سینه‌زنی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

سینه زنینوعی آیین عزاداری است و به کسی که سینه زنی می‌کند «سینه‌زن» گفته می‌شود. سینه زنی بیشتر در مراسم عزاداری حسین بن علی رایج است. سینه زنی معمولا به همراه نوحه‌خوانی انجام می‌شود و با آهنگ نوحه هماهنگ است.[۱]

سینه زنی و سیر تحولی آن[ویرایش]

سینه زنی هیئت ابولفضل ملایر-سومین هیت بزرگ ایران

از مراسم سنتی عزاداری برای امام حسین و دیگر امامان شیعه، که همراه نوحه خوانی و با آهنگی خاص بر سر و سینه می‌زنند، گاهی هم سینه خود را لخت کرده، بر آن می‌زنند. اصل این سنت، بویژه در میان عربها رواج داشته‌است. بعدها به صورت موجود در آمده که با انتخاب نوحه های سنگین، حرکات دست بر سینه می‌خورد. به فردی هم که‌بر سینه خود زده، عزاداری می‌کند،«سینه زن»می‌گویند. اینگونه نوحه‌گری، ابتدا بصورت فردی بوده، اما با مرور زمان به شکل گروهی ودستجات سوگواری در آمده‌است. [۲]

«دسته گردانی و سینه زنی و نوحه خوانی که در زمان صفویه رایج شده و توسعه پیدا کرده بود، در عصر قاجاریه با توسعه و تجمل بیشتر درپایتخت رواج داشت... دسته گردانی در عصر قاجار، بویژه در زمان ناصر الدین شاه با آداب و تشریفات و تجمل بسیار برگزار می‌شد.
دسته‌های روز با نقاره و موزیک جدید و علم و بیرق و کتل، و دسته های شب با طبقهای چراغ زنبوری و حجله و مشعل به راه می‌افتاد و در فواصل دسته سینه‌زنها با آهنگ موزون سینه می‌زدند. نوحه‌خوانی و سینه‌زنی حتی در اندرونی شاهان قاجار، بین زنان اندرون نیز متداول بود...»[۳]

سینه‌زن[ویرایش]

کسی که در عزا و مصیبت بر سینه خود می‌زند و نوحه گری می‌نماید.[۴] و در ایام عزاداری، خصوصاً مراسم عزاداری حسین بن علی در دسته مخصوص با دست بر سینه برهنه خود زند(به علامت سوگواری).[۵] سینه زن باید با دیگر سینه زنان و نیز با آهنگ نوحه هماهنگ باشد و تک زنی نکند.

تک زدن[ویرایش]

در اصطلاح لوطیان در سینه زنی بی آهنگ زدن یکی ازمردم دسته. غلط به سینه زدن که خارج از آهنگ یکنواخت دیگر سینه زنان باشد.[۶] و به انجام دهنده آن «تک‌زن» می‌گویند.

آئین های محلی سینه زنی[ویرایش]

  • سینه‌زنی واحد: نوعی سینه‌زنی است که در استان‌های خوزستان و بوشهر رواج دارد. در این نوع سینه‌زنی، عزاداران در قالب حلقه‌های تو در تو استقرار می یابند و با دست چپ کمر نفر سمت چپ خود را می گیرند و با دست راست سینه‌زنی می‌کنند. به هنگام سینه‌زنی حلقه‌ها آرام آرام می چرخند. نوحه های مناسب این نوع سینه زنی از نوع نوحه بوشهری است که وزنی سنگین دارد. سینه زنی واحد پس از نواختن سنج و دمام و بوق کم کم شروع می شود. ابتدا فردی که «سرخوان» نام دارد شروع به خواندن نوحه می‌کند تا کم کم افراد تجمع کنند و حلقه‌ها شکل بگیرد. سپس نوحه‌خوان اصلی با اعلام کلمه «واحد» شروع سینه زنی را اعلام می کند.
  • سینه‌زنی عربهای خوزستان: بیشتر به سبک چلاب است. سینه‌زنهابر گردن چفیه می‌اندازند و به به موکب‌های حسینی می‌روند. جوانها دوش به دوش هم قرار می‌گیرند و بصورت دایره می‌ایستند هرنفردست چپ را روی کمر کناری می‌گذارد سپس بعد از بالا بردن پای راست آنرا محکم بر زمین می‌کوبند و سپس با دست بر سینه می‌زنند.[۷] در مداحی هنگامی که مداح سکوت می‌کند یکی از سینه زنها فریاد می‌زند یا علی و دیگر چلاب زنان در پاسخ می‌گویند یا ابو حسین.[۷] در خانمها، هنگامی که مداح زنان، ملایه روضه‌خوانی را شروع می‌کند، زنان که بیشترشان ثوب‌های عربی پوشیده‌اند چهارزانو دور اتاق را پر می‌کنند و شیله‌های مشکی (روسری عربی) خود را جلوی چشمهای خود می‌آورند. پس از روضه، در سینه‌زنی زنان ابتدا بر پاهای خود می‌زنند. گاهی مداح زنان ریتم را تغییر می‌دهد و عزاداران باید با دست راست بر سینه و با دست چپ بر پای چپ بکوبند.[۷]ازدیگر سبک‌های سینه‌زنی زنان، ایستاده سینه‌زدن است که دست‌ها را به صورت ضربدر نگاه داشته و بر سینه می‌کوبند و با ریتمی کند سینه‌زنی را ادامه می‌دهند. آن جا که ریتم تندتر می‌شود، زنان با گفتن احو، احو، همراهی می‌کنند. به این نوع سینه‌زنی که زنان به تندی دست‌ها را بر سینه می‌زنند رشگ گفته می‌شود.[۷]

منابع[ویرایش]

  1. کانون گفتگوی قرآنی
  2. پایگاه جامع عاشورا
  3. موسیقی مذهبی ایران، ص ۲۶.
  4. ناظم الاطباء
  5. فرهنگ فارسی معین
  6. لغت نامه دهخدا، یادداشت بخط مرحوم دهخدا
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ "تعزیه عربی، ناشناخته برای میراث معنوی". مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی (in Persian). 5 Nov 2014. Retrieved 4 Nov 2014.