محسن فیض کاشانی

برای دیگر کاربردها، کاشانی (ابهام‌زدایی) را ببینید.

ملا محمد محسن فیض کاشانی (زادهٔ ۱۰۰۷ در کاشان – درگذشتهٔ ۱۰۹۰ هجری قمری در کاشان) (۹۷۷ - ۱۰۵۸ هجری شمسی)، حکیم فیلسوف، محدث و عارف دوره صفوی و از دانشمندان شیعه‌است. نام او محمدمحسن بن مرتضی مشهور به ملا محسن و تخلصش فیض بوده‌است.

ملا محمد محسن شاگرد ملاصدرای شیرازی و داماد بزرگ او بوده‌است. در فقه و اصول و فلسفه و کلام و حدیث و تفسیر و شعر و ادب توانا و در تمامی این‌ها و رشته‌های دیگر آثاری از خود به یادگار گذارده‌است.

زندگی

فیض کاشانی در شهر کاشان زاده شد. خاندان او عموماً از علماء و دانشمندان خوشنام کاشان بودند، بویژه جدش شاه محمود، پدرش شاه مرتضی و برادرانش مولی محمد معروف به نورالدین و مولی عبدالغفور و فرزندان آنها محمد هادی بن نورالدین و محمد مومن عبدالغفور و فرزند خود فیض مولی محمد ملقب به علم الهدی همگی دارای مقام عالی دینی بودند که تالیفات و تصنیفات نفیسی داشته‌اند.

وفات فیض به سال ۱۰۹۰ هجری قمری اتفاق افتاده و مدفن او در کاشان در مقبرهٔ بنام کرامت یا کرامات واقع است.

شاگردان فیض

فیض در طول زندگی خود شاگردان متعددی داشته که گروهی از آنان، خود از علما و دانشمندان بزرگ محسوب می‌شوند و از آن دست می‌توان مولی ابوالحسن شریف فتونی عاملی اصفهانی مولف تفسیر مرات الانوار و علامه مجلسی صاحب بحارالانوار و سید نعمت الله جزایری مولف انوارالنعمانیه را نامبرد که از او اجازهٔ روایت داشته‌اند.

آثار فیض

سراج السالکین، منتخب مثنوی معنوی
احیاء الاحیاء،(نام دیگرش: تهذیب الاحیاء ) منتخب احیاء العلوم غزالی
وافی در تفسیر تعداد اشعار فیض به سیزده هزار بیت بالغ می‌شود.

آثاردیگرش: وافی، صافی، شافی، محجه، نخبه، ندبه، مکاتیب، مفاتیح، تفاسیر، ۱۰ـ سفینة البحار، منهاج النجاة، ابواب الجنان، علم الیقین، عین الیقین، حق الیقین، جلاء العیون، جلاء القلوب، قرة الاصول، شراب طهور، اصول عقاید، اصول اصلیه، بشارة الشیعه، معتصم الشیعه، توحید، تنویر، تشریح، شرائط الایمان، ۳۳ـ خلاصة الاذکار، اخوان الصفا، شوق مهدی، دهر آشوب، دفع بلیات، رفع آفات، معیار ساعات، موارد مختلف، لب حسنات، وسیله ابتهال، ۴۴ـ منتخب فتوحات، منتخب غزلیات، منتخب اوراد، ترجمه طهارة، ترجمه صلاة، ترجمه زکوة، ترجمه حج... ، شهاب ثاقب، ۵۲ ـ فهرست علوم، معارف اصول، تعیین حقوق، حقایق و اسرار دین، ثنای معصومین، حقیقت علم و علما، شرح صحیفه سجادیه، رساله ثبوت ولایت، اختلاف مذاهب، تعیین حق، ۶۲ـ غزلیات، مسمیات، مثنویات، جبر و تفویض، جبر و اختیار، عوامل ملا محسن، اجوبه مسائل، لئآلی،۷۰ـ الوافی حواشی و...

نمونه شعر

بیا تا مونس هم، یار هم، غمخوار هم باشیم		انیس جان غم‌فرسودهٔ بیمار هم باشیم
شب آید، شمع هم گردیم و بهر یکدگر سوزیم		شود چون روز، دست و پای هم، در کار هم باشیم
یکی گردیم، در گفتار و در کردار و در رفتار		زبان و دست و پا یک کرده، خدمتگار هم باشیم
نمی‌بینم به‌جز تو همدمی، ای «فیض»، در عالم		بیا، دمساز هم، گنجینهٔ اسرار هم باشیم

• دیوان اشعار «ملامحسن فیض کاشانی»پس از پیروزی انقلاب اسلامی با نشر سروده های منتشر نشده ی وی توسط یکی از نوادگان خلفش «استاد مصطفی فیضی» که ادیبی فرهیخته و محققی توانا بود به دوسه برابر قبل افزایش یافت.استاد فقید مصطفی فیضی در سالهای منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی سالها ریاست اداره ی فرهنگ وهنر کاشان و همچنین مدیریت انجمن ادبی صبای این شهر را بر عهده داشت.من خود که سالها در محضر این ادیب و شاعر و محقق توانا تتلمذ کرده بودم در منزل ایشان کتابهایی مخطوط از ملاصدرا و ملا محسن فیض (از اجداد شریف استاد فیضی) را دیده بودم.همچنین عصایی آبنوس جزو عتیقه جات منزل استاد -که بی شباهت به موزه نبود- وجود داشت که از آن ملا محسن فیض بود.استاد مصطفی فیضی در سال 1380 شمسی دیده از جهان فروبست و در جوار جد بزرگوارش در مقبره ی فیض آرمید.رحمت الله علیهم اجمعین. (عباس خوش عمل کاشانی).

منابع

• نوشته‌ای از سمیع رفیع، برگرفته از وب‌گاه آریائی (برداشت آزاد با ذکر منبع)
• سایت اطلاع رسانی صادقین
• جعفری، علامه محمدتقی. وحدت عالی انسانی، گردآوری و تنظیم: محمدرضا جوادی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی (در تکاپوی معرفت ۶)، ۱۳۷۸. ISBN 964-430-686-4

پیوند به بیرون

• دیوان اشعار فیض کاشانی
• ملا محسن فیض کاشانی، گوهرهای دریای شیعه، سایت تبیان همدان

الگو:ادبیات فارسی دری