ابن ابی الحدید

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

فخر الدین ابوحامد عبدالحمید معروف به ابن ابی الحدید ادیب، متکلم، مورخ، شاعر فقیه شافعی و اصولی معتزلی و از علمای قرن هفتم هجری.^[۱]

فهرست مندرجات ۱ زندگی ۲ مذهب ۳ علی ۴ آثار ۵ منابع

[ویرایش] زندگی

او در ۱ ذیحجه ۵۸۶ قمری (۳۰ دسامبر ۱۱۹۰) در مداین‌ به دنیا آمد و در همانجا بزرگ شد و علم کلام و اصول را یاد گرفت.^[۲] در جوانی به بغداد رفت و در آن شهر در محضر دانشمندان و بزرگان مشهور بغداد که بیشتر آنها شافعی مذهب بودند، به کسب علم و دانش پرداخت. در محافل ادبی و علمی شرکت می‌کرد و تا اینکه در زمره عالمان آن زمان درآمد.^[۳]

از ابوالبقاء عکبری‌ و ابوالخیر مصدق‌ بن‌ شبیب‌ واسطی‌ ادب‌ آموخت‌^[۴] و به‌ مناسبت‌ نزدیکی‌ عقیدتی‌ با ابن‌ علقمی‌ وزیر ادیب‌ و دانشمند مستعصم‌ آخرین‌ خلیفه‌ عباسی‌ در شمار کاتبان‌ دیوان‌ دارالخلافه‌ درآمد^[۵]. از این‌ رو ابن‌ ابی‌ الحدید قصاید السبع‌ و شرح‌ نهج‌البلاغة را به‌ نام‌ او نوشت^[۶]‌، و در همان زمان و کتاب خود را به نام ابن علقمی نوشت.^[۷]

در سال ۶۴۲ در حمله مغولان به بغداد اسیر شد ولی به واسطه وساطت بعضی از بزرگان این شهر از جمله خواجه نصیرالدین طوسی آزاد شد.^[۸] او به عنوان ناظر حله، انتخاب، سپس «خواجه» امیرعلاءالدین طبرس و بعد ناظر بیمارستان عضدی و سرانجام در کتابخانه‌های بغداد به نظارت پرداخت.^[۹]

وی در حمله هلاکوخان به بغداد در ۶۵۵ قمری محکوم به قتل شد ولی با وساطت بزرگان نجات یافت، اما سال ۶۵۶ ق او در سن ۷۰ سالگی در بغداد از دنیا رفت.^[۱۰]

[ویرایش] مذهب

بررسی‌ شرح‌ نهج‌البلاغه او نشان‌ می‌دهد که‌ برخلاف‌ نظر ابن‌ کثیر که‌ وی‌ را شیعی‌ غالی‌ شمرده‌ است‌^[۱۱]، می‌توان‌ او را معتزلی‌ معتدلی‌ دانست‌. او در آغاز کتابش‌ اتفاق‌ همه شیوخ‌ معتزلی‌ خود را بر صحت‌ شرعی‌ بیعت‌ با ابوبکر نقل‌ می‌کند و تصریح‌ می‌نماید که‌ از پیامبر اسلام نصّی‌ بر آن‌ بیعت‌ وارد نشده‌، بلکه‌ تنها انتخاب‌ مردم‌ که‌ هم‌ به‌ اجماع‌ و هم‌ به‌ غیراجماع‌ راه‌ تعیین‌ پیشوا شمرده‌ شده‌، موجب‌ صحت‌ آن‌ است^[۱۲].^[۱۳]

بنابراین او در اصول، معتزلی و در فروع، شافعی بود و مشربی بین تسنن و تشیع برای خود انتخاب کرده بود.^[۱۴] در مباحث عقیدتی خود در شرح نهج البلاغه، به موافقت با «جاحظ» تصریح دارد به همین جهت او را معتزلی جاحظی می‌دانند.^[۱۵]

[ویرایش] علی

او با وجود اینکه سنی مذهب بود، ولی ارادت خاصی به علی داشت و به پیروی از مکتب معتزله، او را افضل از خلفای سه گانه می‌داند و تصریح می‌کند که او هم در کثرت ثواب و هم در فضایل و خصال حمیده، از دیگران افضل است. این موضوع در کتابش کاملاً مشهود است.^[۱۶]

[ویرایش] آثار

تألیفات‌ ابن‌ الحدید را تا ۱۵ اثر برشمرده‌اند که‌ مشهورترین‌ آنها چنین است^[۱۷]‌:

• شرح‌ نهج‌ البلاغة،
• الفلک‌ الدائر علی‌ المثل‌ السائر،
• السبع‌ العلویات‌ یا قصائد السبع‌ العلویات‌، که آنرا ابن علقمی در مدائن سرود. موضوع قصاید، مدح پیغمبر، و علی، فتح خیبر، فتح مکه و شهادت امام حسین است
• نظم‌ کتاب‌ الفصیح‌ ثعلب‌.

[ویرایش] منابع