نهج‌البلاغه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

نهج‌البلاغه، مجموعه‌ای از خطبه‌ها، نامه‌ها و اندرزها(حکمت‌ها)ی منتسب به علی ابن ابی طالب، امام اول شیعیان است.

گردآورندهٔ نهج‌البلاغه، ابوالحسن محمد بن حسین موسوی معروف به سید رضی و شریف رضی است. نهج البلاغه عنوانی است که سید رضی برای منتخبی از خطبه‌ها و مواعظ، نامه‌ها و عهدنامه‌ها، و کلمات کوتاه و قصار علی پسر ابوطالب برگزیده‌است. مطالب این کتاب از جمله شیواترین متون عربی محسوب می‌شود.

[ویرایش] ساختار

سخنان علی ابن ابی طالب در این کتاب بر مدار سه اصل است:

• باب اول: خطبه‌ها و اوامر
• باب دوم: نامه‌ها و رسائل و وصایا
• باب سوم: کلمات قصار، حکمت آمیز و مواعظ

[ویرایش] نهج البلاغه و مشاهیر

مرحوم شیخ محمد عبده مفتی اسبق مصر تصادفاً با نهج البلاغه آشنا شده، شیفتهٔ آن می‌شود و به شرح این مجموعه و تبلیغ آن در میان جوانان مصری می‌پردازد. وی در مقدمه شرح خود می‌گوید^[۱]: «در همهٔ مردم عرب زبان یک نفر نیست مگر آنکه معتقد است سخن علی علیه‌السلام بعد از قرآن و کلام نبوی شریف‌ترین و بلیغ‌ترین و پر معنی‌ترین و جامع‌ترین سخنان است.»

[ویرایش] ترجمه‌های نهج البلاغه

ترجمه‌های متعددی از این کتاب به فارسی در دسترس است که از آن میان می‌توان به ترجمه سید جعفر شهیدی ، فیض الاسلام، جواد فاضل، محمد تقی جعفری ، حسین انصاریان و محمد دشتی اشاره کرد.

[ویرایش] مآخذ و مدارک نهج البلاغه

علامه امینی در جلد چهارم کتاب الغدیر ۸۱ شرح نهج البلاغه را معرفی کرده‌است^[۲]. معروفترین شروح نهج البلاغه شرح ابن ابی‌الحدید معتزلی بغدادی، شرح ابن میثم بحرانی، شرح خوئی و از معاصران، ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه اثر شیخ محمدتقی جعفری و شرح نهج البلاغه تالیف شیخ محمد تقی شوشتری، را می‌توان نام برد.

اولین گردآورنده کلمات قصار علی ابوعثمان عمروبن بحر جاحظ صاحب (بیان و تبیین) متوفی ۲۵۵ ه.ق می‌باشد. وی صد کلمه از کلمات قصار امیرالمؤمنین را انتخاب کرده و آن را (مطلوب کل طالب من کلام امیرالمومنین علی بن ابی طالب) نامیده‌است.

مورخان و محدثان دیگری نیز به جمع آوری سخنان و حکمتهای علی (ع) اقدام کرده اند، برای نمونه قاضی محمد بن سلامه معروف به قضاعی متوفای 405 هجری مجموعه‌ای از سخنان امیرالمومنین علی را به نام "دستور معالم الحکم و مأثور مكارم الشيم" گردآوری کرده است^[۳]. ترجمه این کتاب به زبان فارسی نیز به نام "قانون" چاپ شده است^[۴]. بسیاری از خطب و نامه‌های نهج البلاغه پیش از آن در کتاب "الغارات" تالیف ابواسحاق ثقفی کوفی، از دانشمندان قرن سوم (متوفی 283 هجری قمری) آمده است^[۵]. همچنین بخش بزرگی از خطبه‌های توحیدی نهج البلاغه در کتابهایی که یک قرن پیش از نهج البلاغه تالیف شده، نظیر کتاب "الکافی" شیخ کلینی و "کتاب التوحید" شیخ صدوق آمده است.

علی بن حسین مسعودی مورخ بزرگ که تقریبا صد سال پیش از سید رضی میزیسته است (اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم) در جلد دوم کتاب معروف خود "مروج الذهب" می‌نویسد: "آنچه مردم از خطابه‌های علی در مقامات و حوادث مختلف حفظ کرده اند، بالغ بر چهارصد و هشتاد و اندی می‌شود. علی آن خطابه‌ها را بالبداهه و بدون یادداشت و پیشنویس بیان و انشا می‌کرد و مردم هم الفاظ آن را می‌گرفتند و عملاً نیز از آن بهره مند می‌شدند." گواهی دانشمند متتبعی مانند مسعودی می رساند که خطابه‌های علی فراوان بوده است که سید رضی از این میان در نهج البلاغه تنها 239 خطبه را نقل کرده، که جنبه ادبی قویتری را به انتخاب و تشخیص او داشته است.

کتابهای تحقیقی بسیار کاملی در مورد اسناد و مدارک نهج البلاغه انتشار یافته که از جمله مهمترین آنها سه کتاب "روات و محدثین نهج البلاغه" تالیف محمد دشتی و همکاران، "استناد نهج البلاغه" تالیف امتیاز علی خان عرشی و ترجمه دکتر آیت الله زاده شیرازی و "مصادر نهج‌البلاغه‌" تأليف‌ سيد عبدالزهرأ حسيني است.

[ویرایش] پیوند به بیرون

• متن کامل نهج البلاغه همراه با دو شرح و چهار ترجمه
• متن کامل نهج البلاغه همراه با سه ترجمه
• کتابشناسی نهج البلاغه-مرکز مطالعات و پژوهشهای فرهنگی حوزه علمیه قم
• اسناد و مدارک نهج البلاغه، امتیاز علیخان عرشی، ترجمه سید مرتضی آیت الله زاده شیرازی

[ویرایش] منابع

• مطهری، مرتضی، سیری در نهج البلاغه، انتشارات صدرا، 1380
• حسن زاده آملی، حسن، انسان کامل از دیدگاه نهج البلاغه، نشر قیام قم، 1381
• شهیدی، سید جعفر، علی در نهج البلاغه، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1380
• دشتی، محمد، روات و محدثین نهج البلاغه، موسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمومنین، 1378
• استناد نهج البلاغه، تالیف امتیاز علی خان عرشی، ترجمه: آیت الله زاده شیرازی، انتشارات امیرکبیر، 1362
• امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، موسسه دایره المعارف فقه اسلامی، 1384
• الغارات، ابواسحاق ابراهيم بن محمد ثقفي كوفي اصفهاني، با مقدمه و حواشي و تعليقات ميرجلالدين حسيني اُرموي (محدّث)، سلسله انتشارات انجمن آثار ملّي
• الغارات، ابواسحاق ابراهيم بن محمد بن سعيد بن هلال (ابن هلال ثقفي)، ترجمه: عبدالمحمد آيتي،انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي،1371
• قانون، ابوعبدالله محمد بن مسلم قضاعي معروف به قاضي قضاعي، ترجمه: فيروز حريرچي، انتشارات امير كبير، 1362

[ویرایش] پانویس

‎

این نوشتار پیرامون اسلام، خُرد است. با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید.