اعجاز قرآن

اعجاز قرآن از مباحث مهم علوم قرآنی، کلام اسلامی و ادبیات عرب است که به دلایل معجزه‌بودن قرآن می‌پردازد که در بین متکلمان به عنوان روشن‌ترین دلیل پیامبری محمد مطرح است. اعجاز در لغت به معنی عاجز ساختن است و گرچه در قرآن مستقیماً به کار نرفته، اما قرآن مخالفان را دعوت به آوردن ده و حتی یک سوره مشابه سوره‌های قرآن می‌کند (تحدی) و تاکید می‌کند که هرگز کسی نخواهد توانست این کار را انجام دهد.

متکلمان دلایل متعددی را برای اعجاز قرآن مطرح کرده‌اند: ابراهیم نظام، متکلم معتزلی، نظریه صَرف را مطرح کرد که بر مبنای آن قرآن دارای بلاغت نیست اما وجه اعجاز قرآن از این جهت است که هرگاه معاندی بخواهد سوره‌ای مشابه آن بیاورد، خداوند او را از اینکار منصرف می‌کند. این نظریه حتی در میان معتزله نیز محبوبیت چندانی نیافت. جاحظ، ادیب عرب، نظریه نظم قرآن را مطرح کرد که بیان می‌دارد خود قرآن کلامی اعجازآمیز و دارای بلاغت خاصی است. نظریه نظم قرآن توسط بسیاری از متکلمان دیگر مورد استقبال قرار گرفت و ادیبان بسیاری سعی کردند با تدوین و گسترش علم بلاغت اعجاز بلاغی قرآن را اثبات کنند. در ادامه این مسیر، ابو سلیمان خطابی نظریه خطابی یا تاثیر قرآن بر قلوب را مطرح کرد و مدعی شد که با شنیدن قرآن چنان لذت و گاهی ترسی بر انسان چیره‌می‌شود که در آثار دیگر مشهود نیست. این نظریه با استقبال زیادی روبرو نشد.

نظریه آگاهی دادن از غیب از وجوه دیگر اعجاز شمرده شده که همواره مورد توافق دانشوران مسلمان بوده‌است. وجوه اعجاز دیگری مانند اعجاز علمی و اعجاز عددی نیز مورد بحث قرار گرفته‌اند.

اعجاز بیانی قرآن

قرآن‌پژوهان چندین بعد برای اعجاز بیانی قرآن بیان کرده‌اند، از جمله: فصاحت (شیرینی و روانی الفاظ، جایگزین و ترادف ناپذیری در الفاظ قرآن و...)، بلاغت (آرایه‌هایی چون تشبیه، کنایه، تمثیل و...)، حسن بیان، نیکویی تشبیه، زیبایی کنایه، موسیقی ویژه قرآن و... می‌باشد.

غیب‌گویی قرآن

غیب‌گویی شامل بیان اموری چون تاریخ‌گویی قرآن، نهان‌گویی قرآن و پیشگویی قرآن که گفته می‌شود تنها از طریق ماورایی ممکن است.

تاریخ‌گویی قرآن

بیان جنبه‌هایی از تاریخ انبیاء و گذشتگان توسط قرآن که در جایی بیان نشده است و با واقعیات تاریخی، باستانشناسی و علمی دیگر سازگاری و هماهنگی دارد.

نهان‌گویی قرآن

خبر دادن از امور و حوادث جاری زمان پیامبر اسلام توسط قرآن که اشراف بر آن بطور معمول ممکن نبوده و ادعا می‌شود از طریق ماورایی بوده است.

پیش‌گویی قرآن

نوشتار اصلی: قرآن و پیش‌بینی‌ها

خبر دادن از امور و حوادث آینده در قرآن که اشراف بر آن تنها از طریق غیب ممکن است. مانند: وعده پیروزی روم در کمتر از ۱۰ سال بر ایران، پیش بینی فتح مکه و دهها نمونه دیگر.

اعجاز علمی قرآن

نوشتار اصلی: قرآن و علم

در باور مسلمانان قرآن در تطبیق با دستاورده‌های جدید علمی نیز دارای اعجاز است و در چند آیه از قرآن بدان اشاره شده‌است:

«آیات خود را در دوردست‌ها و در درون خودشان به آنان نشان خواهیم داد تا جاییکه برای آنان روشن شود که این قرآن حق است»

مفسران و صاحب‌نظران در مورد اعجاز عملی قرآن بیش از ۳۰۰ آیه را مورد استناد قرار داده و آنها را با علوم تجربی منطبق ساخته‌اند. از نمونه‌های مشهور و مهم اعجاز علمی قرآن می‌توان به حرکت خورشید، نیروی جاذبه، لقاح ابرها، زوجیت اشیا، ترتیب مراحل خلقت انسان و ممنوع بودن شرابخواری اشاره کرد.

قرآن و علوم طبیعی

حرکت خورشید

بنا به تفاسیر متاخر، بر اساس آیات متعدد درباره حرکت خورشید، عبارت قرآنی «خورشید رو به قرارگاهی روان است» اشاره به حرکت وضعی و درونی (درون‌جرمی) خورشید و «هر كدام -خورشید- در سپهری شناورند» اشاره به حرکت انتقالی خورشید و «خورشید و ماه هر دو در حال حركت هستند» اشاره به حرکت طولی خورشید و ... از ابتکارهای قرآن در تطبیق با دستاوردهای جدید علمی و اعجاز علمی است.

نسبت مساحت دریاها با خشکیها

در زمان نزول قرآن کریم هنوز قاره‌ها کشف نشده بودند و تعیین نسبت دریاها به خشکی‌ها به هیچ وجه امکان پذیر نبوده است از جمله آنکه قاره آمریکا در قرن (15) کشف شده است. در آیات قرآن جمعا (۱۳) بار از دو کلمه بر و یابس (به معنی خشکی) و (۳۲) بار از کلمه بحر (بمعنی دریا) یاد شده است. یعنی نسبت خشکی $\tfrac{13}{45}$ برابر با ۲۹% و نسبت دریا $\tfrac{32}{45}$ برابر با ۷۱% محاسبه می‌شود که با محاسبات دقیق و پیشرفته علمی امروز مطاقبت دارد.

جاذبه عمومی

از نظر بعضی مفسرین معاصر، با توجه به آیه دوم سوره رعد: «خدا همان کسی است که آسمان را بدون ستونی که قابل رؤیت باشد - آفرید» جاذبه عمومی ثابت می‌شود و با توجه به روایتی از علی بن موسی الرضا، آیه به وجود ستونهای نامرئی (نیروی جاذبه) اشاره شده است. و طبق روایتی از علی بن ابی طالب آمده است که ستاره ها با ستونهایی از نور با هم مرتبطند.

اعجاز ریاضی قرآن

نوشتار اصلی: قرآن و ریاضیات

آیه ”بسم الله الرحمن الرحیم“ ۱۹ حرف است. در آیه ۷۴:۳۰ سوره مدثر آمده است: «آن بر پایه نوزده است» که اشاره به تعداد فرشتگان نگهبان جهنم و نیز اشاره به خود قرآن است. افراد زیادی خواسته‌اند بر این اساس رمزگشایی کنند. از جمله اینکه بر اساس جدول زیر با قرار دادن شماره سوره‌ها در یک ستون و جمع بندی عمودی آن، و قرار دادن تعداد آیات هر سوره در ستون بعد و جمع بندی عمودی آنها، سپس جمع بندی افقی شماره هر سوره با عدد آیات همان سوره، سپس جداسازی حاصل جمع‌های فرد از زوج نتایجی بدست می‌آید که تصادفی بودن آن تقریبا منتفی است:

آیه+سوره زوجها	آیه+سوره فردها		تعداد آیه		شماره سوره
۸	*	=	۷	+	۱
۲۸۸	*	=	۲۸۶	+	۲
*	۲۰۳	=	۲۰۰	+	۳
۱۸۰	*	=	۱۷۶	+	۴
*	۱۲۵	=	۱۲۰	+	۵
...	...	=	...	+	...
...	...	=	...	+	...
...	...	=	...	+	...
۱۱۸	*	=	۵	+	۱۱۳
۱۲۰	*	=	۶	+	۱۱۴
جمع زوجها	جمع فردها		جمع آیات		جمع شماره سوره‌ها
۶۲۳۶	۶۵۵۵		۶۲۳۶		۶۵۵۵

در نتیجه بدون اینکه بطور معمول انتظار برود تعداد جمع‌های «آیه+شماره سوره» که زوجند (۵۷) با جمع‌های «آیه+شماره سوره» که فردند (۵۷) برابر است و همچنین در نهایت حاصل جمع همه زوج‌ها ۶۲۳۶ است که از سویی دیگر با تعداد کل آیات برابر است و حاصل جمع همه فردها ۶۵۵۵ است که از سویی با حاصل جمع شماره سوره‌ها برابر است. همچنین حاصل ارقام این دو عدد چهار رقمی 38=(6+3+2+6)+(5+5+5+6) است دو برابر عدد ۱۹ (تعداد حروف بسم الله) است، همانطور كه تعداد سوره‌های قرآن ضريب ۱۹ دارد: 6X19=114 و همچنین 1311=6555/5 و 3118=6236/2 میشود 4429=3118+1311 که 19=8+1+1+3+1+1+3+1 و 19=۹+۲+۴+۴ در نتیجه این ثابت می شود که «اگر تعداد آيه‌های قرآن را كم يا زياد گردد يا فقط جای سوره‌ها با هم عوض شود ديگر چنين روابطی وجود نخواهد داشت، و اين نشان دهنده اینست که بصورت حساب شده و همراه با نظم دقیق ریاضی تعداد آيات قرآن همين اندازه و ترتيب سوره‌ها نيز به همين ترتيب بوده و در نتيجه این اعجاز قرآنی می رساند که قرآن نميتواند كار دست انسان باشد.»

تعداد کلمات قرآن برابر با ۷۷۸۰۷ است (منبع) و 2683=(7+0+8+7+7)/77807 و 19=۳+۸+۶+۲

جستارهای وابسته

• قرآن
• اسلام
• قرآن و علم
• نقد قرآن

مطالعه بیشتر

• مرتضی مطهری. وحی و نبوت. 
• علامه طباطبایی. تفسیر المیزان، جلد ۱. دفتر انتشارات اسلامی. 
• سید مرتضی توسلیان. عظمت قرآن. 
• فخرالدین حجازی. پژوهشی پیرامون قرآن و پیامبر. 
• ناصر مکارم شیرازی. قرآن و آخرین پیامبر. 
• ناصر مکارم شیرازی. پیام قرآن، جلد ۸ (PDF). دارالکتب الاسلامیة. صص ۸۲ تا ۳۲۹. 
• سید رضا مؤدب. اعجاز قرآن در نظر اهل بیت و بیست نفر از علمای بزرگ اسلام. انتشارات احسن الحدیث. صص ۱۲۳ تا ۲۰۲. 
• آیت‌الله معرفت. التمهید، ج ۵ و ۶. دفتر نشر اسلامی (جامعه مدرسین). 
• رضایی اصفهانی. اعجاز علمی قرآن. انتشارات مبین. 
• جعفر سبحانی. الالهیات فی الکتاب والسنّه، ج ۲. مرکز جهانی علوم. ص ۶۴. 
• علی‌اکبر صداقت. قرآن و دیگران. نشر روح. ص ۴۶. 
• آیت‌الله سبحانی. برهان رسالت. نشر کتابخانه صدر. صص ۲۲۵ تا ۲۸۱. 
• موریس بوکای. مقایسه‌ای میان تورات انجیل و قرآن و علم.