ابن ابی الحدید
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
فخر الدین ابوحامد عبدالحمید معروف به ابن ابی الحدید ادیب، متکلم، مورخ، شاعر فقیه شافعی و اصولی معتزلی و از علمای قرن هفتم هجری.[۱]
فهرست مندرجات |
[ویرایش] زندگی
او در ۱ ذیحجه ۵۸۶ قمری (۳۰ دسامبر ۱۱۹۰) در مداین به دنیا آمد و در همانجا بزرگ شد و علم کلام و اصول را یاد گرفت.[۲] در جوانی به بغداد رفت و در آن شهر در محضر دانشمندان و بزرگان مشهور بغداد که بیشتر آنها شافعی مذهب بودند، به کسب علم و دانش پرداخت. در محافل ادبی و علمی شرکت میکرد و تا اینکه در زمره عالمان آن زمان درآمد.[۳]
از ابوالبقاء عکبری و ابوالخیر مصدق بن شبیب واسطی ادب آموخت[۴] و به مناسبت نزدیکی عقیدتی با ابن علقمی وزیر ادیب و دانشمند مستعصم آخرین خلیفه عباسی در شمار کاتبان دیوان دارالخلافه درآمد[۵]. از این رو ابن ابی الحدید قصاید السبع و شرح نهجالبلاغة را به نام او نوشت[۶]، و در همان زمان و کتاب خود را به نام ابن علقمی نوشت.[۷]
در سال ۶۴۲ در حمله مغولان به بغداد اسیر شد ولی به واسطه وساطت بعضی از بزرگان این شهر از جمله خواجه نصیرالدین طوسی آزاد شد.[۸] او به عنوان ناظر حله، انتخاب، سپس «خواجه» امیرعلاءالدین طبرس و بعد ناظر بیمارستان عضدی و سرانجام در کتابخانههای بغداد به نظارت پرداخت.[۹]
وی در حمله هلاکوخان به بغداد در ۶۵۵ قمری محکوم به قتل شد ولی با وساطت بزرگان نجات یافت، اما سال ۶۵۶ ق او در سن ۷۰ سالگی در بغداد از دنیا رفت.[۱۰]
[ویرایش] مذهب
بررسی شرح نهجالبلاغه او نشان میدهد که برخلاف نظر ابن کثیر که وی را شیعی غالی شمرده است[۱۱]، میتوان او را معتزلی معتدلی دانست. او در آغاز کتابش اتفاق همه شیوخ معتزلی خود را بر صحت شرعی بیعت با ابوبکر نقل میکند و تصریح مینماید که از پیامبر اسلام نصّی بر آن بیعت وارد نشده، بلکه تنها انتخاب مردم که هم به اجماع و هم به غیراجماع راه تعیین پیشوا شمرده شده، موجب صحت آن است[۱۲].[۱۳]
بنابراین او در اصول، معتزلی و در فروع، شافعی بود و مشربی بین تسنن و تشیع برای خود انتخاب کرده بود.[۱۴] در مباحث عقیدتی خود در شرح نهج البلاغه، به موافقت با «جاحظ» تصریح دارد به همین جهت او را معتزلی جاحظی میدانند.[۱۵]
[ویرایش] علی
او با وجود اینکه سنی مذهب بود، ولی ارادت خاصی به علی داشت و به پیروی از مکتب معتزله، او را افضل از خلفای سه گانه میداند و تصریح میکند که او هم در کثرت ثواب و هم در فضایل و خصال حمیده، از دیگران افضل است. این موضوع در کتابش کاملاً مشهود است.[۱۶]
[ویرایش] آثار
تألیفات ابن الحدید را تا ۱۵ اثر برشمردهاند که مشهورترین آنها چنین است[۱۷]:
- شرح نهج البلاغة،
- الفلک الدائر علی المثل السائر،
- السبع العلویات یا قصائد السبع العلویات، که آنرا ابن علقمی در مدائن سرود. موضوع قصاید، مدح پیغمبر، و علی، فتح خیبر، فتح مکه و شهادت امام حسین است
- نظم کتاب الفصیح ثعلب.
[ویرایش] منابع
- ↑ ابن ابی الحدید. کتابخانه طهور. بازدید در تاریخ ۸ بهمن ۱۳۸۶.
- ↑ محمد آصف فکرت. ابن ابی الحدید. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. بازدید در تاریخ ۸ بهمن ۱۳۸۶.
- ↑ ابن ابی الحدید. کتابخانه طهور. بازدید در تاریخ ۸ بهمن ۱۳۸۶.
- ↑ عباس، تاریخ الادب العربی فی العراق، ۱۳۸۱ق/ ۱۹۶۱م، ۷/۳۴۲
- ↑ ابن کثیر، ۱۳/۱۹۹-۲۰۰
- ↑ محمد آصف فکرت. ابن ابی الحدید. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. بازدید در تاریخ ۸ بهمن ۱۳۸۶.
- ↑ ابن ابی الحدید. کتابخانه طهور. بازدید در تاریخ ۸ بهمن ۱۳۸۶.
- ↑ محمد آصف فکرت. ابن ابی الحدید. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. بازدید در تاریخ ۸ بهمن ۱۳۸۶.
- ↑ ابن ابی الحدید. کتابخانه طهور. بازدید در تاریخ ۸ بهمن ۱۳۸۶.
- ↑ ابن ابی الحدید. کتابخانه طهور. بازدید در تاریخ ۸ بهمن ۱۳۸۶.
- ↑ ابن کثیر، البدایة و النهایة، قاهره، ۱۳۵۱ق، ۱۳/۱۹۹
- ↑ ابن ابی الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغة، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، ۱۳۷۸-۱۳۸۴ق/۱۹۵۹- ۱۹۶۴م، ۱/۷
- ↑ محمد آصف فکرت. ابن ابی الحدید. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. بازدید در تاریخ ۸ بهمن ۱۳۸۶.
- ↑ ابن ابی الحدید. کتابخانه طهور. بازدید در تاریخ ۸ بهمن ۱۳۸۶.
- ↑ ابن ابی الحدید. کتابخانه طهور. بازدید در تاریخ ۸ بهمن ۱۳۸۶.
- ↑ ابن ابی الحدید. کتباخانه طهور. بازدید در تاریخ ۸ بهمن ۱۳۸۶.
- ↑ محمد آصف فکرت. ابن ابی الحدید. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. بازدید در تاریخ ۸ بهمن ۱۳۸۶.

