علی بن حسین (امام چهارم شیعه)
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
زین العابدین امامان شیعه |
|
| نقش | چهارمین امام شیعیان |
|---|---|
| نام | زین العابدین |
| کنیه | ابالحسن |
| تولّد | ۵ شعبان سال ۳۸ پس از هجرت |
| زادگاه | مدینه و به روایتی کوفه |
| مدفن | قبرستان بقیع، مدینه |
| طول عمر | پیش از امامت ۲۳ سال (سال ۳۸ تا ۶۱ پس از هجرت) دوران امامت ۳۴ سال (سال ۶۱ تا ۹۵ پس از هجرت) |
| القاب | زین العابدین السجاد |
| همسر | فاطمه بنت حسن بن علی |
| پدر | حسین بن علی |
| مادر | شهربانو |
| فرزندان | محمد باقر، زید بن علی |
سجاد · محمد باقر · جعفر صادق |
|
علی بن حسین ملقب به سجاد چهارمین امام شیعیان است. او در ۱۵ جمادی الاول سال ۳۶ هجری[۱] (صحیح ترین قول) و یا سال ۳۸ هجری [۲][۳][۴] متولد شد. مادرش به اعتقاد بسیاری از شیعیان شهربانو دختر یزدگرد سوم ساسانی (پادشاه ایران) بود.[۵][۶][۷] ولی در روایتهای کهنتر مادر وی کنیزی از اهالی سند دانسته شدهاست. نام این کنیز را غزاله یا سُلافه آوردهاند. [۸]
فهرست مندرجات |
[ویرایش] کنیه و القاب
کنیهٔ ایشان «ابومحمّد»[۹] و «ابوالحسن ثانی»[۱۰] است. القابشان نیز «زین العابدین»، «سجّاد»، «سید العابدین»، «زکی»، «امین» و «ذو الثّفنات» میباشد.[۱۱][۱۲]
[ویرایش] قبل از امامت
او دو سال در دوران امامت علی، ۱۰ سال در دوران امامت امام حسن و یازده سال در دوران امامت پدرش امام حسین زیست. [۱۳]
[ویرایش] خلفای معاصر
- یزید پسر معاویه (۶۱- ۶۴ ق)
- عبدالله پسر زبیر (۶۱ - ۷۳)
- معاویه پسر یزید (چند ماه از سال ۶۴)
- مروان پسر حکم (نه ماه از سال ۶۵)
- عبد الملک پسر مروان (۶۵- ۸۶)
- ولید پسر عبدالملک (۸۶- ۹۶) [۱۴]
[ویرایش] عصر امامت
در ۵۷ سال زندگی خویش، ۳۴ سال امامت مسلمانان را بر عهده داشت[۱۵].[۱۶]
[ویرایش] دوره اسارت
- امام سجاد در واقعه کربلا حضور داشت و پس از کشته شدن پدرش در رأس بازماندگان، ابلاغ پیام قیام و کشته شدن امام حسین را بر عهده داشت و به افشای چهره حکومت اموی و بیدار ساختن افکار عمومی پرداخت.
[ویرایش] دوره قیامها و شورش ها
- در این دوره، امام در مقابل قیامهایی که جنبه خوانخواهی از کشتگان کربلا داشت و مخالفت بر ضد حکومت بود (مانند : قیام مختار، شورش مدینه یا فاجعه حرّه) مواضع مناسبی اتخاذ میکرد.
[ویرایش] دوره ثبات و سازندگی
- مهم ترین برنامههای امام در این دوره بر محورهای زیر استوار بود:
[ویرایش] تبیین فرهنگ و اندیشه اصیل اسلامی
- با کشته شدن امام حسین سرگردانی در جامعه شیعه راه یافت و حتی بعضی امامت امام زین العابدین را نپذیرفته و عمویش محمد حنفیه را امام دانستند. و به اعتقاد امویان با واقعه کربلا خاندان امیرالمؤمنین و شیعیان را نابود شده پنداشتند. در چنین شرایطی امام به سازماندهی دوباره شیعیان پرداخت.
- شیوههای تبلیغی امام: مهم ترین عمل امام تبیین اندیشه اصیل و از بین بردن خرافات و انحرافات بود. ایشان در روش را در پیش گرفتند:
- ارشاد در بیانات: نمونهای از تعایم تربیتی امام «رساله حقوق» است که در آن به وظایف انسان بر خدا و خود و خلق خدا میپردازند. [۱۸]
- تبیین عارف در غالب دعا:او غالب معارف و رهنمودهای خویش را در غالب دعا بیان میکرد که به «صحیفه سجادیه» معروف است. «صحیفه سجادیه» بعد از قرآن و نهج البلاغه غنی ترین گنجینه معارف به شمار میرود؛ به طوری که دانشمندان آن را «همتای قرآن»، «انجیل اهل بیت» و «زبور آل محمد» نامیدهاند.[۱۹][۲۰] نمونه دیگر دعایی است که به یکی از نزدیکترین یاران خود «ابوحمزه ثمالی» آموخت و در سحرهای ماه رمضان خوانده میشود.[۲۱]
[ویرایش] تبیین و تثبیت مسئله امامت
- در نظر شیعه، امامت یکی از اصلی ترین اصول دین است که بعد از وفات رسول خدا متروک مانده و شناساندن این مقام و صاحبان اصلی آن از فعالیتهای اصلی ائمه بودهاست. امام این مهم را در غالبهای مختلف تفسیر قرآن، بیان احادیث، مسائل فقهی و شرعی، ارائه کرامت و... این هم را به انجام میرسانید.
[ویرایش] تربیت نیروهای صالح و آگاه به تشیع (نیرو سازی)
- امام به جذب نیروهای متعهد و آموزش آنان با تاکید بر رازداری پرداخت و بسیاری از موانع موجود در راه مبارزه را کاست.[۲۲] شیخ مفید مینویسد:«فقهای هل تسنن به قدری علوم از او نقل کرده ند که به شمارش نمیگنجد...»[۲۳] [۲۴]او تکید بسیاری بر زدودن دین ز ملاکهای جهلی و نحرافی داشت.برای نمونه در حالی که در حکومت اموی برتری دادن عرب بر غیر عرب بود(حتی عجم را پست تر از حیوان میشمردند[۲۵]!) امام نهایت دقت را در رفتار با ایشان داشت و با بردگان با نهایت ظرافت برخورد میکرد.
[ویرایش] احیای فقه شیعه
- اگر چه در زمان امامت امام سجاد مردم بیشتر پیرو ارزشهای خلافت بودند و شرایط مناسبی برای امام فراهم نبود؛ با این حال امام با تکیه بر احادیث نبوی سیره فقه شیعه را پی ریزی کرد و شرایط را برای بیان جزئیات برای امام باقر و امام صادق فراهم آورد.[۲۶]
[ویرایش] فرزندان
شیخ مفید اولاد علی بن الحسین را پانزده نفر دانسته:
- محمد باقر که مادرش امّ عبدالله دختر حسن مجتبی بوده.
- عبداالله
- حسن
- حسین
- زید
- عمر
- حسین اصغر
- عبد الرحمن
- سلیمان
- علی (کوچکترین فرزند)
- خدیجه
- محمد اصغر
- فاطمه
- علیه
- امّ کلثوم[۲۷]
[ویرایش] اصحاب
مشهور ترین اصحاب و راویان ایشان عبارتاند از:
- ثابت بن دینار معروف به ابوحمزه ثمالی
- ابوخالد کابلی
- یحیی بن ام طویل
- سعید بن جبیر
- سعید بن مسیب
- عمرو بن عبدالله سبیعی[۲۸]
[ویرایش] شهادت
در ۱۲[۲۹] یا ۱۸[۳۰] یا ۲۵[۳۱] محرم سال ۹۵ هجری واقع شدهاست. از روایات معتبر فراوان معلوم میشود که او با زهر ولید بن عبد الملک کشته شد. [۳۲] او در مدینه و در خانه خود وفات یافت و در قبرستان بقیع کنار قبر امام حسن مجتبی مدفون است. [۳۳]
[ویرایش] پانویس
- ↑ العدد القویه، علی بن یوسف حلّی، صفحه ۵۵
- ↑ کافی، شیخ کلینی، جلد ۱، صفحه ۴۶۶
- ↑ جلاء العیون، علامه مجلسی، صفحه ۸۳۱
- ↑ منتهی الآمال
- ↑ کشف الغمّه (فی المعرفة الائمه)، جلد ۲، صفحه ۲۹۴
- ↑ جلاء العیون، علامه مجلسی، صفحه ۸۳۱
- ↑ فرهنگ شیعه، محمد خطیبی، صفحه ۱۰۴
- ↑ Encyclopaedia Iranica
- ↑ جلاء العیون، علامه مجلسی، صفحه ۸۳۳
- ↑ فرهنگ شیعه، محمد خطیبی، صفحه ۱۰۴
- ↑ کافی، شیخ کلینی، جلد ۶، صفحه ۴۷۳
- ↑ جلاء العیون، علامه مجلسی، صفحه ۸۳۳
- ↑ فرهنگ شیعه، محمد خطیبی، صفحه ۱۰۴
- ↑ سیره پیشوایان، مهدی پیشوایی، صفحه ۲۳۵
- ↑ مصنفات شیخ مفید، جلد ۱۱، صفحه ۱۳۷
- ↑ فرهنگ شیعه، محمد خطیبی، صفحه ۱۰۴
- ↑ تاریخ اسلام، جمعی از نویسندگان-زیر نظر دکتر صادق آیینه وند، صفحه ۱۸۶- ۱۸۷
- ↑ سیره پیشوایان، مهدی پیشوایی، صفحه ۲۹۷
- ↑ تاریخ اسلام، جمعی از نویسندگان-زیر نظر دکتر صادق آیینه وند، صفحه ۱۹۲
- ↑ الذریعة، آغا بزرگ تهرانی، جلد ۱۵، صفحه ۱۸
- ↑ مفاتیح الجنان،
- ↑ تاریخ اسلام، جمعی از نویسندگان-زیر نظر دکتر صادق آیینه وند، صفحه ۱۹۳
- ↑ الارشاد، شیخ مفید، صفحه ۲۶۰
- ↑ سیره پیشوایان، مهدی پیشوایی، صفحه ۲۹۷
- ↑ دراسات و بحوث فی التاریخ و الاسلام، صفحه ۸۹
- ↑ تاریخ اسلام، جمعی از نویسندگان-زیر نظر دکتر صادق آیینه وند، صفحه ۱۹۴
- ↑ منتهی الآمال، شیخ عباس قمی، جلد ۲، صفحه ۴۳
- ↑ رجال (رجال الطوسی)، شیخ طوسی، صفحه ۸۱ تا ۱۰۲
- ↑ مناقب، ابن شهرآشوب، جلد ۴، صفحه ۱۹۸
- ↑ کشف الغمه، جلد۲، صفحه ۲۹۴
- ↑ مصباح المتهجّد، شیخ طوسی، ۷۲۹
- ↑ جلاء العیون، علامه مجلسی، صفحه ۸۴۱-۸۴۲
- ↑ فرهنگ شیعه، محمد خطیبی، صفحه ۱۰۶
[ویرایش] منابع
- جلاء العیون (تاریخ چهارده معصوم علیهم لسلام)، علامه مجلسی، تحقیق سید علی امامیان، انتشارت سرور، ۱۳۸۳، شابک: ۳- ۳- ۹۱۴۶۷- ۹۶۴
- منتهی الآمال، شیخ عباس قمی
- سیره پیشوایان، مهدی پیشوایی، مؤسسه امام صادق، ۱۳۸۱، شابک : ۸- ۱۰۶- ۳۵۷- ۹۶۴
- تاریخ اسلام، جمعی از نویسندگان - زیر نظر دکتر صادق آیینه وند، دفتر نشر معارف، ۱۳۸۲، شابک : ۹- ۳۳- ۷۰۳۰- ۹۶۴
- فرهنگ شیعه، نویسندگان: محمد خطیبی و دیگران، انتشارات زمزم هدایت، ۱۳۸۵، شابک: ۷- ۷۳- ۸۷۶۹- ۹۶۴