نیازمند منبع] (همچنین ببینید:کشتار سیواس)

موسیقی[ویرایش]

علویان در تمام زمان‌ها چه زمانی که قدرت داشتند و چه زمانی که در کوه‌ها فراری، با موسیقی رابطه خوبی داشتند و اوزان‌های بسیاری در ترکیه علوی بوده و حتی بعضی از رهبرانشان نیز ساز نواخته و آواز می‌خواندند.

منابع[ویرایش]