قاریان هفتگانه

قاریان هفتگانه یا قراء سبعه، هفت تن از روخوانان سرشناس قرآن، کتاب مقدس اسلام بودند که در نیمه سدهٔ دوم هجری قمری می‌زیستند. قرآن در زمان پیامبر اسلام و زمانی پس از مرگ او بدون اعراب بوده است متخصصین علم لغت و ادب آنها را با قواعدی که در دست داشتند می‌خواندند و در میان آنها اختلاف وجود داشته است.

بعد از رحلت پیامبر اسلام، بعضی از صحابه مانند: ابن مسعود، ابی بن کعب، ابوموسی و ... هر یک بر طبق ذوق خود مصحفی ترتیب دادند که از نظر ترتیب سوره ها و شیوه قرائت با هم اختلاف داشتند. مردم نیز گروه گروه شدند و هر گروهی از یک صحابه تقلید کرده و بر طبق مصحف او قرائت می‌کردند.

این امر موجب شد، اختلافات بین مردم بالا بگیرد. به گونه ای که عده‌ای، قرائت عده ای دیگر را غلط بدانند. پس از یکی کردن مصاحف، اختلاف قرائت بیش تر به رسم الخط مصحف باز می‌گردد. بعضی از حروف به گونه ای نوشته می شد که مشابه حروف دیگر بود و آموزش آن تنها به وسیله قاری ممکن بود. اجتهادهای شخصی قرّاء و لهجه های آنها نیز در کنار دیگر عوامل تأثیرمی گذاشتند.

قرائتهای متواتر

قاریان هفتگانه از طبقه سوم قاریان قرآن در سده دوم هجری بودند که میان مردم شهرت پیدا کردند و این شهرت باعث شد که دیگران را تحت‌الشعاع قرار بدهند. این هفت تن با این که روات بسیار داشتند ولی دو راوی از آن‌ها معروف شدند که عبارت‌اند از:

• ابن کثیر مالکی: که راویانش قنبل و بزّی می‌باشند.
• نافع مدنی: راویانش قالون و ورش می‌باشند.
• عاصم کوفی: راویانش ابوبکر شعبة بن عیاش و حفص می‌باشند. و قرآنی که الآن در بین مردم دائر است مطابق قرائت عاصم است به روایت حفص.
• حمزه کوفی: راویانش خلف و خلاد هستند.
• کسایی کوفی: راویانش دوری و ابوالحارث هستند.
• ابوعمرو بن علاء بصری: روایانش دوری و السّوسی می‌باشند.
• ابن عامر: روایانش هشام و ابن ذکوان هستند.

از میان قرّاء سبعه پنج نفر اصالتاً ایرانی هستند و دو نفر عرب بوده‌اند و همچنین پنج نفر از بزرگان قراء سبعه (عاصم، نافع، حمزه، کسائی و ابوعمرو) از مذهب تشیع بوده‌اند و دو نفر بقیّه «ابن عامر و ابن کثیر) از اهل تسنن می‌باشند.

قرائت‌های آحاد

علاوه بر هفت نفر یاد شده، سه نفر دیگر که قرائتشان را بسیاری از علمای قرائت صحیح و متواتر دانسته‌اند، به آنان افزوده‌اند که آنان عبارتند از:

• یزیدبن قیقاع مدنی، درگذشته به سال ۱۳۲ هـ .ق. راویانش عبارت بودند از: عیسی بن وردان و ابوالربیع سلیمان بن مسلم.
• یعقوب بن اسحاق حضرمی، متوفی به سال ۱۸۵ هـ .ق. راویانش عبارت بودند از: رویس(محمد متوکل) و روح بن عبدالمؤمن(عبدالمنعم).
• خلف بن هشام، درگذشته به سال ۲۲۹ هـ .ق. راویانش عبارت بودند از: اسحاق وراق و ادریس حداد.

قرائت‌های شاذ

بعدها چهار نفر دیگر نیز بر شماره قاریان افزوده شد که قرائت این چهار نفر از قرائت‌های «شاذ» - نادر- بود که آنان عبارتند از:

• ابن محیصن: محمد بن عبدالرحمن معروف به ابن محیصن زاده ۱۲۳ هـ .ق.
• حسن بصری: درگذشته سال ۱۱۰ هـ .ق.
• یحیی بن مبارک یزیدی: درگذشت سال ۲۰۲ ه.ق.
• اعمش: ابومحمد سلیمان بن مهران، معروف به اعمش؛ درگذشت ۱۴۸ هـ .ق

روایتهای چهارده‌گانه

هر یک از قرائت‌های هفتگانه شاگردان مشهور داشتند که قرائت آنان را روایت چهارده گانه گفته‌اند. این چهارده نفر عبارتند از:

1. قالون: عیسی بن مینا مدنی (۱۲۰ـ۲۲۰ هـ .ق.)
2. ورش: عثمان بن سعید مصری (۱۱۰ـ ۱۹۷ هـ .ق.)
3. بزی: ابوالحسن احمد بن محمد بن عبدالله ابی بزه ، (۱۷۰ـ ۲۳۴/۲۵۰ هـ .ق.)
4. قنبل: ابوعمرو محمد بن عبدالرحمن بن محمد بن خالدبن سعید، (۱۹۵ـ ۲۹۱ هـ .ق.)
5. دوری: ابوعمر حفص بن عمربن عبدالعزیز، دوری نحوی، درگذشت به سال ۲۴۶ هـ .ق.
6. سوسی: ابوشعیب صالح بن زیاد بن عبدالله، درگذشت به سال ۲۶۱ هـ .ق.
7. هشام: ابوولید هشام بن عماربن نصیر قاضی دمشقی، درگذشت به سال ۲۴۵ هـ .ق.
8. ابن ذکوان: ابوعمر و عبدالله بن احمد بشیر بن ذکوان قرشی دمشقی (۱۷۳ـ ۲۴۲ هـ .ق.)
9. شعبة بن عیاش: ابوبکر شعبة بن عیاش بن سالم کوفی(۹۵ـ ۱۹۳ هـ .ق.)
10. حفص بن سلیمان: ابوعمرحفص بن سلیمان بن مغیره اسدی کوفی، درگذشت به سال ۱۸۰ هـ .ق.
11. خلف: ابومحمد خلف بن هشام بزاز، متوفی به سال ۲۲۹ هـ .ق.
12. خلاد: برخی او را خلید بن خالد صیرفی خوانده‌اند (درگذشت به سال ۲۲۰ هـ .ق.)
13. ابوحارث: لیث بن خالد بغدادی (درگذشت به سال ۲۴۰/۲۴۶ هـ .ق.)
14. حفص دوری

معرفی کتاب

احمد نیریزی قرآنی را کتابت نموده که در حاشیه آن اختلاف قرائت قاریان هفتگانه آورده شده است. موسسه قرآنی نفیس ماندگار (عرضه کننده قرآن احمد نیریزی)

جستارهای وابسته

• طبقات قرائات

پیوند به بیرون

• متن قرائت‌های قرآن
• اصول قرائت قراء سبعه
• شورای عالی قرآن
• ایکا