گیلان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد.

استان گیلان یکی از استان‌های شمالی ایران به مرکزیت شهر رشت، و با مساحت ۱۴۷۱۱ کیلومتر مربع می‌باشد. این استان در ۳۶ درجه و ۳۴ دقیقه تا ۳۸ درجه و ۲۷ دقیقه عرض شمالی و ۴۸ درجه و ۵۳ دقیقه تا ۵۰ درجه و ۳۴ دقیقه طول شرقی از نصف النهار قرار گرفته‌است.

درازای آن از شمال باختری به جنوب خاوری، ۲۳۵ کیلومتر و پهنای آن، از ۲۵ تا ۱۰۵ کیلومتر تغییر می‌کند. رشته کوههای البرز با ارتفاع متوسط ۳۰۰۰ متر، همانند دیواری در باختر و جنوب گیلان کشیده شده و این منطقه جز از راه دره منجیل، راه زمینی دیگری به فلات ایران ندارد^{[نیازمند منبع]}. کمترین فاصله کوه از دریای خزر (در بخش حویق از شهرستان تالش) نزدیک به ۳ کیلومتر و بیشترین فاصله آن از دریا (در امام زاده هاشم، مسیر جاده رشت- قزوین) حدود ۵۰ کیلومتر است.

این استان، از شمال به دریای خزر و کشورهای مستقل آسیای میانه، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استان زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود می‌گردد.

بر اساس آخرین تقسیمات کشوری، تا پایان شهریور سال ۱۳۸۳، استان گیلان دارای ۱۶ شهرستان، ۴۸ شهر و ۴۳ بخش، ۱۰۹ دهستان و ۲۸۹۲ آبادی (۲۶۹۰ آبادی دارای سکنه و ۲۰۲ آبادی خالی از سکنه) می‌باشد. ^[۱]

[ویرایش] فراورده‌های کشاورزی استان گیلان

نام‌دارترین فراورده‌های کشاورزی این استان برنج و چای و زیتون می‌باشند.

[ویرایش] گویش‌های استان گیلان

زبان گفتاری مردم این استان گیلکی است، در نواحی باختری و شمال باختری استان که تالش نشین است گویش تالشی، و در جنوب گیلان (به ویژه در شهرستان رودبار) که کردنشین است کردی و نیز لری و در ناحیه‌های دیلم نشین شهرستان رودبار دیلمی در کنار فارسی گپ زده می‌شوند.

[ویرایش] زبان دیلمی

زبان مردم کوهستان جنوب گیلان ، دیلمی است.

نامهای مختلفی که بر آن نهاده‌اند:

دیلمی: که به اصالت این زبان بر می‌گردد . کل گسترده این زبان در زمانهای گذشته دروازه دیلم نامیده می‌شد که از کوه درفک تا کوههای بابل را در بر می‌گرفت. و در اصطلاح کنونی به این سرزمین که غالبا کوهستانی است، دیلمستان گفته می‌شود.
تاتی: این نام به غلط توسط ترکان وارد شده‌است.
مادی: پروفسور احسان یارشاطر این زبان را به نام باستانی آن یعنی مادی می‌خواند.

زبان دیلمی از شمال تا سراوان رشت ، از جنوب تا الموت قزوین ، از شرق تا دیلمان ، خورگام ، اشکور و کوههای غرب مازندران و از غرب تا کوههای تالش گسترده‌است. زبان دیلمی در مناطق دیلمان و اشکور به علت مراودات چندین‌ساله مردم با مناطق جلگه‌ای و گیلک‌نشین، لهجه گیلکی به خود گرفته‌است و همین مساله در مناطق دیلم‌نشین مازندران نیز به چشم می‌خورد. زبان واقعی و گویش درست و اصلی گیلکی فعلی در حال حاضر در کل صومعه‌سرا و انزلی و قسمت‌هایی از فومن و رشت صحبت می‌شود.

[ویرایش] جاذبه های طبیعی

جاذبه هاي طبيعي گيلان را می توان به پنج بخش تقسیم کرد: 1. سواحل دريا: شهرهاي آستارا، بندر انزلي و كيانشهر مستقيماً در كنار دريا قرار دارند. سواحل دريا در استان گيلان به 22 كيلومتر مي رسد 2. تالاب ها و درياچه ها: تالاب انزلي از جمله زيباترين مناظر آبي گيلان است. در داخل تالاب ، جزاير زيبايي وجود دارد.در جنوب شهر آستارا نیز يكي از درياچه هاي زيباي ساحلي گيلان در مساحتي كوچك قرار دارد.درياچه اصلي سد سفيدرود كه در دره هاي جنوبي و غربي شهر منجيل تشكيل شده است، نخستين منظره آبي براي مسافريني است كه از جاده قزوين وارد گيلان مي شوند.3.رودها :بستر رودهاي گيلان عمدتاً در مسير دره هاي كوهستاني و كوهپايه اي كه از جنگل هاي سرسبز و انبوه پوشيده شده اند قرار گرفته است. 4.آب هاي معدني: چشمه ي آب گاز سنگرود؛ در روستاي سنگرود از توابع دهستان عمارلو شهرستان رودبار قرار دارد. چشمه كلشتر منجيل ؛ اين چشمه حدود يك كيلومتر پايين تر از سد سفيدرود در فاصله پانصدمتري جاده اصلي قزوين به رشت قرار دارد. چشمه آب معدني ماسوله ؛ در ابتداي ورودي شهر تاريخي ماسوله در كنار پارك شهر قرار دارد. چشمه چشماگل ؛ در روستاي طالم از توابع سنگر قرار دارد. چشمه ماستخور؛ در روستاي ماستخور نزديك رودبار در جبهه غربي سد منجيل قرار دارد. چشمه آب معدني سجيران ؛ در اشكور بالا، نزديكي روستاي سجيران واقع است.5.جنگل ها: جنگل هاي سراوان - نزديك رشت – جنگل هاي تالش ، جنگل هاي لاهيجان و جنگل هاي ديلمان از جمله جنگل هاي زيبا و ديدني گيلان است.[2]

[ویرایش] ييلاق ها

مناطق ييلاقي گيلان كه در حال حاضر مورد استفاده قرار مي گيرد عبارت اند از :

نواحي ييلاقي جواهر دشت؛ در ارتفاعات شرق گيلان قرار دارد و ييلاقِ نواحي چابكسر و واجارگاه و رحيم آباد به شمار مي روند.

ييلاق هاي واقع در مسير دره رودخانه پل رود؛ دره بسيار زيباي پل رود ، پس از گذشت از روستاي ديماين به نواحي ييلاقي اين ناحيه مي رسد. دره پل رود به دو شاخه تقسيم مي شود و هر يك به ييلاق هاي واقع در مسير خود مي رسد.

ييلاق هاي ديلمان و اسپيلي؛ ييلاق هاي اين ناحيه ، هم از نظر چشم انداز و هم از نظر آثار تاريخي و فرهنگي داراي اهميت بسيار است.

ييلاق هاي نواحي رودبار ؛ اين ييلاق ها را مي توان به دو قسمت تقسيم كرد: نخست ييلاق هاي واقع در شرق سفيدرود كه عمدتاً در عمارلو ، توتكابن و پره سر قرار دارند.

ييلاق هاي تالش و آستارا ؛ ماسوله جنوبي ترين ييلاق تالش است و پس از آن ييلاق هاي ماسال و شاندرمن قرار دارند. ييلاق « تالش دولاب » ، ييلاق « مريان» ، ييلاق « سوباتان » در اين منطقه ، از اين زمره اند. شهر آستارا ، از طريق گردنه حيران به نواحي ييلاقي آستارا مربوط مي شود.

[ویرایش] جستارهای وابسته

[ویرایش] معرفی کتاب

کتاب گیلان / به سرپرستی ابراهیم اصلاح عربانی - چاپ دوم ۱۳۸۰ - ISBN ۹۶۴-۹۱۲۰۶-۵-۳

[ویرایش] نشریات گیلان

در استان گیلان نشریات متعددی منشتر می شود که به نمونه هایی از آن اشاره می شود: هفته نامه پيام شمال، فصلنامه فرهنگ گيلان، فصلنامه گيلان، فصلنامه گيلان زمين و ماهنامه گيله وا که به زبان فارسي - گيلكي منتشر می شود.[3]

[ویرایش] موسسات آموزشی

[ویرایش] نگارخانه

طبیعت گیلان

Shah Moallem ۰۳۳.jpg کوههای شاه معم ماسال	Shah Moallem ۰۴۱.jpg کوههای شاه معلم ماسال	Shah Moallem ۰۴۳.jpg کوههای شاه معلم ماسال	Masouleh ۸۵ ۰۰۵.jpg تصویری از ماسوله, گیلان
Masouleh ۸۵ ۰۰۶.jpg تصویری از ماسوله, گیلان	Masouleh ۸۵ ۰۲۲.jpg تصویری از ماسوله, گیلان	Kharboo ۰۲۶.jpg منطقه خربو	Kharboo ۰۱۵.jpg منطقه خربو
Kharboo ۰۰۱.jpg منطقه خربو	Ghoroob e Anzali ۱.JPG غروب دریای خزر, انزلی	Ghoroob e Anzali ۲.JPG غروب دریای خزر, انزلی	Dahra ۱۰۲.jpg منطقه دَهرا در زمستان
Dahra ۱۰۶.jpg منطقه دَهرا در زمستان	Dahra ۱۰۱.jpg منطقه دَهرا در زمستان	Ghaleroodkhan-۲.JPG قلعه رودخان	Ghaleroodkhan-۱.JPG قلعه رودخان
میرزا کوچک خان جنگلی

[ویرایش] پیوند به بیرون

امامزاده‌های گیلان

این نوشتار دربارهٔ جغرافیا خُرد است. با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید.

[ویرایش] منابع

↑ پرتال استان گیلان: [1]

[ویرایش] شهرها و شهرستان‌های استان گیلان

	استان گیلان
مرکز	رشت
شهرستان‌ها	آستارا \| آستانه اشرفیه \| اَملَش \| بندر انزلی \| رشت \| رضوانشهر \| رودبار \| رودسر \| سیاهکل \| شَفت \| صومعه‌سرا \| طوالش \| فومَن \| لاهیجان \| لنگرود \| ماسال
شهرها	احمدسرگوراب \| اسالم \| آستارا \| آستانه اشرفیه \| اطاقور \| املش \| بازارجمعه \| بره‌سر \| بندر انزلی \| پره‌سر \| توتکابن \| جیرنده \| چابکسر \| چوبر \| حویق \| خشکبیجار \| خُمام \| دیلمان \| رانکوه \| رحیم‌آباد \| رستم‌آباد \| رشت \| رضوانشهر \| رودبار \| رودسر \| رودبنه \| سنگر \| سیاهکَل \| شفت \| شلمان \| صومعه‌سرا \| فومن \| کلاچای \| کوچصفهان \| کومله \| کیاشهر \| گوراب زرمیخ \| لاهیجان \| لشت نشا \| لنگرود \| لوشان \| لوندویل \| لیسار \| ماسال \| ماسوله \| مرجقل \| منجیل \| واجارگاه \| هشتپر
نقاط دیدنی	مرداب انزلی \| موزه نظامی نیروی دریایی \| آبشار سجیران \| آبشار لونک \| آرامگاه دکتر محمد معین \| اسپیدمزگت \| باغ محتشم \| بقعه شیخ زاهد گیلانی \| پل غازیان \| شیطان‌کوه \| عمارت شهرداری رشت \| عمارت کلاه‌فرنگی رشت \| قلعه کول \| ماسوله \| موزه چای ایران \| موزه رشت \| موزه کاکتوس‌ها (آستارا)
فهرست روستاهای استان گیلان