گیلان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

برای دیگر کاربردها گیلان (ابهام‌زدایی) را ببینید.

گیلان
نقشه
موقعیت	ایران
زبان	گیلکی
نژاد	کاسپی
مساحت	۱۴۷۱۱ کیلومتر مربع
جمعیت	۲٫۷ میلیون نفر
تراکم	172 نفر در کیلومتر مربع
مذهب	شیعه علوی
مرکز	رشت

گیلان منطقه‌ای جغرافیائی است که شامل بخشهای شمالغربی رشته کوه البرز و بخش غربی کرانه‌های جنوبی دریای خزر یا کاسپین می‌باشد.^[۱] این منطقه استان گیلان را شامل می‌شود. گیلان ، در کشور جمهوری اسلامی ایران وافع است . طبیعت گیلان سرسبز و پوشیده از جنگل و دارای آب و هوای معتدل و مرطوب است.

فهرست مندرجات ۱ جغرافیای طبیعی ۲ جغرافیای سیاسی ۲.۱ آب و هوا ۲.۲ طبیعت ۲.۳ ییلاقات ۳ فراورده‌های کشاورزی و دامی ۴ فرهنگ ۴.۱ دانشگاه‌ ۴.۲ مطبوعات ۴.۳ سینما ۵ زبان ۵.۱ گیلکی ۵.۲ رودباری، تالشی و تاتی ۶ مشاهیر ۷ نگارخانه ۸ جستارهای وابسته ۹ پانویس

[ویرایش] جغرافیای طبیعی

رشته کوه‌ البرز، با ارتفاع متوسط ۳۰۰۰ متر، همانند دیواری در باختر و جنوب آن کشیده شده است. بلند مرتبه ترین ارتفاع گیلان، کوه سماموس، واقع در شهرستان رودسر است که پس از کوه دماوند، مرتفع‌ترین کوه رشته کوه البرز است.^{[نیازمند منبع]} گیلان، جز از طریق دره منجیل، راه زمینی دیگری به فلات ایران ندارد. گیلان، از طریق چابکسر با استان مازندران و از طریق آستارا با جمهوری آذربایجان، راه زمینی دارد. در قاسم آباد، فاصله دریا با کوه، به کمترین حد خود می‌رسد.

	دریای خزر	دریای خزر	جمهوری آذربایجان
	مازندران		اردبیل
		گیلان
		استان قزوین	زنجان

این منطقه، از شمال با دریای خزر و کشورهای مستقل قفقاز، از غرب با استان اردبیل، از جنوب با استانهای زنجان و قزوین و از شرق با استان مازندران هم‌جوار است.

[ویرایش] جغرافیای سیاسی

یک سال پس از تصویب متمم قانون اساسی یعنی در سال 1325 هجری قمری تشکیل ایالات و ولایات به تصویب دومین دوره ی قانونگذاری مجلس شورای ملی رسید. در این قانون ولایت چنین تعریف شده است: قسمتی از مملکت که دارای یک شهر حاکم نشین و توابع باشد اعم از اینکه حکومت آن تابع پایتخت یا تابع مرکز ایالتی باشد. در آن زمان گیلان جز 12 ولایت ایران بود. پس از این قانون اولین قانون مدون تقسیمات کشوری در آبانماه 1316 تهیه و تصویب شد. بر اساس این قانون ایران به استان های شمال،غرب،جنوب،شمال غرب،شمال شرق و مکران تقسیم شد. بر طبق این تقسیم بندی شهرستان گیلان از توابع استان شمال بود و شامل مناطق زیر بود:

1- حومه فومنات- صومعه سرا- لشت نشا- کوچصفهان(مرکز:کوچصفهان)

2- پهلوی- چهار فریضه- خمام- عسگر(مرکز: بندر پهلوی)

3- لاهیجان- رانکو- دهشال(مرکز:لاهیجان)

4-گرکانرود- اسالم- توالش(مرکز:گرکانرود)

این تقسیم بندی هم چند ماهی دوام نیاورد و در 19 دی ماه همان سال مصوبه قبلی اصلاح شد و استانهای ایران به استان های یکم تا دهم تغییر پیدا کردند.

گیلان جز شهرستان های استان یکم بود. و شامل هشت بخش رشت، صومعه سرا،رودبار،لاهیجان،بندر پهلوی،کوچصفهان،خمام و لنگرود بود.

از 21 اردیبهشت ماه 1339 با توجه به ماده ی 13 قانون وظایف و اختیارات استانداران(دولت مکلف است با توجه به سابقه تاریخی نام استان ها را تعیین و اعلام کند) نام استان یکم به استان گیلان تبدیل شد. در 7 بهمن 1340 شهرستان اراک از استان گیلان جدا شد و به استان تهران ملحق شد. شهرستان زنجان نیز که تا تاریخ 6 مرداد 1348 از توابع استان گیلان بود از گیلان جدا شد.

بر طبق آخرین تغییرات استان گیلان در حال حاضر 12 شهرستان، 31 شهر ، 22 بخش و 56 دهستان و 3043 آبادی(روستا، مزرعه، مکان)دارد.

[ویرایش] آب و هوا

نمودار آب و هوا برای رشت
ژ	ف	م	آ	م	ژ	ژ	آ	س	اُ	ن	د
166   13 4	171   18 8	230   22 13	143   27 17	74   30 20	40   30 20	38   28 18	53   24 14	62   19 9	111   13 5	119   10 3	148   10 2
دما بر حسب سلسیوس • مجموع بارش بر حسب میلی‌متر
معادل در واحدهای انگلیسی ژ ف م آ م ژ ژ آ س اُ ن د     6.5   55 39     6.7   64 46     9.1   72 55     5.6   81 63     2.9   86 68     1.6   86 68     1.5   82 64     2.1   75 57     2.4   66 48     4.4   55 41     4.7   50 37     5.8   50 36 دما بر حسب فارنهایت • مجموع بارش بر حسب اینچ

آب و هوای گیلان، معتدل مدیترانه ای و ناشی از آب و هوای کوهستانی البرز و دریای خزر است.

همچنیین، به علت فراوانی نزولات جوی در گیلان، این استان را استان باران می نامند. آب و هوای این استان، از رطوبت زیادی برخوردار است.

[ویرایش] طبیعت

جاذبه‌های طبیعی گیلان را می‌توان به شش بخش تقسیم کرد:

۱. سواحل دریا: شهرهای رودسر، آستارا، بندر انزلی، کلاچای، چابکسر و کیاشهر، در کنار دریا قرار دارند. طول ساحل دریا، در استان گیلان به ۲۲۰ می‌رسد.[مدرک]

۲. تالاب‌ها‌‌: تالاب انزلی، از جمله زیباترین مناظر آبی ایران است. در داخل این تالاب، جزایر زیبایی وجود دارد. تالاب انزلی، از مهم ترین تالابهای جهان محسوب می‌شود که بهمین دلیل، کنوانسیون بین المللی تالاب‌ها، در این شهر مورد تصویب واقع شده‌است. این تالاب، طی ۳ سال اخیر (۱۳۸۴ خورشیدی به بعد) در حال نابودی قرار گرفته‌است.

۳.رودها: بستر رودهای گیلان عمدتاً در مسیر دره ‌های کوهستانی و کوهپایه‌ای که از جنگل‌های سرسبز و انبوه پوشیده شده‌اند قرار گرفته‌است.

4.جنگل‌ها: جنگل‌های لنگرود در لیلا کوه; جنگل‌های تالش; جنگل‌های لاهیجان و جنگل‌های دیلمان از جمله جنگل‌های زیبا و دیدنی گیلان است.^[۲]

5.آب‌های معدنی:

• چشمهٔ آب گاز سنگرود؛ در روستای سنگرود از توابع دهستان عمارلو شهرستان رودبار قرار دارد.
• چشمه کلشتر رودبار؛ این چشمه حدود یک کیلومتر پایین تر از سد سفیدرود در فاصله پانصدمتری جاده اصلی قزوین به رشت قرار دارد.
• چشمه آب معدنی ماسوله؛ در ابتدای ورودی شهر تاریخی ماسوله در کنار پارک شهر قرار دارد.
• چشمه چشماگل؛ در روستای طالم از توابع سنگر قرار دارد.
• چشمه ماستخور؛ در روستای ماستخور نزدیک رودبار در جبهه غربی سد منجیل قرار دارد.
• چشمه آب معدنی سجیران؛ در اشکور بالا، نزدیکی روستای سجیران واقع است.

6. دریاچه ها : بزرگترین دریاچه جهان ( دریاچه کاسپين)، در شمال این استان واقع شده است. در جنوب شهر آستارا نیز یکی از دریاچه‌های زیبای ساحلی گیلان در مساحتی کوچک قرار دارد.

همچنین دریاچه اصلی سد سفیدرود که در دره‌های‌ جنوبی و غربی بخش منجیل از شهرستان رودبار تشکیل شده‌است، نخستین منظره آبی برای مسافرینی است که از جاده قزوین وارد گیلان می‌شوند.

[ویرایش] ییلاقات

مناطق ییلاقی گیلان که در حال حاضر بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرند، عبارت اند از:

• نواحی ییلاقی جواهردشت؛ در ارتفاعات شرق گیلان، منطقه شمالی کوه زیبای سماموس قرار دارد و ییلاقِ نواحی چابکسر، قاسم آباد، واجارگاه، کلاچای و رحیم‌آباد به شمار می‌روند. این ییلاق، از زیباترین نقاط جغرافیائی ایران محسوب می‌شود که متاسفانه، با مهاجرت گسترده و ساخت و ساز ساکنین شهر‌های کلاچای وچابکسر و رحیم‌آباد، در سالهای اخیر در شرف تغییر جدی قرار گرفته‌است.

• ییلاق‌های واقع در مسیر دره رودخانه پل رود شهر کلاچای؛ دره بسیار زیبای پل رود، پس از گذشت از روستای دیماین به نواحی ییلاقی این ناحیه می‌رسد. دره پل رود به دو شاخه تقسیم می‌شود و هر یک به ییلاق‌های واقع در مسیر خود می‌رسد.

• ییلاق‌های دیلمان و اسپیلی؛ ییلاق‌های این ناحیه، هم از نظر چشم انداز و هم از نظر آثار تاریخی و فرهنگی دارای اهمیت بسیار است.

• ییلاق‌های نواحی رودبار؛ این ییلاق‌ها را می‌توان به دو قسمت تقسیم کرد: نخست ییلاق‌های واقع در شرق سفیدرود که عمدتاً در عمارلو، توتکابن و پره سر قرار دارند.

• ییلاق‌های تالش و آستارا؛ ماسوله جنوبی ترین ییلاق تالش است و پس از آن ییلاق‌های ماسال و شاندرمن قرار دارند. ییلاق «تالش دولاب»، ییلاق «مریان»، ییلاق «سوباتان» در این منطقه از این زمره‌اند. شهر آستارا از طریق گردنه حیران به نواحی ییلاقی آستارا مربوط می‌شود.

[ویرایش] فراورده‌های کشاورزی و دامی

گیلان، بدلیل آب و هوای مناسبش، دارای کشاورزی و دامپروری غنی، در سرزمین ایران، است. نام‌دارترین فراورده‌های کشاورزی گیلان عبارتند از :

برنج، مرکبات، چای، فندق، بادام زمینی، سیب زمینی، خاویار، پیله ابریشم، کدو، زیتون و...

[ویرایش] فرهنگ

گیلان، با پیشینه فرهنگی غنی، از هفت هزار سال تاریخ بهرمند است.

[ویرایش] دانشگاه‌

• دانشگاه گیلان
• دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر
• دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان
• دانشگاه پیام نور رودسر

[ویرایش] مطبوعات

نخستین گام روزنامه نویسی در گیلان، به سال 1325 ه. ق.، برابر یکم مرداد 1286 خورشیدی باز می‌گردد. در این سال، روزنامه خیرالکلام، به صاحب امتیازی و مدیر مسئولی میرزا ابولقاسم خان افصح المتکلمین انتشار یافت. پیک سعادت نسوان نخستین نشریه با گرایش چپ در ایران در سال 1306 به صاحب امتیازی روشنک نوعدوست در رشت منتشر می‌شد. ^{[۳] [۴]}.

در حال حاضر، حدود 100 نشریه در گیلان، مجوز انتشار دارند که بیش از 20% آنها در شهرستانهای استان گیلان (خارج از مرکز) منتشر می‌شوند ؛ 9 روزنامه، 25 هفته نامه، 6 دوهفته نامه، 30 ماهنامه، 4 دوماهنامه، 13 فصلنامه و تعدادی دوفصلنامه از آن جمله هستند.

58 نشریه محلی، 17 نشریه سراسری (کشوری) و 5 نشریه بین المللی در گیلان منتشر می‌شود.

در گیلان، نشریات متعددی منشتر می‌شود که به نمونه‌هایی از آن اشاره می‌شود:

• هفته نامه پیام شمال
• فصلنامه فرهنگ گیلان
• فصلنامه گیلان
• فصلنامه گیلان زمین
• ماهنامه گیله وا که به زبان فارسی - گیلکی منتشر می‌شود.^[۵]

[ویرایش] سینما

ابراهیم مرادی نخستین فیلم‌ساز ایرانی، در سال ۱۲۷٨ خورشیدی در بندر انزلی در گیلان متولد شد. مرادی در سال 1309 کار فیلم‌برداری برای ساخت فیلم بلندی که بعدها «انتقام برادر» یا «روح و جسم» نام گرفت را در انزلی، آغاز کرد. ویژگی مهم این فیلم ساخت مستقل آن از جریان جاری سینمای آن زمان ایران است كه در تهران و هند متمركز بود. مرادی ساخت و فیلم‌برداری این فیلم را هم‌زمان با فیلم‌برداری «آبی و رابی» توسط رابی اوگانیانس ، آغاز کرد. اما از آن‌جا که سینما در ایران هنری ناشناخته بود، هیچ كس حاضر به كمك مالی به او نشد و او نتوانست در آن سال بیش از هفتصد متر آن را بگیرد. چون روند تولید فیلم به شکلی نسبتاً کامل تا سال 1310 طول کشید، فیلم «انتقام برادر» سومین فیلم داستانی ایرانی است که در تهران به نمایش درآمد و از آن‌جا که تاریخ نویسان سینما زمان نمایش یک فیلم را در پایتخت ملاک داوری تاریخی خود قرار می‌دهند، نوشته‌اند مرادی سومین فیلم بلند سینمایی ایران را ساخته است که نادرست است. نخستین لوکیشن (محل فیلمبرداری) در تاریخ سینمای ایران هم با این حساب در گیلان خواهد بود. همچنین نخستین بازیگران زن تاریخ سینمای ایران، خانم‌ها لیدا ماطاوسیان و ژاسمن ژوزف، از ارامنه‌ی ساکن بندر انزلی، نخستین زنانی هستند که در یک فیلم ایرانی نقش آفرینی کرده‌اند. در آن سال‌ها، خانم‌های ارمنی برخلاف خانم‌های مسلمان حق داشتند که بدون حجاب و با کلاه‌های جور واجور در خیابان‌ها ظاهر شوند و به همین دلیل حضور آن‌ها در نمایش‌نامه‌های مختلف و نیز در فیلم‌ها سر و صدایی به وجود نمی‌آورد. مرادی یا توجه به آشنایی‌اش با تئاتر از این موضوع در آن زمان استفاده کرده بود. ^[۶]

[ویرایش] زبان

زبان گفتاری بیشینهٔ مردم گیلان، گیلکی است و حدود سه میلیون نفر، متکلم دارد. نواحی باختری و شمال باختری گیلان، تالشی‌ زبان است و از زبانهای دیگری که تکلم می‌شود، می‌توان که به کردی اشاره نمود. همچنین، در برخی نواحی، مانند آستارا و منجیل، ^[۷] از زبان ترکی آذربایجانی استفاده می‌شود. علاوه بر زبانهای مذکور، در این استان، گویشورانی به زبان کولی‌ها نیز وجود دارند.^[۷]

از طرفی نادر جهانگیری، استاد زبان‌شناس می‌نویسد:

”

گونه‌های زبانی رايج در استان گيلان را می‌توان به سه بخش تقسيم کرد: 1. گونه‌های گيلکی 2. گونه‌های غيرگيلکی از گروه زبان‌های کرانه‌ی خزر. 3. گونه‌ی ترکی آذری (غير ايرانی). 1. گيلکی خود سه گونه‌ی عمده دارد. الف. گونه‌ی گيلکی لاهيجان (بيه‌پيش) در منطقه‌ای محدود از شمال به دريای خزر، از جنوب به بلندی‌های سياهکل، از غرب به آستانه و حسن‌کياده تا مرزهای کوچصفهان و از شرق به لنگرود و رودسر که به تدريج به گويش مازندرانی می‌آميزد. ب. گونه‌ی گيلکی رشت (بيه‌پس) که در رشت، خمام، بندر پهلوی [انزلی]، فومن و شفت به آن سخن می‌گويند. ج. گونه‌ی گالشی. گونه‌ی ديگری از گونه‌های گيلکی است که مردم نواحی کوهستانی لاهيجان به آن سخن می‌گويند. 2. گونه‌های غيرگيلکی از گروه زبان‌های کرانه‌ی خزر. الف. تالشی. در تالش، دولاب، ماسال شاندرمن و اسالم به آن گفت‌وگو می‌شود. ب. تاتی. از ديگر گونه‌های زبانی کرانه‌ی خزر است که در چند آبادی از بخش رودبار زيتون به آن سخن می‌گويند. ج. کرمانجی. از گونه‌های کردی‌ست که در فاراب و کرمانج عمارلو به ان گفت‌وگو می‌شود. 3. ترکی آذری. گونه‌ی زبانی غيرايرانی که در منطقه‌ی آستارا رايج است. در بندر ازنلی و طوالش نيز سخن‌گويانی دارد.[۸]

“

[ویرایش] گیلکی

نوشتار اصلی: زبان گیلکی

زبان گیلکی، در حال حاضر، در بیشتر بخشهای گیلان صحبت می‌شود و از نظر زبان‌شناسی، به شاخه شمال غربی زبان‌های ایرانی تعلق دارد. ديگر زبان‌های اين گروه عبارت‌اند از: کردی، بلوچی، تالشی، تاتی، گونه‌های مرکزی ايران و بخشی از گونه‌های فارسی و ارمودی در افغانستان و پاکستان و پراچی در تاجيکستان و افغانستان و هندوستان. برخی گيلکی را به نام پهلوی خوانده‌اند. حمدالله مستوفی قزوينی می‌نويسد: در گشتاسفی که بخشی‌ست در مجاورت دريای خزر و نزديک «ساليان»، زبان‌شان به پهلوی به جيلانی (گيلانی) باز بسته است. مستوفی پهلوی را شبيه و وابسته به گيلکی می‌داند. در ميان اشعار گويندگان بعد از اسلام به آثاری برمی‌خوريم که به مازندرانی و گيلکی کنونی نزديک است. هم‌چنين در گذشته کسانی را که ترانه‌های گيلکی می‌خواندند پهلوی‌خوان می‌ناميدند.^{[۹][منبع یک وبلاگ است]} 1. گيلکی خود سه گونه‌ی عمده دارد. الف. گونه‌ی گيلکی لاهيجان ( بيه‌پيش ) در منطقه‌ای محدود از شمال به دريای خزر، از جنوب به بلندی‌های سياهکل، از غرب به آستانه اشرفیه و حسن‌کياده تا مرزهای کوچصفهان و از شرق به لنگرود و رودسر که به تدريج به گويش مازندرانی می‌آميزد. ب. گونه‌ی گيلکی رشت ( بيه‌پس ) که در رشت، خمام، بندر پهلوی، فومن و شفت به آن سخن می‌گويند. ج. گونه‌ی گالشی. گونه‌ی ديگری از گونه‌های گيلکی است که مردم نواحی کوهستانی لاهيجان به آن سخن می‌گويند.^{[۱۰][منبع یک وبلاگ است]}

گیلکی، از نظر ساختار و واژه‌ها، بسیار شبیه به مازندرانی می‌باشد.^[۱۱] در استان گیلان انتشارات و رسانه‌های جمعی متعددی به گیلکی وجود دارد. از نظر دستور زبان تفاوتهای زیادی بین گیلکی و فارسی استاندارد وجود دارد مانند نحوه قرار گرفتن موصوف و صفت که در گیلکی بر خلاف فارسی صفت پیش از موصوف قرار می‌گیرد.^[۷]

[ویرایش] رودباری، تالشی و تاتی

نوشتار اصلی: زبان‌های تاتی‌تبار

نوشتار اصلی: زبان تالشی

گویش تاتی، در گیلان، مشابه تاتهای طارم علیا در شمال استان زنجان می‌باشد. گویش تالشی نیز، خود به سه گروه شمالی، مرکزی و جنوبی تقسیم می‌شود که نوع جنوبی آن به تاتی نزدیک تر است. تاتی و تالشی، با همدیگر، به خانواده بزرگ تری از زبانها بنام زبانهای تاتی تبار (تاتیک) تعلق دارند. رودباری نیز، احتمالاً که نوعی زبان تاتی تبار می‌باشد که ساختاری گیلکی یافته‌است.^[۷]

”

زبان دیلمی از کوههای تالش تا کوههای سمنان گسترده‌است. این زبان مناطقی چون سراوان رشت، مناطق دیلمان و اشکور ، رودبار زیتون ، رودبار الموت ، رودبار شهرستان، رودبار قصران، طالقان، بومیان کرج و حومه آن ،کوههای سمنان، ساوجبلاغ، عمارلو، خورگام و بسیاری دیگر از مناطق دیوار البرز را بر بر می‌گیرد.[۱۲]

“

اگرچه اکثر اهالی مناطق مذکور (منجمله رودبار الموت، رودبار قصران، طالقان، بومیان کرج، کوههای سمنان، ساوجبلاغ...) زبان را "گیلکی" یا "تاتی" معرفی می‌کنند و از نظر علمی هم گویشهای مربوطه در زمره زبانهای مازندرانی، گیلکی یا تاتی قرار دارند.^[۱۳]

[ویرایش] مشاهیر

نوشتار اصلی: فهرست مشاهیر گیلان

• ادبیات
  • محمد معین، مؤلف فرهنگ فارسی
  • هوشنگ ابتهاج سمیعی، شاعر، متخلص به ه.الف.سایه
• سیاست
  • میرزا کوچک خان جنگلی، رهبر نهضت جنگل
  • خسرو گلسرخی، از قهرمانان انقلاب اسلامی
  • یوسف رضا گیلانی ، نخست وزیر پاکستان
• علم
  • مجید سمیعی، رییس فدراسیون جهانی انجمن جراحان مغز و اعصاب
  • محمدعلی مجتهدی‌گیلانی، بنیانگذار دانشگاه صنعتی شریف و مدیر دبیرستان البرز
• مذهب
  • شیخ زاهد گیلانی، استاد و پدر همسر شيخ صفی‌الدین اردبيلی
  • عبدالله لاهیجی، از مراجع سه گانه ی نجف حامی نهضت مشروطیت ایران
  • محمدتقی بهجت فومنی، مرجع تقلید جهان شیعه
• ورزش
  • سیروس قایقران، بازیکن سابق تیم ملی فوتبال ایران
  • غفور جهانی، بازیکن سابق تیم ملی فوتبال ایران
• هنر
  • ناصر مسعودی، استاد آواز
  • سوسن تسلیمی، بازیگر
  • انوشیروان روحانی، رهبر ارکستر
  • مهدی هاشمی بازیگر سینما و تلویزیون

[ویرایش] نگارخانه

زندگی و طبیعت در گیلان

کوههای شاه معلم ماسوله	کوههای شاه معلم ماسوله	کوههای شاه معلم ماسوله	منطقه خربو
منطقه خربو	منطقه خربو	غروب دریای خزر, انزلی	دریای خزر
منطقه دَهرا در زمستان	منطقه دَهرا در زمستان	منطقه دَهرا در زمستان	شکوفه پرتقال
یکی از رودخانه‌های منطقه لونک	طبیعت منطقه لونک	نمایی از شهر لاهيجان از فراز شيطان کوه	نمایی از استخر لاهیجان از بالای شیطان‌کوه
نیروگاه بادی منجیل	جنگلی در گیلان

[ویرایش] جستارهای وابسته

• آیین‌های گیلانی
• غذاهای گیلان
• استانداران گیلان
• قلعه بندبن
• فهرست پرندگان گیلان
• فهرست مشاهیر گیلان

[ویرایش] پانویس

1. ↑ دانشنامه ایرانیکا
2. ↑ خطا
3. ↑ ساناساریان، الیز. جنبش حقوق زنان در ایران (طغیان، افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا انقلاب ۱۳۵۷). ترجمهٔ نوشین احمدی خراسانی. چاپ اول، تهران: نشر اختران، ۱۳۸۴، ISBN 964-7514-78-6، ‏ص۷۴.
4. ↑ ناهید، عبدالحسین. زنان ایران در جنبش مشروطه. تبریز: نشر احیا، ۱۳۶۰، ۱۱۵.
5. ↑ راهنمای موضوعی نشريات ايران. بانک اطلاعات نشریات کشور. بازدید در تاریخ ۲۱ دی ۱۳۸۷.
6. ↑ ابراهیم مرادی؛ از یک انقلابی حرفه‌­ای تا سینماگر حرفه­‌ای
7. ↑ ^{۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳} مارسل بازین. «Gilan:Languages». دانشنامه ایرانیکا. ویرایش یکم.
8. ↑ گويش گيلکی لاهيجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ويژگی‌های آوايی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگيری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکيو.
9. ↑ گونه‌های زبانی رايج در استان گيلان و حدود پراکندگی آن‌ها از وبسایت ورگ
10. ↑ گونه‌های زبانی رايج در استان گيلان و حدود پراکندگی آن‌ها از وبسایت ورگ
11. ↑ Stilo, Don "A Description of the Northwest Iranian Project at the Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology"
12. ↑ زبان مردم دیلمستان
13. ↑ مجله زبانشناسی، سال بیست و یکم، شماره اول و دوم، پیشوند فعلی "ها" و گونه های آن در گویشهای ایرانی

‎

	استان گیلان
مرکز	رشت
شهرستان‌ها	آستارا | آستانه اشرفیه | اَملَش | بندر انزلی | رشت | رضوان‌شهر | رودبار زیتون | رودسر | سیاهکل | شَفت | صومعه‌سرا | طوالش | فومَن | لاهیجان | لنگرود | ماسال
شهرها	احمدسرگوراب | اسالم | آستارا | آستانه اشرفیه | اطاقور | املش | بازارجمعه | بره‌سر | بندر انزلی | پره‌سر | توتکابن | جیرنده | چابکسر | چوبر | حویق | خشکبیجار | خُمام | دیلمان | رانکوه | رحیم‌آباد | رستم‌آباد | رشت | رضوان‌شهر | رودبار | رودسر | رودبنه | سنگر | سیاهکَل | شفت | شلمان | صومعه‌سرا | فومن | کلاچای | کوچصفهان | کومله | کیاشهر | گوراب زرمیخ | لاهیجان | لشت نشا | لنگرود | لوشان | لوندویل | لیسار | ماسال | ماسوله | مرجقل | منجیل | واجارگاه | هشتپر
نقاط دیدنی	مرداب انزلی | موزه نظامی نیروی دریایی | آبشار سجیران | آبشار لونک | آرامگاه دکتر محمد معین | اسپیدمزگت | باغ محتشم | بقعه شیخ زاهد گیلانی | پل غازیان | شیطان‌کوه | عمارت شهرداری رشت | عمارت کلاه‌فرنگی رشت | قلعه کول | گردنه حیران | ماسوله | موزه چای ایران | موزه رشت | تپه مارلیک | موزه کاکتوس‌ها (آستارا)
فهرست روستاهای استان گیلان

منبع: کتاب گیلان – جلد اول- انتشارات گروه پژوهشگران ایران – چاپ دوم- زمستان 1380 خورشیدی