اربعین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
جستجو در ویکی‌نبشته متن مربوطه در ویکی‌نبشته: زیارت اربعین
شیعیان در این روز به زیارت بارگاه حسین در بین الحرمین می‌روند.

اربعین در لغت به معنای چهلم است.

بیستم صفر ۶۱ هجری قمری، اربعین چهلمین روز) کشته شدن امام حسین فرزند علی بن ابی طالب و فاطمه زهرا، امام سوم شیعیان و طبق نظر شیخ مفید [۱] و شیخ طوسی[۲]، زمان بازگشت اهل حرم حضرت از شام (دمشق) به مدینه است. همچنین بنا بر نقل ایشان، جابر بن عبدالله انصاری صحابی برجسته رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به عنوان نخستین زائر حضرت سیدالشهدا، یا لااقل از اولین زائران آن حضرت، در این روز وارد کربلا شده و زیارت اربعین را بجا آورده است. ابراهیم آیتی نیز می‌نویسد: «جابر بن عبدالله انصاری ... بیستم ماه صفر، درست چهل روز بعد از شهادت امام وارد کربلا شد و سنت زیارت اربعین امام به دست او تأسیس گردید».[۳] بر این اساس «از همان آغاز که تاریخش معلوم نیست، شیعیان به حرمت آن، زیارت اربعین می‌خوانده‌اند.»[۴]زیارت اربعین تنها درباره حسین بن علی وارد شده و هیچ پیشینه اى را نمی‏ توان برای اربعین و اعمال مربوط به این روز تا پیش از حادثه عاشورا تصدیق کرد و این ویژگی و امتیاز، تنها براى حسین بن علی دانسته شده است.[۵] البته در باب علت اهمیت این روز نزد عرف شیعیان، این نکته نیز قابل توجه است که هرچند روایانی بر اهمیت و زیارت اربعین وارد شده است، لکن نمی‏توان این احتمال را انکار کرد که برخی گزارش‏های تاریخی مبنی بر حضور اهل بیت امام و بازماندگان کشته‌شدگان کربلا در کربلا در اربعین[۶] از عوامل توجه خاص ایشان به اربعین باشد.

در تقویم رسمی ایران این روز تعطیل می‌باشد.

پیاده‌روی اربعین حسینی
پیاده‌روی اربعین حسینی
پیاده‌روی اربعین حسینی
پیاده‌روی اربعین حسینی

مورخان نوشته‌اند که جابر بن عبدالله انصاری، همراه عطیه عوفی در همان اولین اربعین پس از عاشورا به زیارت حسین رفتند.

در برخی منابع اسیران شام یعنی بازماندگان کشته‌شدگان کربلا در چهملین روز کشته شدن حسین بن علی به کربلا رسیدند. از جمله در کتاب نزهه الزاهد ص ۲۱ این مطلب ذکر شده‌است.

زیارات اربعین[ویرایش]

سه روایت و گزارش در موضوع اربعین حسین بن علی آمده است:

زیارت اول روایت حضرت عسکری: «قال العسکری علیه السلام: علامات المؤمنین خمس: صلاةُ الإحدی و الخمسین، و زیارةُ الاربعین، والتـَختم فی الیَمین، و تـَعفیرُ الجبین، و الجهر بِبِسم الله الرحمن الرحیم: علامات مؤمن پنج چیز است: اقامه پنجاه و یک رکعت نماز در شبانه روز (هفده رکعت واجب و سی و چهار رکعت نافله)، زیارت اربعین، انگشتر به دست راست کردن، جبین را در سجده بر خاک گذاشتن، در نماز بسم الله الرحمن الرحیم را بلند گفتن.» که شیخ طوسی در کتاب تهذیب الاحکام[۷]و شیخ حرّ عاملی در وسائل الشیعه[۸] این روایت را آورده‌اند. این روایت، اهمیت زیارت اربعین را آن هم در کنار اقامه نماز به عنوان یکی از نشانه‌های مؤمن یا ایمان بیان می‌کند و اگر لفظ مؤمن به معنی شیعه باشد، زیارت اربعین هم از نشانه‌های شیعه بودن خواهد بود. همانطور که سجده بر خاک داشتن و بلند گفتن بسم الله الرحمن الرحیم در نماز هم تقریباً از مختصات شیعیان است.

در این گزارش به متن خاصی برای زیارت اربعین اشاره نشده و می‌توان اینطور برداشت کرد که مطلق زیارت به معنای عرفیِ آن، در روز اربعین دارای این ویژگی است که زائر را دارای نشان ایمان می‌نماید. خصوصاً با ضمیمه روایات دیگر که زیارت حضرت اباعبدالله را مختص به حضور در کربلا ندانسته و بر سلام از راه دور هم زیارت اطلاق کرده‌اند.[۹] برای نمونه: «قال اباعبدالله (علیه السلام): إصعد فوق سطحک، ثم التفت یمنة و یسرة، ثم ترفع رأسک إلی السماء، ثم تنحو نحو القبر فتقول: السلام علیک یاأباعبدالله السلام علیک ورحمة الله وبرکاته، تکتب لک زورة، والزورة حجة وعمرة»[۱۰]پس می‌توان این نتیجه را گرفت که سلام و درودی که در روز اربعین به سمت حضرت صادر شود، إن شاء الله گوینده را مزین به زینت و علامت ایمان می‌گرداند. البته ممکن است گفته شود ذکر حضرت عسکری از لفظ اربعین در این سخن، اشاره به سخن جدّشان حضرت صادق علیه السلام باشد که زیارتی را تعلیم صفوان کرده‌اند. آن همان متن معروف زیارت اربعین در مفاتیح الجنان است و در روایت سوم خواهد آمد. در نتیجه خواندن این زیارت از نشانه‌های ایمان خواهد بود. لکن این احتمال بعید به نظر می‌رسد چراکه القای خطاب حضرت عسکری لزوماً به آگاهان از روایت حضرت صادق علیه السلام نبوده است، لذا این روایت، سخن و بیان جدیدی دانسته می‌شود. لکن این نیز پذیرفته است که متیقن از روایت حضرت عسکری علیه السلام، زیارت زائر در کربلا نزد قبر شریف حضرت سیدالشهداء و به لفظ تعلیمی از حضرت صادق علیه السلام می‌باشد.

دوم: زیارتی است که از جابر بن عبدالله انصاری، اولین یا از اولین زائران حضرت سیدالشهداء علیه السلام در اربعین نقل شده است. در این گزارش آمده است که وقتی جابر به غاضریه رسید در آب فرات غسل کرد، پیراهن پاکیزه‌ای پوشید، آنگاه قدری از بوی خوش بر سر و بدن پاشید و پابرهنه روانه شد تا نزد سر مبارک امام حسین علیه السّلام ایستاد و سه مرتبه اللّه اکبر گفت. پس افتاد و بیهوش شد، چون به هوش آمد می‌گفت: «السّلام علیکم یا ال اللّه...» جملات جابر در اینجا تقریبا همان زیارت حضرت سیدالشهدا در نیمه رجب است و جز در چند کلمه تفاوت ندارد، که احتمالاً ناشی از اختلاف نسخه هاست. متن کامل این زیارت را علامه مجلسی در بحارالانوار آورده‌اند.[۱۱]

سوم: این زیارت در کتاب تهذیب الاحکام و ... آمده که صفوان از امام صادق علیه السلام نقل می‌کند و می‌گوید: «مولایم امام صادق علیه السّلام درباره زیارت اربعین به من فرمود: هنگامی‌که قسمت قابل توجهی از روز برآمده، این زیارت را بخوان...»[۱۲] و این همان زیارت معروف اربعین است. متن این زیارت در ویکی نبشته آمده است.

سوگواری محرم[ویرایش]

در ایران سوگواری بیشتر در ماه‌های محرم و صفر و به ویژه اربعین برگزار می‌شوند. معمولاً هر مجلس روضه از دو بخش زنانه و مردانه تشکیل می‌شود. برخی روضه‌ها ممکن است کاملاً زنانه باشند و گاه کاملاً مردانه. مجلس روضه ممکن است در خانه تشکیل شود و یا در تکیه‌ها، مساجد و حسینیه‌ها برپا شود. که مجلس روضه معمولاً با قرائت قرآن و یا زیارت عاشورا شروع می شودو از سخنرانی و ذکر مصیبت هم تشکیل می‌شود.

در سالهای اخیر جمعیت حاضر در مراسم سوگواری اربعین در کربلا در صدر فهرست بزرگترین اجتماعات مسالمت‌آمیز جهان قرار دارد. در اربعین ۱۴۳۵ قمری (دسامبر ۲۰۱۳) حدود ۲۰ میلیون جمعیت در کربلا مجتمع شدند.

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. مسار الشیعة، شیخ مفید، ص۲۶
  2. مصباح المتهجد، شیخ طوسی، ص۷۸۷
  3. بررسی تاریخ عاشورا، محمد ابراهیم آیتی، ص221
  4. دلیل بزرگداشت اربعین چیست، رسول جعفریان
  5. رک: اربعين در فرهنگ شيعه، سید محمد محسن حسینی طهرانی، ص۷۵
  6. رک: نفس المهموم ترجمه شعرانی، ص۴۳۰؛
    نزهه الزاهد، ص۲۱
  7. تهذیب الاحکام، شیخ طوسی، ج۶، ص۵۲
  8. وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج۱۰، ص۳۷۳، ح۱
  9. رک: وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج10، ص385
  10. رک: وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج10، ص385؛ برای نمونه: «قال اباعبدالله (علیه السلام): إصعد فوق سطحک، ثم التفت یمنة و یسرة، ثم ترفع رأسک إلی السماء، ثم تنحو نحو القبر فتقول: السلام علیک یاأباعبدالله السلام علیک ورحمة الله وبرکاته، تکتب لک زورة، والزورة حجة وعمرة»
  11. بحارالانوار، علامه مجلسی، ج98، ص329، باب25
  12. تهذیب الاحکام، شیخ طوسی، ج 6، ص 113
  • طبری آملی، عماد الدین أبی جعفر محمد بن أبی القاسم، بشارة المصطفی لشیعة المرتضی (ط - القدیمة) - نجف، چاپ: دوم، ۱۳۸۳ ق. ص ۷۴
  • اربعین و زیارات آن، محمد مهدی محب الرحمان، حریم امام (نشریه آستان مقدس امام خمینی)، سال دوم، شماره ۹۷، آذرماه ۱۳۹۲


وب سایت اربعین حسینی

وب سایت پیاده‌روی اربعین