روزه در اسلام
| بخشی از مجموعه مقالههای: |
 |
| اسلام |
| اصول |
|---|
| عدل |
| فروع |
|
نماز · روزه · زکات · حج · جهاد خاص تشیع: خمس · امر به معروف · نهی از منکر · تولی · تبری |
| منابع اسلامی |
|
قرآن · عقل · سنت (حدیث) |
| شخصیتها |
|
محمد · علی · فاطمه · اهل بیت · خلفای راشدین · امامان شیعه · صحابهٔ محمد |
| مذاهب |
| تسنن · تشیع · تصوف |
| علوم |
| فلسفه · عرفان |
| تاریخ |
|
امویان · عباسیان · فاطمیان · مملوکان · عثمانیان · صفویان · آخرالزمان |
| جغرافیا |
|
مکه · مدینه · بیتالمقدس · کوفه · نجف · کربلا · سامرا · کاظمین · مشهد · قم · شیراز · دمشق · جهان اسلام(کشورهای اسلامی) · |
| لباس های اسلامی |
|
حجاب اسلامی · چادر عربی · برقع · روبنده · دشداش · روسری · چادر · |
| فرهنگ و جامعه |
روزه در اسلام عملی است که انسان برای انجام فرمان خدا از اذان صبح تا اذان مغرب از چیزهایی که روزه را باطل میکند خودداری نماید.[۱] صوم و صیام هر دو مصدری از ریشهٔ ص-و-م هستند که درلغت به معنی خودداری از عملکردن*[۲] است و به گفتهٔ بِرگ، مفهوم روزهگرفتن را احتمالاً از زبانهای یهودی-آرامی و سریانی گرفتهاست، زمانی که محمد پیامبر اسلام با رسم روزهداری در مدینه آشنا شد و معنی واژهٔ «صوم» در سورههای مدنی همین است.[۳] در نزد صوفیان روزه از روشهای سلوک بودهاست و برخی در غذاخوردن امساک میکردند و اغلب روزه میگرفتند.[۴]
محتویات |
روزه در قرآن [ویرایش]
آیهٔ ۱۸۳ بقره امر به روزه میکند که ظاهراً در رمضان سال دوم پس از هجرت فروفرستاده شدهاست.[۵] در پی نزول این آیات و وجوب روزهگرفتن، وجوب روزهٔ عاشوراء از میان رفت. آیات دیگری نیز هستند که به روزه اشاره میکنند، مثل ۱۹۶ بقره، ۹۲ نساء، ۸۹ و ۹۵ مائده و ۴ مجادلة. در آیهٔ ۳۵ احزاب واژهٔ «صائم» در کنار صفات دیگر، برای اشاره به مسلمانان متدین به کار رفتهاست.[۶][۷]
مسلمانان وقتی حكم وجوب روزه نازل شد، و آيه «كتب عليكم الصيام كما كتب علي الذين من قبلكم» را شنيدند، با خود گفتند مسيحيان عمل زناشوئی و خوردن و نوشیدن را در اول شب انجام میهند و در آخر شب از این کارها خودداری میكردند، بنابراین مسلمانان هم همينطور روزه گرفتند، این جور روزه گرفتن بر جوانها دشوار بود، چون نمیتوانستند از عمل زناشوئی صرف نظر كنند، پيرمردان هم از نخوردن و ننوشيدن پس از خواب ناراحت بودند، و برخی خواب میماندند و به حكم روزه مسيحيان كه بعد از خواب افطار حرام بوده، ديگر نمیتوانستند سحری بخورند بنابراین آيه ۱۸۷ سوره بقره نازل شد، و بيان كرد كه عمل زناشوئی و خوردن و نوشیدن در شب برای روزهدار در شبهای ماه رمضان حرام نيست. این آیه پیش از جنگ خندق در سال ۵ هجری نازل شد. [۸]
آثار روزه [ویرایش]
در حدیثی از جعفر صادق علت تشریع روزه برابری میان فقرا و اغنیاست.[۹]
محمد حسین طباطبایی در تفسیر المیزان درباره روزه میگوید: «در خصوص روزه برگشتن آثار اطاعت در انسان را در جمله «شاید با تقوا شوید» بیان کردهاست و میگوید فایده روزه تقوا است. و آن خود سودی است که عاید خود شما میشود. و هر که بخواهد به عالم طهارت و رفعت متصل شود و به مقام بلند کمال و روحانیت ارتقاء یابد، اولین چیزی که لازم است بدان ملتزم شود این است که از افسار گسیختگی خود جلوگیری کند و بدون هیچ قید و شرطی سرگرم لذتهای جسمی و شهوات بدنی نباشد. و خود را بزرگتر از آن بداند که زندگی مادی را هدف بپندارد. و سخن کوتاه اینکه از هر چیزی که او را از خداوند مشغول میدارد بپرهیزد. و این تقوایی که قرآن به اشاره میکند تنها از راه روزه و خودداری از شهوات بدست میآید. و این خودداری از شهوات عبارتست از خودداری از شهوت شکم از خوردن و آشامیدن و شهوت جنسی. و اگر مدتی از این سه چیز پرهیز کنند به تدریج نیروی خویشتن داری از گناهان در آنان قوت مییابد و نیز به تدریج بر اراده خود مسلط میشوند و آن وقت در برابر هر گناهی عنان اختیار از کف نمیدهند و در تقرب به خداوند متعال دچار سستی نمیگردند.»[۱۰] روزه در اسلام یکی از فروع عبادی بشمار میآید.
احکام روزه [ویرایش]
روزه از دید فقهی امساک است از مفطرات (آنچه روزه را بشکند) که با نیت خاص انجام شود. صائم (روزهدار) باید مسلمان و عاقل باشد و اگر مؤنث است، از حیض و نفاس پاک باشد. روزه بر هر مسلمان بالغ و قادر واجب است.[۱۱]
- مبطلات
به گفتهٔ محقق حلی فقیه شیعه در کتاب «شرائع الاسلام»؛ علاوه بر خوردن و آشامیدن، آمیزش جنسی با زن نیز بنا بر نظر مشهور باطلکننده روزهاست. اما در مورد آمیزش جنسی با پسر نابالغ و حیوانات (که البته حرام است) اختلاف نظر است. قاعدهای که برخی در این مورد پیشنهاد دادهاند آن است که در هر آمیزشی که بر شخص غسل واجب شود روزه باطل میشود و هرگاه غسل واجب نگردد روزه صحیح است. استمناء، رسانیدن غبار به حلق بهطور عمدی، جنب بودن در زمان طلوع فجر، دروغبستن بر خدا و محمد و امامان شیعه، فرو بردن تمام سر در آب بنا بر نظر مشهور (برخی آن را مکروه دانستهاند) و استفراغ عمدی از دیگر مبطلات روزه میباشند. در مورد انفیه و قرقرهکردن در دهان و اماله نیز اختلاف نظر است که نظر درستتر کراهت انفیه و قرقرهکردن دهان و تحریم اماله با مایعات و جایز بودن اماله با جامدات است.[۱۲][۱۳] شهید ثانی در شرح لمعه تماشای مناظر شهوتانگیز، کامجویی بدون آمیزش و تصورات شهوتانگیز، برای افرادی که معمولاً با چنین تصوراتی به انزال میرسند، و خروج بدون اختیار منی بر اثر تماشای زن غریبه یا پسر را هم همانند استمناء باطلگر روزه میداند.[۱۴]
- مکروهات
- ریختن دوا در چشم
- سرمه کشیدن
- انجام کارهایی که باعث ضعف میشود مانند حمام رفتن و خون گرفتن
- انفیه کشیدن
- بو کردن گیاهان معطر
- نشستن زن در آب
- استعمال شیاف
- ترکردن لباس بر بدن
- کشیدن دندان
- مسواک کردن
- بوسیدن همسر[۱۵]
طبق تمام مذاهب اسلامی نزدیکی عمدی با همسر هنگام روزه واجب، حرام است و روزه را باطل میکند و در شیعه، در همه روزههای واجب و در مذاهب عامه، در روزه ماه رمضان، کفاره نیز دارد.[۱۶]
- روزه مستحب
روزه در سایر ماهها غیر از ماه رمضان بجز روزهایی که روزه در آنها حرام به شمار میرود، مستحب است.[۱۷]
- روزه حرام
در اسلام در چند مورد روزه گرفتن حرام است:
- روزه در روز عید فطر و عید قربان
- در روزی که انسان نمیداند آخر ماه شعبان است یا اول ماه رمضان، اگر به نیت اول ماه رمضان روزه بگیرد، این روزه حرام است.
- اگر کسی یقین یا گمان دارد روزه برایش مضر است، روزه بگیرد، روزهاش صحیح نیست.
- روزه سکوت[۱۸]
غیر از موارد بالا روزههای حرام دیگری نیز وجود دارند که در رسالهها یا کتب مفصله ذکر شدهاند.[۱۹]
- روزه مکروه
روزه روز عاشورا، و روزی که انسان شک دارد روزه عرفهاست یا عید قربان، مکروهاست.
بازکردن روزه [ویرایش]
شکستن یا بازکردن روزه را افطار گویند.[۲۰]
در مراکش رسم است در وقت شرعی افطار و سحر در بوق میدمند.[۲۱]
روزهخواری عمدی کفاره تخییری دارد: آزادکردن برده، دو ماه روزهگرفتن یا سیرکردن شصت فقیر.[۲۲]
روزه نزدیک شهرهای قطبی [ویرایش]
مسلمانان کشورهایی مانند سوئد با ساعتهای طولانی روزهی ماه رمضان در روزهای تابستان رو به رو هستند. امامان جمعه و سازمانهای اسلامی مختلف دیدگاه های گوناگونی دارند؛ اما هنوز هیچ توافق یکسانی درباره چگونگی روزه داری مسلمانان در شمال اروپا صورت نگرفته است و تصمیم در این رابطه به عهده افراد مسلمان گذاشته شده است. اما این امر به این معنی نیست که مسلمانان باید تمام ساعتهای روز را روزه داری کنند.[۲۳]
جستارهای وابسته [ویرایش]
پانویس [ویرایش]
- ↑ رساله حسینی شیرازی صفحه ۳۲۲.
- ↑ to be at rest
- ↑ Berg, “Ṣawm”, EI, 94.
- ↑ دانشنامه جهان اسلام، «تصوف (بخش اول)»
- ↑ دانشنامه جهان اسلام، «بقره»
- ↑ مقالهٔ دانشنامهٔ اسلام بهاشتباه به چند آیه قبلوبعدتر اشاره کردهاست: Kur'an II, 192; IV, 94; V, 91, 96; LVIII, 5.
- ↑ Berg, “Ṣawm”, EI, 94.
- ↑ ترجمه الميزان ج : ۲ ص :۶۵؛ آیه ۱۸۷ سوره بقره
- ↑ دانشنامه جهان اسلام، «برابری»
- ↑ طباطبایی، محمد حسین. تفسیر المیزان. جلد دوم.
- ↑ Berg, “Ṣawm”, EI, 94.
- ↑ شرائع الإسلام فی مسائل الحلال والحرام، الجزء الأول، للمحقق الحلی أبو القاسم نجم الدین جعفر بن الحسن، ص ۱۴۱
- ↑ المحقق الحلی، النافع فی مختصر الشرائع، قم: مؤسسه البعثه، الثانی، ۱۴۱۶ ه. ق، ص ۱۲۸-۱۳۰، ISBN 964-309-014-0
- ↑ شهید ثانی، زینالعابدین بن علی. تحریر الروضة فی شرح اللمعة، تهران: سمت، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ص ۹۰، ISBN 964-459-693-5
- ↑ رساله مکارم شیرازی صفحه ۲۶۰
- ↑ دانشنامه جهان اسلام، «باه»
- ↑ دانشنامه جهان اسلام، «بدعت»
- ↑ روزه سکوت حرام است
- ↑ رساله حسینی شیرازی صفحه ۴۵۷
- ↑ فرهنگ فارسی عمید، «افطار»
- ↑ دانشنامه جهان اسلام، «بوق»
- ↑ دانشنامه جهان اسلام، «تعیینی و تخییری»
- ↑ هجده ساعت روزهداری در سوئد؛ به گزارش شیعه آنلاین به نقل از مهر؛ ۱۱ مرداد ۱۳۹۰
منابع [ویرایش]
- Berg, C.C.. “Ṣawm”. In Encyclopaedia of Islam. vol. 9. Leiden: E. J. Brill, 1997. ISBN 90-04-10422-4.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
