فومن

فومن
کشور	ایران
استان	گیلان
شهرستان	فومن
بخش	مرکزی و سردار جنگل
نام(های) دیگر	شهر مجسمه‌ها
نام(های) قدیمی	پومن یا فیامین
مردم
جمعیت	۳۰،۶۰۸ نفر
زبان‌ گفتاری	گیلکی - تالشی
مذهب	شیعه
جغرافیای طبیعی
مساحت	۱۰۰۲ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا	۲۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه	۱۵،۷ درجه سانتیگراد
میانگین بارش سالانه	۱۲۷۵ میلی متر
روزهای یخبندان سالانه	۱۱ روز
اطلاعات شهری
شهردار	مهندس روحی
ره‌آورد	کلوچه فومن، چای، برنج، صنایع دستی
پیش‌شماره تلفنی	۰۱۳۲
وبگاه	www.fouman-city.ir
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به شهر آیت الله بهجت خوش آمدید
فومن روی نقشه ایران °۴۹٫۳۱۲۵شرقی °۳۷٫۲۲۴۰شمالی / ۴۹٫۳۱۲۵;۳۷٫۲۲۴۰

شهر فومَن یکی از شهرهای استان گیلان است که شهرستان آن از شمال به شهرستان صومعه‌سرا از جنوب و جنوب غربی به خط‌الراس رشته‌کوه‌های البرز که مرز حوزه‌های آبخیز کوهستان مزبور حد طبیعی فومن و طارم است. از شمال غرب به ماسال(طالش) و شرق (شفت) محدود می‌شود. این شهر با موقعیت جلگه‌ای در میان کشتزارها و باغهای اطراف خود محصور می‌باشد. فومن را به خاطر مجسمه‌های زیادی که در شهر وجود دارد به عنوان شهر مجسمه‌ها نیز می‌شناسند. براساس سرشماری سال ۱۳۸۵جمعیت فومن برابر با ۹۷،۴۰۳ بوده‌است.

جهت آگاهی از تاریخچه شهرستان فومن واطلاعات مربوط به آن به سایتهای معتبر ویا منابع مستند رجوع نمایید.

جغرافیای سیاسی

فومن شهرستانی است که در محدوده جنوب غربی استان گیلان واقع شده و با وسعتی معادل ۹/۷۷۷کیلومتر مربع از سمت شمال به شهرستانهای: صومعه سرا و ماسال، از سمت جنوب به شهرستانهای:شفت و تارم زنجان، از سمت شرق به شهرستان رشت واز غرب به شهرستان خلخال استان اردبیل هم مرز و متصل می‌باشد. مرکز این شهرستان، شهر فومن است که در ۲۷کیلومتری غرب شهر رشت (مرکز استان) واقع گردیده است. شهرمزبور در حال حاضر دارای مساحتی معادل ۸۶/۴ کیلومترمربع بوده وبا ارتفاع ۱۵متر از سطح آبهای دریای آزاد، فاصلهٔ آن تا تهران (مرکز کشور)۳۵۶کیلومتر می‌باشد. امروزه(۱۳۹۱)این شهرستان به عنوان یکی از ۱۶شهرستان گیلان، از نظر تقسیمات کشوری شامل دو بخش:مرکزی و سردار جنگل، سه شهر به اسامی:فومن وماکلوان و ماسوله و شش دهستان به اسامی: آلیان، رودپیش، سردار جنگل، گشت؛ گوراب پس، ولولمان است که در مجموع ۱۶۱روستای دارای سکنه می‌باشد.

جهت آگاهی از نمایندگان شهرستان فومن (ملی وشورای اسلامی) به کتاب گیلان به سرپرستی اصلاح عربانی رجوع شود.

جغرافیای تاریخی

فومن با اراضی دشت سرسبز ومناطق کوهستانی و کوه پایه‌ای، یکی از قدیمی ترین و تاریخی ترین منطقهٔ شمالی ایران بوده ودارای قدمتی چند هزار ساله است. این منطقهٔ کهن سابقهٔ آن به دوران پیش از اسلام (باستان) میرسدودر قرون گذشته از مراکز سیاسی و اقتصادی بخش بیه پس گیلان (گیلان غربی) شمرده می‌شد وتااوایل قرن یازدهم هجری، یعنی سالهای آغازین ساطنت شاه عباس کبیر صفوی، مرکز بخش گیلان غربی و همچنین تختگاه و کانون فرمانروایان محلی نیز محسوب می‌گردید. شهر مزبور به گواهی تاریخ از جمله شهرهای قدیمی و اولیه گیلان زمین است که درباره ابتدای پیدایش آن آگاهی روشنی در دسترس نیست. قراین تاریخی بیشتر بیانگر آنندکه این شهردر دورهٔ پیش از اسلام، یعنی زمان ساسانیان(۶۵۲-۲۲۴ میلادی) و حتی قبل از آن برقرار بوده و گروهی از اقوام:«کاسپی»و«کادوسی»به عنوان دو قوم از اقوام باستانی سواحل جنوبی دریای خزر حداقل در ۲۵۰۰تا ۳۰۰۰سال پیش در این نواحی سکونت داشته‌اند. منطقهٔ مزبور از زمانهای دیرین، یکی از کانونهای زندگی دو تیرهٔ گیلک وتالش بوده و با اهمیتی که داشته، پرآوازه نیز بوده است. نام فومن بیشتر از هنگامی به میان آمد که خاندان حکومتگر «گیلانشاه»و «دابویهیان»از اواخر دوره ساسانی به بعد در این سامان به فرمانروایی رسیدند. پس از این، نام فومن با تاریخ خاندان حکومتگر اسحاقوند (اسحاقی) که ابتدا روستای گشت وبعدها فومن و رشت مرکزیت آنان بوده گره خورده است. این خاندان مقتدر محلی از توانمندترین دودمان محلی گیلان بیه پس درطی قرون هفتم تا نهم هجری به شمار می رفتندو مورد احترام سایرامیران محلی مناطق گیلان بیه پس مانند:شفت، گسکر، تولم وحتی رشت نیز بودند. از متشخص ترین و معروف ترین چهره‌های این خاندان به امیره دباج می‌توان اشاره داشت که به هنگام لشکرکشی مغولان به فرماندهی اولجایتو به سرزمین گیلان در اواسط ذیقعده سال ۷۰۶ه. ق (اردیبهشت ۶۸۶ه. ش) در برابر یورش وحشیانهٔ ایشان به همراهی رکابزن تولمی و یارانش به سختی پایداری نمودولی در نهایت مجبور به پرداخت باج و خراج ابریشم گردید.

جغرافیای انسانی

اهالی این شهرستان از دو قوم عمده:«گیلک «و «تالش» می‌باشند که گیلکها با زبان گیلکی در نواحی جلگه‌ای و تالشان نیز با زبان کهن تالشی بیشتر در نواحی کوهستانی و کوهپایه‌ای به سر می‌برند. علاوه بر این عدهای از مهاجرین ترک و کرد هم در برخی از نقاط شهری و روستای شهرستان زندگی می‌کنند که هرکدام دارای زبان، آداب و رسوم خاص خود می‌باشند. از نظر دیانت و مذهب نیز به جز عده‌ای اندک از اهل تسنن بقیه شیعه اثنی عشری بوده یابه عبارت دیگر ۱۲امامی می‌باشند.

سوغاتی‌ها

کلوچه سنتی فومن

سوغاتی خوشمزه فومن

از سوغاتی‌های معرف این شهرستان نسباتاً بزرگ می‌توان به کلوچه معروف فومن، صنایع دستی و ماهی که در تمام استان گیلان جزو سوغاتی به حساب می‌آید، اشاره کرد. و همچنین چای و برنج

مردم

مجسمه آناهیتا در فومن

ساکنان فومن را گیلک‌ها وتالش‌ها تشکیل می‌دهند و روستاهای کوهپایه‌ای واقع در غرب فومن عموماً تالش و تالشی زبان هستند. فومن شهری است که در میان مزارع و باغهای اطراف خود محصور شده‌است برنجکاری کشت چای و توتون و پرورش کرم ابریشم از فعالیتهای اصلی فومن است که عمدتاً در اطراف شهر دیده می‌شود. شهر فومن را به خاطر وجود مجسمه‌های فراوان بعنوان شهر مجسمه‌ها نیز می‌شناسند. شهرستان فومن در طول جنگ تحمیلی عراق علیه ایران ۴۰۰شهیدو شش سردار تقدیم وطن نمود که سردار عسگر معصوم،سردار احمد رحمت زاده، سردارعلی خوش روش، سردار حجت نظری، سردارمجید مرآت وسردارعلی فرجود از سرداران شهید این شهرستان کهن می‌باشند. از دیگر چهره‌های سرشناس فومن می‌توان به آیت الله بهجت فومنی و کیومرث صابری فومنی (معرف به گل آقا) و شیون فومنی (شاعر) اشاره کرد.

جاذبه‌های گردشگری

شهرستان فومن از نظر صنعت توریسم (گردشگری) وهم چنین اکو توریسم (طبیعت گردی) از جایگاه ویژه‌ای در گیلان و حتی ایران برخوردار بوده وبا چشم اندازهای بی نظیرش به یکی از قطبهای توریستی تبدیل گشته است. در یک تقسیم بندی کلی جاذبه‌های گردشگری این شهرستان را به پنج بخش (طبیعی، تاریخی، مذهبی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی) می‌توان تقسیم نمود که بی شک حفظ و مرمت هرکدام از آنان ضروری و لازم خواهد بود. در پایان دواثر تاریخی مهم این شهرستان معرفی می‌گردد.

اماکن دیدنی

تصویری خیره کننده از ماسوله

ماسوله

شهرک کوهستانی و دلپذیر ماسوله با وسعتی معادل ۱۰۰هکتار در ۳۶ کیلومتری غرب و جنوب غربی شهر فومن قرار گرفته و دومین شهر تاریخی جهان بعد از ونیز ایتالیا شناخته شده است. این بلندترین و هم چنین کوچکترین شهر گیلان که از دیر باز عده‌ای از اهالی قوم تالش و گروهی از مهاجران را نیز در خود جا ی داده با داشتن جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی به ویژه‌ای معماری سنتی منحصر به فرد چشم هر بینندهای را مسحورزیبایی خو د نموده و گردشگران بسیاری را به سوی خود جذب می‌نماید. شهر مزبور از نظر طبیعی به گونه‌ای استقرار یافته که از سه جهت:شمال، جنوب و غرب به کوه تکیه زده و از طرف شرق به دره‌ای زیبا مشرف می‌باشد. این نگارینهٔ بی همتا با آب و هوای مطبوع خود وبا ان خانه‌های سنتی و پلکانی اش از ارزش معماری بالایی بر خوردار بوده و به همین جهت در سال ۱۳۵۴در فهرست آثار ملی ایران و اخیرا در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز به ثبت رسیده است.

قلعه رودخان

قلعه رودخان

دژیا قلعهٔ تاریخی و مستحکم قلعه رودخان در ۲۲ کیلومتری جنوب غربی شهر فومن در روستایی به همین نام قرار داشته ومساحتی حدود۶/۲هکتار دارد. این قلعهٔ عظیم منحصر به فرد و شگفت انگیز ترین بنای نظامی ایران که در اصل دژشهرویک دژنظامی- دفاعی بوده، وضع ساختمانی آن به گونه‌ای است که از دژهای عجیب و کم نظیر ایران و حتی جهان به شمار می‌رود. درباره قدمت و اینکه دژمزبوردرچه دوره‌ای وبه دست چه کسانی طراحی وساخته گردیده، آرای گوناگونی وجود داردو نظریه‌های متعددی نیز ابراز گردیده است. به اعتقاد برخی از محققان و پژوهشگران پایهٔ اولیهٔ این قلعه محتملا در اواخر دوره ساسانی بنا نهاده شده و در دوره‌های بعد مرمت و بازسازی شده است. به اعتقاد برخی از محققان این قلعه جزو قلاع اسماعیلیه بوده و گروهی هم آن را منسوب به سلجوقیان دانسته‌اند که براساس بررسی‌های جدید هیچ کدام از این‌ها نمی‌تواند درست بوده باشد. با این همه براساس نتایج آزمایش‌های سالیابی و مطالعات انجام شده که اخیرا صورت گرفته دژمزبور به احتمال بسیار قوی در فاصلهٔ بین سالهای ۶۰۰تا ۶۳۰ه. ق در اوایل دوره حکومت خاندان حکومت گراسحاقیان که در آن روزگار بر مناطق فومنات حکومت می کرده اندبه خاطر دفاع در برابر مهاجمین و بیگانگان طراحی و ساخته شده و پس از آن در فواصل بین سالهای ۹۱۸تا ۹۲۱ه. ق تجدید بناو بازسازی گردیده است.

پارک فومن

این پارک با داشتن انواع مجسمه‌های بینظیر و تاریخی و فضای زیبا و سرسبز و امکانات رفاهی مناسب طی چند سال اخیر که این شهر در روزهای تعطیل پذیرای مسافران زیادی است محل خوبی برای تفریح و استراحت است. بزرگی پارک فومن در کنار درختان زیبا و سر به قامت کشیده اش همراه با وسائب بازی مفرح و متفاوت از جمله امکانات آن است.

دانشگاه‌های فومن

• دانشکده فنی فومن دانشگاه تهران
• دانشگاه آزاد اسلامی واحد فومن و شفت
• دانشگاه پیام نور فومن
• دانشگاه علمی کاربردی فومن

اقتصاد

اقتصاد فومن با توجه به جغرافیای آن شکل گرفته است. فومن منطقهٔ معتدلی است که سرسبزی در آن موج می‌زند و به تبع همین آب و هوای معتدل مردم آن از دیر باز برای گذران زندگی به کشاورزی و دامپروری مشغول بودند. که از جمله فعالیت‌های کشاورزی مردم این ناحیه می‌توان به کشت برنج وچای که هنوز هم متداول است اشاره نمود. کشت توتون از دیگر فعالیت‌های مردم این منطقه بود که با توجه به سختی کار و ارزانی خرید محصول مانند گذشته از رونق چندانی برخوردار نیست. پرورش کرم ابریشم نیز از دیگر فعالیت‌های مردم فومنات است که اکنون کمی از رونق افتاده است. به طور کل اگر فومن را به منطقه کوهپایه‌ای و جلگه‌ای تقسیم کنیم، می‌توان گفت که مردمان مناطق کوهپایه‌ای که غالبا به گویش تالشی سخن میگویند به دام پروری مشغول بوده‌اند ومردمان مناطق جلگه‌ای که به گویش گیلکی سخن میگویند بیشتر به کشاورزی می‌پرداختند. وجود چشم اندازهای بکر و دست نخورده، نزدیکی دشت‌های وسیع به کوهپایه‌ها و مناطق جنگلی موجب شده است که این شهرستان به عنوان یکی از مناطق گردشگری مورد توجه قرار گیرد. وجود مجسمه‌های زیبا و تقریبا در اندازهٔ اصلی این شهر را به شهر مجسمه‌ها معروف نموده است. مجسمه اناهیتا (بانوی اب‌های روان) تنها در فومن و ونیز ایتالیا قرار دارد و نقل است که مجسمهٔ فومن بسیار زیباتر و باشکوهتر ساخته شده است. ماسوله و قلعه رودخان دو منطقه تاریخی با سبک معماری خاص هستند که موجب جلب بسیاری از گردشگران به شهرستان فومن می‌شوند. گردشگری در شهرستان فومن مولد فرصتهای شغلی بدیع و جدیدی شده است.

• چای
• برنج

برخی از مشاهیر فومن

• محمدتقی بهجت فومنی از عرفای به نام و از مراجع تقلید شیعه[۳] در سال ۱۲۹۵ شمسی (اواخر سال ۱۳۳۴ قمری) در شهر فومن واقع در استان گیلان زاده شد..
• آیت الله العظمی ابوالقاسم علوی اریب فومنی از عرفای بزرگ منطقه فومنات
• کیومرث صابری فومنی (۸ شهریور ۱۳۲۰ تا ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۳)، معروف به گل آقا، پایه‌گذار مؤسسه گل آقا، نویسنده، طنزنویس، و معلم ایرانی بود..(گل آقل)
• شیون فومنی (میر احمد سید فخری نژاد) از شاعران محبوب و مشهور فومن است.

او در شهریورماه ۱۳۷۷ پس از یک دوره بیماری مزمن کلیوی و انجام پیوند کلیه در یکی از بیمارستانهای تهرانروی از نقاب خاک کشید. آرامگاهش در بقعه سلیمانداراب رشت بنا به وصیتش در کنار سردار بزرگ میرزا کوچک جنگلی است.

• زهرا نظری

وی همسر شهید حجت نظری است. او در سه دوره انتخابت شوراهای اسلامی شهر فومن به عنوان نفر اول به عضویت شورای شهر فومن درامد و اولین نفر و اولین زنی بود که توانست جایزه ملی شوراها را از دستان سید محمد خاتمی ریاست جمهوری دوره‌های هفتم و هشتم دریافت کند.

اتفاقات مهم

سیل فومن. اردیبهشت ۱۳۹۱: منازل ۵۱ خانوار در شهرستان فومن در اثر وقوع سیل تخریب، سیل فومن همچنین موجب مرگ یک دختر ۱۳ ساله و یک میلیارد ریال به سایت بزرگ آبرسانی روستای باغبانان خسارت وارد کرد ضمن اینکه در این بخش ۴۰۰ منزل مسکونی در حد تعمیرات و ۵۰ خانه مسکونی دیگر تا مرحله تخریب آسیب دیدند.

اختلاس میلیونی. اردیبهشت ۱۳۸۸: دستگیری رئیس شعبه یک بانک دولتی در فومن به جرم اختلاس میلیونی، متهم اعتراف کرد که پس از تشکیل پرونده، ۱۱۶ میلیون تومان تسهیلات برای هشت نفر واریز و با استفاده از اسناد مالی جعلی از حساب آنان پول برداشت کرده است.

مرد غار نشین آلیانی. آذر ماه ۸۶: عزیز نوروزی پرور که به عزیز جنگل نشین شهرت دارد مرد غار نشینی است که علت غار نشینی خود را احساس تنهایی بعد از مرگ پدر و مادرش اعلام و داشتن خانه، همسر زیبا و تفنگ شکاری را سه آرزوی خود بیان کرد. این مرد از میوه‌های جنگلی تغذیه می‌کند و فقط برای تهیه نان و ماست هفته‌ای یک بار به روستای نزدیک محل سکونتش مراجعه می‌کند. بنا بر اعلام آموزش و پرورش فومن وی تا کلاس چهارم دبستان درس خوانده و هم اکنون یک خواهر ۶۸ ساله دارد که در بستر بیماری است.

اولین شهیده فومنات. آبان ماه ۱۳۹۰: در حادثه انفجار تروریستی شهر سامرا در عراق زهرا دقیقی همسر محمد حسن حسن زاده فومنی (معاون تربیت و آموزش سپاه قدس گیلان) به شهادت رسید. پیکر پاک زائر حرم حسینی بر روی دستان مردم شریف فومن تشییع شد.

منابع

- فومن به روایت کلام و تصویر، کیوان پندی، رشت:انتشارات بلور،۱۳۹۱، چاپ دوم، با اندکی تلخیص و تغییر.

- برگرفته از نوشته‌های کتاب سرزمین و مردم فومنات: نویسنده، کیوان پندی. محل نشر، رشت.

• http://www.fallingrain.com/world/IR/08/Fuman.html