نهج‌البلاغه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شیعه
Hadith Ali.svg
عقاید
اصول توحید • نبوت • معاد یا قیامت
عدل • امامت
فروع نماز • روزه • خمس • زکات • حج • جهاد • امر به معروف و نهی از منکر • تولی • تبری
عقاید برجسته مهدویت: غیبت (غیبت صغری، غیبت کبراانتظار، ظهور و رجعت • بدا • شفاعت و توسل • تقیه • عصمت • مرجعیت، حوزه علمیه و تقلید • ولایت فقیه • متعه • شهادت ثالثه • جانشینی محمد • نظام حقوقی
شخصیت‌ها
چهارده معصوم محمد • علی • فاطمه • حسن • حسین • سجاد • باقر • صادق • کاظم • رضا • جواد (تقی) • هادی (نقی) • حسن (عسکری) • مهدی
صحابه سلمان فارسی • مقداد بن اسود • میثم تمار • ابوذر غفاری • عمار یاسر • بلال حبشی • جعفر بن ابی‌طالب • مالک اشتر • محمد بن ابوبکر • عقیل • عثمان بن حنیف • کمیل بن زیاد • اویس قرنی • ابوایوب انصاری • جابر بن عبدالله انصاری • ابن عباس • ابن مسعود • ابوطالب • حمزه • یاسر • عثمان بن مظعون • عبدالله بن جعفر • خباب بن ارت • اسامه بن زید • خزیمة بن ثابت • مصعب بن عمیر • مالک بن نویره • زید بن حارثه
زنان: فاطمه بنت اسد • حلیمه • زینب • ام کلثوم بنت علی • اسماء بنت عمیس • ام ایمن • صفیه بنت عبدالمطلب • سمیه
علما روحانیان شیعه
مکان‌های متبرک
مکه و مسجد الحرام • مدینه، مسجد النبی و بقیع • بیت‌المقدس و مسجدالاقصی • نجف، حرم علی بن ابی‌طالب و مسجد کوفه • کربلا و حرم حسین بن علی • کاظمین و حرم کاظمین • سامرا و حرم عسکریین • مشهد و حرم علی بن موسی الرضا
دمشق و زینبیه • قم و حرم فاطمه معصومه  • شیراز و شاه چراغ • آستانه اشرفیه و سید جلال‌الدین اشرف • ری و شاه عبدالعظیم
مسجد • امامزاده • حسینیه
روزهای مقدس
عید فطر • عید قربان (عید اضحی) • عید غدیر خم • محرّم (سوگواری محرمتاسوعا، عاشورا و اربعین)  • عید مبعث • میلاد پیامبر • تولد ائمه  • ایام فاطمیه
رویدادها
رویداد مباهله • غدیر خم • سقیفه بنی‌ساعده • فدک • رویداد خانه فاطمه • قتل عثمان • نبرد جمل • نبرد صفین • نبرد نهروان • واقعه کربلا • مؤتمر علماء بغداد • حدیث ثقلین • اصحاب کسا • آیه تطهیر • شیعه‌کُشی
کتاب‌ها
قرآن • نهج‌البلاغه • صحیفه سجادیه
کتب اربعه: الاستبصار • اصول کافی • تهذیب الاحکام • من لایحضره الفقیه
مصحف فاطمه • مصحف علی • اسرار آل محمد
وسائل‌الشیعه • بحارالانوار • الغدیر • مفاتیح‌الجنان
تفسیر مجمع‌البیان • تفسیر المیزان • کتب شیعه
شاخه‌ها
دوازده‌امامی (اثنی‌عشری) • اسماعیلیان • زیدیه • غلاه
منابع اجتهاد
کتاب (قرآن) • سنت (روایات پیامبر و ائمه) • عقل • اجماع

نهج‌البلاغه گزیده‌ای از خطبه‌ها، نامه‌ها و سخنان کوتاه علی ابن ابی‌طالب است که شخصی به نام سید رضی در قرن چهارم هجری قمری براساس ذوق ادبی شخصی خود فراهم آورده است.[۱]

ساختار[ویرایش]

سخنان امیرالمومنین علی ابن ابی‌طالب در این کتاب بر در سه باب آمده‌است:

  • باب اول: خطبه‌ها و اوامر
  • باب دوم: نامه‌ها و رسائل و وصایا
  • باب سوم: کلمات قصار، حکمت آمیز و مواعظ

نهج‌البلاغه و مشاهیر[ویرایش]

بسیاری از ادیبان طراز اول عرب از جمله عبدالحمید کاتب (قرن دوم)، جاحظ (قرن سوم)، قدامة بن جعفر(قرن چهارم)، ابن ابی الحدید (قرن ششم) و خلیل بن احمد فراهیدی(قرن هشتم) فصاحت کلام علی را ستوده‌اند. از جمله جاحظ در کتاب خود البیان والتبیین -که به شهادت ابن خلدون یکی از ارکان چهارگانه ادب محسوب می‌شود[۲]- با نقل یکی از سخنان علی می‌گوید ((اگر فقط همین عبارت به دست ما رسیده بود کفایت می‌کرد و برای دلالت داشتن بر فصاحت و بلاغت در عالی‌ترین مرتبه جای می‌گرفت و با وجود آن برای پی بردن به ارزش بلاغی سخنان علی به دیگر سخنانش نیاز نداشتیم.[۳]))

علی الجندی رئیس دانشکده علوم در دانشگاه قاهره در مقدمه کتاب " علی بن ابی طالب، شعره و حکمه " درباره نثر علی می‌گوید: «نوعی خاص از آهنگ موسیقی که بر اعماق احساسات پنجه می‌افکند در این سخنان هست، از نظر سجع، چنان منظوم است که می‌توان آنرا " شعر منثور " نامید.»جرج جرداق مسیحی در مورد نهج البلاغه چندیدن کتاب می‌نویسد و می‌گوید:"بعد از امام علی (ع) کسی را سزاوار نویسندگی ندیدم به همین دلیل جز ایشان در مورد کسی ننوشتم." شیخ محمد عبده از مفتیان پیشین مصر تصادفاً با نهج‌البلاغه آشنا شده، شیفتهٔ آن می‌شود و به شرح این مجموعه و تبلیغ آن در میان جوانان مصری می‌پردازد. وی در مقدمه شرح خود می‌گوید: «در همهٔ مردم عرب زبان یک نفر نیست مگر آنکه معتقد است سخن علی بعد از قرآن و کلام نبوی شریف‌ترین و بلیغ‌ترین و پرمعنی‌ترین و جامع‌ترین سخنان است.»[۴][۵] حسین لنکرانی می‌گوید:در اوایل دوره رضاخان روزی بر میرزا یحیی دولت‌آبادی وارد شدم. کتاب شریف نهج البلاغه را در برابر خود گشوده بود و دو زانو روی آن خم شده و مطالعه می‌کرد. من که رسیدم سر برداشت و زمانی که به من نگریست دیدم چشمانش از گریه سرخ و اشکبار است. با حالت تاثری گفت:[۶]

نجاست من بر میرزا علی محمد باب شرف دارد. اگر دین و معارف آن همین است که این کتاب می‌گوید، پس او چه می‌گوید؟ این سخنان بلند نهج البلاغه کجا و لاطائلات باب کجا؟

وی رهبران بابی را جمع و آنان را به بازگشت به تشیع امر کرد. بدین ترتیب بابی گری در ایران پایان یافت.

ترجمه‌های نهج‌البلاغه[ویرایش]

ترجمه‌های متعددی از این کتاب به فارسی در دسترس است که از آن میان می‌توان به ترجمه‌های سید جعفر شهیدی، علی نقی فیض‌الاسلام، جواد فاضل، محمد تقی جعفری، سید محمدمهدی جعفری، حسینعلی منتظری، حسین انصاریان و محمد دشتی از نهج‌البلاغه اشاره کرد. ن‍ه‍ج ال‍ب‍لاغ‍ه م‍ن‍ظوم (خ‍طب‍ه‌ه‍ا) به‌اهتمام علی توکلی گنابادی مهمترین اثر منظوم فارسی بر اساس نهج البلاغه است.

مآخذ و مدارک نهج‌البلاغه[ویرایش]

علامه امینی در جلد چهارم کتاب الغدیر ۸۱ شرح نهج‌البلاغه را معرفی کرده‌است.[۷] معروفترین شروح نهج‌البلاغه شرح ابن ابی‌الحدید معتزلی بغدادی، شرح ابن میثم بحرانی، شرح خوئی و از معاصران، ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه اثر شیخ محمدتقی جعفری و شرح نهج‌البلاغه تالیف شیخ محمد تقی شوشتری، را می‌توان نام برد.

نخستین گردآورنده کلمات قصار علی ابوعثمان عمرو بن بحر جاحظ صاحب (بیان و تبیین) درگذشتهً ۲۵۵ ه. ق می‌باشد. وی صد کلمه از کلمات قصار امیرالمؤمنین را انتخاب کرده و آن را (مطلوب کل طالب من کلام امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب) نامیده‌است.

تاریخ‌نگاران و حدیث‌دانان دیگری نیز به گردآوری سخنان و اندرزهای علی اقدام کرده‌اند، برای نمونه قاضی محمد بن سلامه معروف به قضاعی درگذشتهً ۴۰۵ هجری مجموعه‌ای از سخنان امیرالمؤمنین علی را به نام «دستور معالم الحکم و مأثور مکارم الشیم» گردآوری کرده‌است.[۸] ترجمه این کتاب به زبان فارسی نیز به نام «قانون» چاپ شده‌است.[۹] بسیاری از خطب و نامه‌های نهج‌البلاغه پیش از آن در کتاب «الغارات» تالیف ابواسحاق ثقفی کوفی، از دانشمندان قرن سوم (متوفی ۲۸۳ هجری قمری) آمده‌است.[۱۰] همچنین بخش بزرگی از خطبه‌های توحیدی نهج‌البلاغه در کتابهایی که یک قرن پیش از نهج‌البلاغه تالیف شده، نظیر کتاب «الکافی» شیخ کلینی و «کتاب التوحید» شیخ صدوق آمده‌است.

علی بن حسین مسعودی مورخ بزرگ که تقریباً صد سال پیش از سید رضی می‌زیسته‌است (اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم) در جلد دوم کتاب معروف خود «مروج الذهب» می‌نویسد: «آنچه مردم از خطابه‌های علی در مقامات و حوادث مختلف حفظ کرده‌اند، بالغ بر چهارصد و هشتاد و اندی می‌شود. علی آن خطابه‌ها را بالبداهه و بدون یادداشت و پیشنویس بیان و انشا می‌کرد و مردم هم الفاظ آن را می‌گرفتند و عملاً نیز از آن بهره‌مند می‌شدند.» گواهی دانشمند متتبعی مانند مسعودی می‌رساند که خطابه‌های علی فراوان بوده‌است که سید رضی از این میان در نهج‌البلاغه تنها ۲۳۹ خطبه را نقل کرده، که جنبه ادبی قویتری را به انتخاب و تشخیص او داشته‌است.

کتاب‌های تحقیقی بسیار کاملی در مورد اسناد و مدارک نهج‌البلاغه انتشار یافته که از جمله مهمترین آنها سه کتاب «روات و محدثین نهج‌البلاغه» تالیف محمد دشتی و همکاران، «استناد نهج‌البلاغه» تالیف امتیاز علی خان عرشی و ترجمه دکتر آیت‌الله‌زاده شیرازی و «مصادر نهج‌البلاغه» تألیف سید عبدالزهرأ حسینی است.

خطبه‌ها[ویرایش]

  • خطبه ۱: خطبه در ابتدای آفرینش آسمان و زمین و آدم
  • خطبه ۲: خطبه پس از بازگشت از صفّین
  • خطبه ۳: خطبه معروف به شِقشِقیّه
  • خطبه ۴: خطبه بعد از کشته شدن طلحه و زبیر
  • خطبه ۵: خطبه بعد از وفات پیامبر (صلی الله علیه وآله) در خطاب به عباس و ابوسفیان
  • خطبه ۶: خطبه هنگامی که از او خواستند طلحه و زبیر را دنبال نکند
  • خطبه ۷: خطبه مریدان شیطان را مذمت می‌نماید
  • خطبه ۸: خطبه برای برگرداندن زبیر به بیعت
  • خطبه ۹: خطبه در وصف خود و دشمنانش در جمل
  • خطبه ۱۰: خطبه در تحریک شیطان نسبت به اهل جمل و عواقب وخیم آن
  • خطبه ۱۱: خطبه وقتیکه در نبرد جمل پرچم را بهدست فرزندش محمّد حنفیه داد
  • خطبه ۱۲: خطبه وقتی که در نبرد جمل پیروز شد
  • خطبه ۱۳: خطبه در نکوهش بصره و اهل آن پس از نبرد جمل
  • خطبه ۱۴: خطبه در همین موضوع (بصره و مردم آن)
  • خطبه ۱۵: خطبه در رابطه با برگرداندن املاک بیتالمال
  • خطبه ۱۶: خطبه هنگامیکه در مدینه با او بیعت شد
  • خطبه ۱۷: خطبه درباره کسیکه در میان مردم عهدهدار منصب قضاوت شود
  • خطبه ۱۸: خطبه در نکوهش اختلاف علما در فتاوی
  • خطبه ۱۹: خطبه به اشعث بن قیس
  • خطبه ۲۰: خطبه در بیداری از غفلت و توجه به حضرت حق
  • خطبه ۲۱: خطبه در توجه به قیامت
  • خطبه ۲۲: خطبه هنگامیکه خبر بیعتشکنان جمل به حضرتش رسید
  • خطبه ۲۳: خطبه در دلداری به تهیدستان و تأدیب ثروتمندان
  • خطبه ۲۴: خطبه در جنگ با مخالفان
  • خطبه ۲۵: خطبه وقتی به او خبر رسید که ارتش معاویه به شهرها دستاندازی کردهاند
  • خطبه ۲۶: خطبه در وصف حال مردم جاهلی و دوران سکوت خود
  • خطبه ۲۷: خطبه در نکوهش اصحاب از نرفتن به جهاد
  • خطبه ۲۸: خطبه در بیوفایی دنیا و توجه به آخرت
  • خطبه ۲۹: خطبه پس از برنامه حکمین و تاخت و تاز ضحّاک بن قیس
  • خطبه ۳۰: خطبه درباره قتل عثمان
  • خطبه ۳۱: خطبه قبل از جنگ جمل
  • خطبه ۳۲: خطبه در نکوهش زمان خود
  • خطبه ۳۳: خطبه به هنگام خروجش برای جنگ با اهل بصره
  • خطبه ۳۴: خطبه در تحریک مردم برای جنگ با شامیان
  • خطبه ۳۵: خطبه بعد از جریان حکمیت
  • خطبه ۳۶: خطبه در ترساندن اهل نهروان
  • خطبه ۳۷: خطبه در ذکر فضائل خود
  • خطبه ۳۸: خطبه در تعریف شبهه
  • خطبه ۳۹: خطبه در نکوهش یاران، و دعوت به جهاد
  • خطبه ۴۰: خطبه زمانی که شنید خوارج نهروان می‌گویند: لا حُکْمُ اِلاّ لِلّه
  • خطبه ۴۱: خطبه در تحذیر از مکر و حیله
  • خطبه ۴۲: خطبه در نکوهش آرزوی دراز و پیروزی از هوای نفس
  • خطبه ۴۳: خطبه پس از آنکه جریر بن عبداللّه بَجَلی را برای بیعت گرفتن از معاویه فرستاد
  • خطبه ۴۴: خطبه وقتی که مصلقه بن هُبَیره شیبانی به سوی معاویه فرار کرد
  • خطبه ۴۵: خطبه در روز فطر در نکوهش دنیا
  • خطبه ۴۶: خطبه وقتی که برای حرکت به شام تصمیم گرفت
  • خطبه ۴۷: خطبه درباره کوفه
  • خطبه ۴۸: خطبه زمان رفتن به سوی شام
  • خطبه ۴۹: خطبه در توحید الهی
  • خطبه ۵۰: خطبه در بیان فتنه
  • خطبه ۵۱: خطبه زمانی که ارتش معاویه در جنگ صفین آب را بر یاران آنحضرت بست
  • خطبه ۵۲: خطبه در بیوفایی دنیا
  • خطبه ۵۳: خطبه در مسأله بیعت
  • خطبه ۵۴: خطبه وقتیکه به نظر یارانش در اجازه برای آغاز جنگ صفّین تأخیر نمود
  • خطبه ۵۵: خطبه در مقایسه یاران پیامبر با یاران خود
  • خطبه ۵۶: خطبه در وصف معاویه
  • خطبه ۵۷: خطبه در خطاب به خوارج نهروان
  • خطبه ۵۸: خطبه زمانی که عزم بر جنگ خوارج داشت
  • خطبه ۵۹: خطبه وقتی که خوارج به قتل رسیدند
  • خطبه ۶۰: خطبه درباره خوارج
  • خطبه ۶۱: خطبه زمانی که او را از ترور ترساندند
  • خطبه ۶۲: خطبه در نکوهش دنیا
  • خطبه ۶۳: خطبه در تشویق به عمل صالح
  • خطبه ۶۴: خطبه در توحید الهی
  • خطبه ۶۵: خطبه در آداب جنگ
  • خطبه ۶۶: خطبه در حق انصار
  • خطبه ۶۷: خطبه وقتی که امارت مصر را به محمد بن ابوبکر واگذاشت
  • خطبه ۶۸: خطبه در سرزنش اصحاب سست پیمان خود
  • خطبه ۶۹: خطبه سحرگاه روزی که ضربت به فرق مبارکش رسید
  • خطبه ۷۰: خطبه در سرزنش اهل عراق
  • خطبه ۷۱: خطبه در آن درود فرستادن به پیامبر (صلی الله علیه وآله) را تعلیم می‌دهد
  • خطبه ۷۲: خطبه در بصره درباره مروان بن حَکَم
  • خطبه ۷۳: خطبه زمانی که شورای خلافت قصد بیعت با عثمان کرد
  • خطبه ۷۴: خطبه زمانی که شنید بنیامیّه او را متهم به قتل عثمان می‌کنند
  • خطبه ۷۵: خطبه در تشویق به عمل صالح
  • خطبه ۷۶: خطبه هنگامیکه سعید بن عاص حق او را بازداشت
  • خطبه ۷۷: خطبه از دعاهای آنحضرت
  • خطبه ۷۸: خطبه وقتی که قصد حرکت به سوی خوارج نمود
  • خطبه ۷۹: خطبه پس از پایان جنگ جمل در مذمّت زنان
  • خطبه ۸۰: خطبه درباره زهد
  • خطبه ۸۱: خطبه در وصف دنیا
  • خطبه ۸۲: خطبه موسوم به «غرّاء» که از خطبههای اعجابانگیز اوست
  • خطبه ۸۳: خطبه درباره عمروعاص
  • خطبه ۸۴: خطبه در صفات خداوند
  • خطبه ۸۵: خطبه در توحید الهی و سفارش به تقوا و مشورت
  • خطبه ۸۶: خطبه در وصف پرهیزکاران و فاسقان و مقام خاندان نبوت
  • خطبه ۸۷: خطبه در بیان هلاکت مردم
  • خطبه ۸۸: خطبه در حال مردم پیش از بعثت و پس از آن
  • خطبه ۸۹: خطبه در توحید الهی و پند و اندرز
  • خطبه ۹۰: خطبه معروف به خطبه اشباح
  • خطبه ۹۱: خطبه به هنگامی که مردم پس از کشته شدن عثمان خواستند با او بیعت کنند
  • خطبه ۹۲: خطبه در بیان فضل و علم خود، و خبر از فتنه بنیامیه
  • خطبه ۹۳: خطبه در فضل رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) و پند و اندرز
  • خطبه ۹۴: خطبه در حال مردم هنگام بعثت پیامبر (صلی الله علیه وآله)
  • خطبه ۹۵: خطبه درباره پیامبر (صلی الله علیه وآله)
  • خطبه ۹۶: خطبه در مقایسه یاران خود با یاران رسول خدا (صلی الله علیه وآله)
  • خطبه ۹۷: خطبه در ستم بنیامیّه
  • خطبه ۹۸: خطبه در گریز از دنیا
  • خطبه ۹۹: خطبه درباره پیامبر و خاندان او
  • خطبه ۱۰۰: خطبه مشتمل بر خبر از حوادث ناگوار
  • خطبه ۱۰۱: خطبه در زمینه سختیها
  • خطبه ۱۰۲: خطبه در تشویق به زهد
  • خطبه ۱۰۳: خطبه درباره پیامبر و فضیلت خویش
  • خطبه ۱۰۴: خطبه در وصف پیامبر (صلی الله علیه وآله) و تهدید بنیامیّه و پند به مردم
  • خطبه ۱۰۵: خطبه در زمینه برتری اسلام، و توصیف پیامبر اکرم، آنگاه توبیخ اصحاب
  • خطبه ۱۰۶: خطبه در یکی از ایّام صفّین
  • خطبه ۱۰۷: خطبه در پیشگویی از حوادث آینده
  • خطبه ۱۰۸: خطبه درباره قدرت خداوند و حوادث مرگ و قیامت
  • خطبه ۱۰۹: خطبه چیزی که متوسلان به خداوند پاک و بزرگ به آن توسل جستند
  • خطبه ۱۱۰: خطبه در نکوهش دنیا
  • خطبه ۱۱۱: خطبه درباره ملکالموت و قبض روح مردم
  • خطبه ۱۱۲: خطبه در نکوهش دنیا
  • خطبه ۱۱۳: خطبه در پند و اندرز مردم
  • خطبه ۱۱۴: خطبه در طلب باران
  • خطبه ۱۱۵: خطبه در اندرز به یاران
  • خطبه ۱۱۶: خطبه در نکوهش کسانی که به مال و جان بُخل می‌ورزند
  • خطبه ۱۱۷: خطبه درباره یاران شایسته خود
  • خطبه ۱۱۸: خطبه زمانیکه مردم را جمع نمود و آنان را به جهاد ترغیب فرمود
  • خطبه ۱۱۹: خطبه در فضیلت خود و موعظه یاران
  • خطبه ۱۲۰: خطبه بعد از لیلة الهریر
  • خطبه ۱۲۱: خطبه در خطاب به خوارج
  • خطبه ۱۲۲: خطبه هنگام نبرد صفین به یارانش فرمود
  • خطبه ۱۲۳: خطبه در فرار یاران
  • خطبه ۱۲۴: خطبه در ترغیب یارانش به جهاد
  • خطبه ۱۲۵: خطبه در رابطه با خوارج وقتی که حکمیت را انکار کردند
  • خطبه ۱۲۶: خطبه وقتی به او گفتند که چرا در تقسیم بیتالمال میان همه مساوات می‌کند
  • خطبه ۱۲۷: خطبه باز هم به خوارج
  • خطبه ۱۲۸: خطبه از پیشامدها و فتنههای بصره خبر می‌دهد
  • خطبه ۱۲۹: خطبه درباره پیمانهها و ترازوها
  • خطبه ۱۳۰: خطبه به ابوذر (رحمه الله) هنگامیکه او را به ربذه تبعید کردند
  • خطبه ۱۳۱: خطبه در فلسفه قبول حکومت و توصیف امام حق
  • خطبه ۱۳۲: خطبه در پند و اندرز و اندیشیدن از مرگ
  • خطبه ۱۳۳: خطبه در عظمت خداوند، قرآن، پیامبر و در رابطه با دنیا
  • خطبه ۱۳۴: خطبه به عمر بن خطاب وقتی برای رفتن به جنگ با رومیان با حضرت مشورت کرد
  • خطبه ۱۳۵: خطبه وقتی بین آنحضرت و عثمان مشاجرهای درگرفت
  • خطبه ۱۳۶: خطبه درباره بیعت خود
  • خطبه ۱۳۷: خطبه درباره طلحه و زبیر
  • خطبه ۱۳۸: در آن به فتنهها (و حکومت امام عصر (علیه السلام)) اشاره می‌فرماید
  • خطبه ۱۳۹: خطبه به هنگام شورا
  • خطبه ۱۴۰: خطبه در نهی از غیبت مردم
  • خطبه ۱۴۱: خطبه درباره نهی از غیبت
  • خطبه ۱۴۲: خطبه درباره نیکی به نااهل
  • خطبه ۱۴۳: خطبه در طلب یاران
  • خطبه ۱۴۴: خطبه در بعثت پیامبر و فضل اهلبیت
  • خطبه ۱۴۵: خطبه در فنای دنیا و نکوهش بدعت
  • خطبه ۱۴۶: خطبه بهعمربنخطاب وقتیکه برای رفتن به جنگ ایرانیان با حضرت مشورت کرد
  • خطبه ۱۴۷: خطبه در فلسفه بعثت، حوادث آینده و پند و اندرز
  • خطبه ۱۴۸: خطبه درباره اهل بصره
  • خطبه ۱۴۹: خطبه پیش از درگذشت از دنیا
  • خطبه ۱۵۰: خطبه در آن اشاره به فتنهها دارد
  • خطبه ۱۵۱: خطبه در تحذیر از فتنهها
  • خطبه ۱۵۲: خطبه در صفات خداوند و پیشوایان دین
  • خطبه ۱۵۳: خطبه در فضائل اهل بیت
  • خطبه ۱۵۴: خطبه در آن شگفتیهای آفرینش شبپره را بیان می‌کند
  • خطبه ۱۵۵: خطبه خطاب به اهل بصره در خبر از پیشامدهای سخت
  • خطبه ۱۵۶: خطبه در تشویق به پرهیزکاری
  • خطبه ۱۵۷: خطبه درباره پیامبر و قرآن، و دولت بنیامیّه
  • خطبه ۱۵۸: خطبه درباره خوشرفتاری خود با مردم
  • خطبه ۱۵۹: خطبه در توحید الهی و شرح حال برخی از پیامبران
  • خطبه ۱۶۰: خطبه در وصف پیامبر و خاندان آن حضرت
  • خطبه ۱۶۱: خطبه در پاسخ یکی از یارانش که پرسید...
  • خطبه ۱۶۲: خطبه در توحید الهی
  • خطبه ۱۶۳: خطبه به هنگامیکه نزد آنحضرت آمدند و از اعمال ناپسند عثمان شکایت کردند
  • خطبه ۱۶۴: خطبه در شگفتیهای آفرینش طاووس
  • خطبه ۱۶۵: خطبه در امر به الفت، و وصف بنیامیّه و یاران خویش
  • خطبه ۱۶۶: خطبه در ابتدای حکومتش
  • خطبه ۱۶۷: خطبه پس از بیعت با حضرت
  • خطبه ۱۶۸: خطبه به هنگام رفتن اصحاب جمل به شهر بصره
  • خطبه ۱۶۹: خطبه چون به بصره نزدیک شد
  • خطبه ۱۷۰: خطبه به وقت تصمیم رویارویی با لشکر معاویه در صفّین
  • خطبه ۱۷۱: خطبه در دفاع از حق خویش، و نکوهش اهل جمل
  • خطبه ۱۷۲: خطبه در اینکه چه کسی شایسته خلافت است، و سفارش به تقوا و گریز از دنیا
  • خطبه ۱۷۳: خطبه درباره طلحه بن عبیداللّه
  • خطبه ۱۷۴: خطبه در پند و اندرز، و بیان نزدیکی خود به پیامبر (صلی الله علیه وآله)
  • خطبه ۱۷۵: خطبه در پند و اندرز و فضل قرآن و نهی از بدعت
  • خطبه ۱۷۶: خطبه در باره حکمین
  • خطبه ۱۷۷: خطبه در توحید و تقوای الهی
  • خطبه ۱۷۸: خطبه در پاسخ ذِغلِب یَمانی در رؤیت خداوند
  • خطبه ۱۷۹: خطبه در نکوهش اصحابش
  • خطبه ۱۸۰: خطبه در حق کسانی که قصد داشتند به خوارج ملحق شوند
  • خطبه ۱۸۱: خطبه در توحید الهی و یادی از یاران شهید خود در صفّین
  • خطبه ۱۸۲: خطبه در بیان قدرت خداوند و فضل قرآن و سفارش به تقوا
  • خطبه ۱۸۳: خطبه به برج بن مُسهِر طائی که از خوارج بود
  • خطبه ۱۸۴: خطبه به همّام دربارة پرهیزکاران
  • خطبه ۱۸۵: خطبه درباره منافقین
  • خطبه ۱۸۶: خطبه در ستایش خدا و پیامبر و پند و اندرز
  • خطبه ۱۸۷: خطبه درباره بعثت پیامبر و گریز از دنیا
  • خطبه ۱۸۸: خطبه درباره اختصاص خود به پیامبر (صلی الله علیه وآله)
  • خطبه ۱۸۹: خطبه در سفارش به تقوا و وصف اسلام و پیامبر (صلی الله علیه وآله)
  • خطبه ۱۹۰: خطبه در وصیّت به یارانش
  • خطبه ۱۹۱: خطبه درباره معاویه
  • خطبه ۱۹۲: خطبه در پایداری در راه حق
  • خطبه ۱۹۳: خطبه هنگام دفن سرور زنان جهان حضرت فاطمه (علیها السلام)
  • خطبه ۱۹۴: خطبه در گریز از دنیا
  • خطبه ۱۹۵: خطبه یاران خود را در بسیاری از اوقات به آن پند می‌داد
  • خطبه ۱۹۶: خطبه بعد از بیعت طلحه و زبیر به آنها فرمود
  • خطبه ۱۹۷: خطبه شنید عدهایاز یارانش بهوقت نبرد صفّین بهاهلشام دشناممیدهند
  • خطبه ۱۹۸: خطبه در نبرد صفّین دربارهفرزند خود حسن (علیه السلام)
  • خطبه ۱۹۹: خطبه زمانیکه یارانش درباره حکمیت با او دچار اختلاف شدند
  • خطبه ۲۰۰: خطبه زمانی که در بصره به عیادت علاء بن زیاد حارثی رفت
  • خطبه ۲۰۱: خطبه وقتی از او درباره احادیث دروغ و اخبار ضد و نقیض پرسیدند
  • خطبه ۲۰۲: خطبه در قدرت خداوند و خلقت زمین
  • خطبه ۲۰۳: خطبه در تحریک یاران خود به جهاد با شامیان
  • خطبه ۲۰۴: خطبه در تمجید خداوند
  • خطبه ۲۰۵: خطبه در وصف پیامبر و عالمان، و اندرز مردم
  • خطبه ۲۰۶: خطبه از دعاهای آنحضرت
  • خطبه ۲۰۷: خطبه در صفّین بیان فرمود
  • خطبه ۲۰۸: خطبه در شکایت از قریش
  • خطبه ۲۰۹: خطبه در جمل وقتی از کنار کشته طلحه و عبدالرّحمن بن عتّاب عبور کرد
  • خطبه ۲۱۰: خطبه در وصف سالکان
  • خطبه ۲۱۱: خطبه در ترغیب یارانش به جهاد
  • خطبه ۲۱۲: خطبه بعد از تلاوت آیه «الهیکم التکاثر حتی زرتم المقابر»
  • خطبه ۲۱۳: خطبه به وقت تلاوت آیه «رجال لاتلهیهم تجارة و لا بیع عن ذکر الله»
  • خطبه ۲۱۴: خطبه به هنگام تلاوت آیه «یا ایها الانسان ما غرّک بربک الکریم»
  • خطبه ۲۱۵: خطبه در بیزاری از ظلم
  • خطبه ۲۱۶: خطبه در طلب فراوانی روزی
  • خطبه ۲۱۷: خطبه در گریز از دنیا
  • خطبه ۲۱۸: خطبه در وصف عاشقان خدا
  • خطبه ۲۱۹: خطبه درباره یکی از حاکمان
  • خطبه ۲۲۰: خطبه در توصیف بیعت مردم با آن جناب بر خلافت
  • خطبه ۲۲۱: خطبه درباره تقوا و کوشش در عمل
  • خطبه ۲۲۲: خطبه در ذیقار به وقت حرکت به بصره
  • خطبه ۲۲۳: خطبه به عبدالله بن زمعه که از شیعیان بود
  • خطبه ۲۲۴: خطبه در فضل اهلبیت و نکوهش زمانه خود
  • خطبه ۲۲۵: خطبه در بیان علت اختلاف ظاهر و باطن مردم
  • خطبه ۲۲۶: خطبه به وقت غسل و تجهیز رسول خدا (صلی الله علیه وآله)
  • خطبه ۲۲۷: خطبه در حمد و ستایش پیامبر و عجایب آفرینش
  • خطبه ۲۲۸: خطبه در توحید حق
  • خطبه ۲۲۹: خطبه در بیان پیشامدهای ناگوار
  • خطبه ۲۳۰: خطبه در سفارش به تقوا و یاد مرگ
  • خطبه ۲۳۱: خطبه درباره ایمان و هجرت
  • خطبه ۲۳۲: خطبه در ستایش الهی و سفارش به تقوا
  • خطبه ۲۳۳: خطبه باز هم در ستایش الهی و سفارش به تقوا
  • خطبه ۲۳۴: خطبه به نام قاصعه در مذمّت ابلیس ملعون
  • خطبه ۲۳۵: خطبه به عبداللّه بن عباس در زمانی که عثمان در محاصره بود
  • خطبه ۲۳۶: خطبه در بیان وضع خود پس از هجرت پیامبر (صلی الله علیه وآله) و ملحق شدن به آن حضرت
  • خطبه ۲۳۷: خطبه در تشویق به عمل
  • خطبه ۲۳۸: خطبه درباره حکمین و سرزنش اهل شام
  • خطبه ۲۳۹: خطبه در رابطه با فضائل آل محمّد (علیهم السلام)
  • خطبه ۲۴۰: در رابطه با فضائل آل محمد (ع)

نامه‌ها[ویرایش]

  • نامه ۱, نامه‌ای از آن علی به مردم کوفه هنگام حرکتش از مدینه به بصره.
  • نامه ۲, نامه‌ای از آن علی پس از فتح بصره به مردم کوفه نوشته‌است.
  • نامه ۳, نامه‌ای از آن علی به قاضی اش شریح بن الحارث
  • نامه ۴, نامه‌ای از آن علی به یکی از فرماندهان سپاهش
  • نامه ۵, نامه‌ای از آن علی به اشعث بن قیس، عامل خود در آذربایجان نوشته‌است.
  • نامه ۶, نامه‌ای از آن علی به معاویه
  • نامه ۷: نامه‌ای دیگر از علی به معاویه
  • نامه ۸: نامه‌ای از علی به جریر بن عبد الله البجلی هنگامی که او را نزد معاویه فرستاده بود
  • نامه ۹: از نامه علی به معاویه
  • نامه ۱۰: از نامه علی به معاویه
  • نامه ۱۱: سفارشی از علی هنگامی که سپاهی بر سر دشمن می‌فرستاد
  • نامه ۱۲: سفارشی از علی به معقل بن قیس الریاحی فرمود، آنگاه که او را به سه هزار سپاهی بر مقدمه به شام می‌فرستاد
  • نامه ۱۳: از نامه علی به دو تن از امیران لشکرش
  • نامه ۱۴: سفارشی از علی به سپاهش پیش از دیدار با دشمن در صفین
  • نامه ۱۵: هنگامی که علی به عزم جنگ، با دشمن روبرو می‌شد چنین می‌فرمود
  • نامه ۱۶: هنگام جنگ به یاران خود می‌فرمود
  • نامه ۱۷: از نامه علی در پاسخ نامه معاویه
  • نامه ۱۸: از نامه علی به ابن‌عباس، عامل او در بصره
  • نامه ۱۹: نامه‌ای از علی به یکی از عاملانش
  • نامه ۲۰: از نامه علی این نامه را به زیاد بن ابیه
  • ...
  • نامه ۷۹:

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. [۱]اسلام پدیا - معرفی نهج البلاغه
  2. مقدمه ابن خلدون
  3. جاحظ در کتاب البیان والتبیین ج۱ ص ۴۷
  4. مرتضی مطهری، سیری در نهج البلاغه قابل دسترسی در اینجا
  5. مرتضی مطهری، حکمتها و اندرزها قابل دسترسی در اینجا
  6. «اظهارات و خاطرات آیت‌الله حاج شیخ حسین لنکرانی درباره بابیگری و بهاییگری». مجله مطالعات تاریخی، تابستان 1386 - شماره 17. 
  7. الغدیر
  8. استناد نهج‌البلاغه
  9. قانون
  10. الغارات

منابع[ویرایش]

  • مطهری، مرتضی، سیری در نهج‌البلاغه، انتشارات صدرا، ۱۳۸۰
  • حسن‌زاده آملی، حسن، انسان کامل از دیدگاه نهج‌البلاغه، نشر قیام قم، ۱۳۸۱
  • شهیدی، سید جعفر، علی در نهج‌البلاغه، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۰
  • دشتی، محمد، روات و محدثین نهج‌البلاغه، موسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین، ۱۳۷۸
  • استناد نهج‌البلاغه، تالیف امتیاز علی خان عرشی، ترجمه: آیت‌الله‌زاده شیرازی، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۲
  • امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، موسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۴
  • الغارات، ابواسحاق ابراهیم بن محمد ثقفی کوفی اصفهانی، با مقدمه و حواشی و تعلیقات میرجلالدین حسینی اُرموی (محدّث)، سلسله انتشارات انجمن آثار ملّی
  • الغارات، ابواسحاق ابراهیم بن محمد بن سعید بن هلال (ابن هلال ثقفی)، ترجمه: عبدالمحمد آیتی، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۱
  • قانون، ابوعبدالله محمد بن مسلم قضاعی معروف به قاضی قضاعی، ترجمه: فیروز حریرچی، انتشارات امیر کبیر، ۱۳۶۲

پیوند به بیرون[ویرایش]