فومن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فومن
Fuman (Gilan).JPG
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان گیلان
شهرستان فومن
بخش مرکزی و سردار جنگل
نام(های) دیگر شهر مجسمه‌ها
نام(های) قدیمی پومن یا فیامین
مردم
جمعیت 82053[۱]
جغرافیای طبیعی
مساحت ۱۰۰۲ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۲۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۱۵،۷ درجه سانتیگراد
میانگین بارش سالانه ۱۲۷۵ میلی متر
روزهای یخبندان سالانه ۱۱ روز
اطلاعات شهری
شهردار مهندس روحی
ره‌آورد کلوچه فومن، چای، برنج، صنایع دستی
پیش‌شماره تلفنی ۰۱۳۲
وبگاه www.fouman-city.ir
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به شهر تاریخی فومن خوش آمدید.

شهر فومَن (نام‌ها و شهرت‌های دیگر: بومن، پومن، دارالاماره، فومنات، بیه پس، (به عربی: فتح الاول)) یکی از شهرهای استان گیلان است که شهرستان آن از شمال به شهرستان صومعه‌سرا از جنوب و جنوب غربی به خط‌الراس رشته‌کوه‌های البرز که مرز حوزه‌های آبخیز کوهستان مزبور حد طبیعی فومن و طارم است. از شمال غرب به ماسال (طالش) و شرق (شفت) محدود می‌شود. این شهر با موقعیت جلگه‌ای در میان کشتزارها و باغهای اطراف خود محصور می‌باشد. فومن را به خاطر مجسمه‌های زیادی که در شهر وجود دارد به عنوان شهر مجسمه‌ها نیز می‌شناسند. براساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت فومن برابر با ۸۲۰۵۳ بوده‌است.[۲]

جغرافیای سیاسی[ویرایش]

فومن شهرستانی است که در محدوده جنوب غربی استان گیلان واقع شده و با وسعتی معادل ۹/۷۷۷ کیلومتر مربع از سمت شمال به شهرستانهای: صومعه سرا و [[ماسال]، از سمت جنوب به شهرستانهای شفت و تارم زنجان، از سمت شرق به شهرستان رشت واز غرب به شهرستان خلخال استان اردبیل هم مرز و متصل می‌باشد. مرکز این شهرستان، شهر فومن است که در ۲۷ کیلومتری غرب شهر رشت (مرکز استان) واقع گردیده است. شهر مزبور در حال حاضر دارای مساحتی معادل ۸۶/۴ کیلومترمربع بوده وبا ارتفاع ۱۵ متر از سطح آبهای دریای آزاد، فاصلهٔ آن تا تهران (مرکز کشور) ۳۵۶ کیلومتر می‌باشد. امروزه(۱۳۹۱)این شهرستان به عنوان یکی از ۱۶ شهرستان گیلان، از نظر تقسیمات کشوری شامل دو بخش مرکزی و سردار جنگل، سه شهر به اسامی فومن وماکلوان و ماسوله و شش دهستان به اسامی آلیان، رودپیش، سردار جنگل، گشت٬ [[گوراب پس]، و لولمان است که در مجموع ۱۶۱ روستای دارای سکنه می‌باشد.

نمایندگان شهرستان فومن در مجلس شورای ملی و مجلس شورای اسلامی به کتاب گیلان به سرپرستی اصلاح عربانی رجوع شود.

جغرافیای تاریخی[ویرایش]

فومن با اراضی دشت سرسبز ومناطق کوهستانی و کوه پایه‌ای، یکی از قدیمی‌ترین و تاریخی ترین منطقه‌های شمالی ایران بوده ودارای قدمتی چند هزار ساله است. سابقه این منطقهٔ کهن به دوران پیش از اسلام میرسد و در قرون گذشته از مراکز سیاسی و اقتصادی بخش بیه پس گیلان (گیلان غربی) شمرده می‌شد. تا اوایل قرن یازدهم هجری، یعنی سال‌های آغازین سلطنت شاه عباس کبیر صفوی، مرکز بخش گیلان غربی و همچنین تختگاه و کانون فرمانروایان محلی نیز محسوب می‌گردید و توسط بعضی از آنها مانند خان احمد گیلانی مورد هجوم و غارت قرار گرفته است. شهر مزبور به گواهی تاریخ از جمله شهرهای قدیمی و اولیه گیلان زمین است که درباره ابتدای پیدایش آن آگاهی روشنی در دسترس نیست. قراین تاریخی بیشتر بیانگر آنند که این شهر در دورهٔ پیش از اسلام، یعنی زمان ساسانیان (۶۵۲-۲۲۴ میلادی) و حتی قبل از آن برقرار بوده و گروهی از اقوام کاسپی و کادوسی به عنوان دو قوم از اقوام باستانی سواحل جنوبی دریای خزر حداقل در ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ سال پیش در این نواحی سکونت داشته‌اند. این اقوام به گواه تاریخ یا آریایی بودند و یا دارای ارتباط حسنه‌ای با آریایی‌ها بودند و انقدر وصلت بین بین قومی صورت گرفته که انفکاک این دو از هم مشکل است. منطقهٔ مزبور از زمانهای دیرین، یکی از کانونهای زندگی دو تیرهٔ گیلک و تالش بوده و با اهمیتی که داشته، پرآوازه نیز بوده است. نام فومن بیشتر از هنگامی به میان آمد که خاندان حکومتگر «گیلانشاه» و «دابویهیان» از اواخر دوره ساسانی به بعد در این سامان به فرمانروایی رسیدند.

پس از این، نام فومن با تاریخ خاندان حکومتگر اسحاق‌وند (اسحاقی که نسب خود را به شاهزادگان اشکانی می رساندند که ابتدا روستای گشت و بعدها فومن و رشت مرکزیت آنان بوده است) گره خورده است. این خاندان مقتدر محلی از توانمندترین دودمان محلی گیلان بیه پس در قرون هفتم تا نهم هجری به شمار می رفتند و مورد احترام سایر امیران محلی مناطق گیلان بیه پس مانند شفت، گسکر، تولم و حتی رشت نیز بودند. از متشخص‌ترین و معروف‌ترین چهره‌های این خاندان به امیره دباج می‌توان اشاره داشت که به هنگام لشکرکشی مغولان به فرماندهی اولجایتو به سرزمین گیلان در اواسط ذیقعده سال ۷۰۶ه. ق (اردیبهشت ۶۸۶ه. ش) در برابر یورش ایشان به همراهی رکابزن تولمی و یارانش به سختی پایداری نمود ولی در نهایت مجبور به پرداخت باج و خراج ابریشم گردید.

جغرافیای انسانی[ویرایش]

اهالی این شهرستان از دو قوم عمده «گیلک» و «تالش» می‌باشند که گیلک‌ها با زبان گیلکی از شاخه زبانهای هندواروپایی در نواحی جلگه‌ای و تالشان نیز با لهجه تالشی بیشتر در نواحی کوهستانی به سر می‌برند. هر دوی این گویش‌ها در ارتباط تناتنگ با دیگر زبان‌های هند و اروپایی مانند کردی و فارسی هستند. علاوه بر این عده‌ای از مهاجرین ترک و کرد هم در برخی از نقاط شهری و روستای شهرستان زندگی می‌کنند که هرکدام دارای زبان، آداب و رسوم خاص خود می‌باشند. از نظر دیانت و مذهب نیز به جز عده‌ای اندک از اهل تسنن بقیه شیعه اثنی عشری می‌باشند.

مردم[ویرایش]

مجسمه آناهیتا در فومن

ساکنان فومن را اقوام ایرانی گیلک‌ها وتالش‌ها تشکیل می‌دهند .فومن شهری است که در میان مزارع و باغهای اطراف خود محصور شده‌است برنجکاری کشت چای و توتون و پرورش کرم ابریشم از فعالیتهای اصلی فومن است که عمدتاً در اطراف شهر دیده می‌شود. شهر فومن را به خاطر وجود مجسمه‌های فراوان بعنوان شهر مجسمه‌ها نیز می‌شناسند.

از چهره‌های سرشناس فومن می‌توان به کیومرث صابری فومنی (معرف به گل آقا) و شیون فومنی (شاعر) اشاره کرد.

وجه تسمیه[ویرایش]

درباره وجه تسمیه یا علت نام‌گذاری فومن و معانی آن نظریه‌های مختلفی اراِئه گردیده وآرای گوناگونی نیز وجود دارد. بااین همه در رابطه با این موضوع آنچه که به حقیقت نزدیک است این است که فومن واژه‌ای بازمانده از زبان ایران باستان بوده که در مجموع از دو بخش «فو» یا «پو» و «من» تشکیل شده است . پو و پویی در زبان اوستایی به معنای در آغاز پناه بخشیدن آمده و«من» نیز به معنی دریافتن و اندیشیدن میباشد که با توجه به این فومن را میتوان پناه‌گاه اندیشه یا اندیشمندان معنا نمود. شاید این جایگاه در آغازکانون و محل گردهم‌آیی اهل تفکر و ریاضت و یا صاحبان اندیشه بوده وبه همین سبب به فومن (پومن) معروف گردیده است. همچنین در فرهنگ فارسی معین واژه فوم به معنای سیر آمده است. این واژه به همراه پسوند ن=ان معنای جایگاه کشت سیر یا کشتگاه بقولات و مانند آن میدهد. بنابراین از آنجا که در این ناحیه سیر به عمل می‌آمد،آنجارا فومن نام نهادند.

به گفته برخی نام قدیم فومن «بومن» بوده وشاید «فومن» عربی شده پومن باشد

فومن قدیم[ویرایش]

فومن قدیم شهری در بین دو رودخانه بوده که امروزه در زبان محلی گیلکی آن ها را به نام شوپول (به معنای رودخانه یا جوی آب) و گازروبار می شناسند. ساکنین قدیمی این شهر اقوام گیلک بوده‌اند که امروزه جمعیت آنها کم شده است.

همچنین میتوان از محله‌های قدیمی آن به بالا محله، پائین محله (این محله دیگر به طور کلی از بین رفته است و جزء میدان اصلی شهر و مناطق تجاری آن شده است)، شهربیجار، سیاچا، شوپول کنار (به معنای کنار رودخانه می‌باشد) و گوربه کوچه اشاره کرد.

فومن قدیم دارای بازار بزرگ هفتگی به نام سه‌شنبه بازار بوده است که آوازه آن حتی در آن زمان از مرز های استان گیلان نیز گذشته بوده است.

بافت شهری[ویرایش]

کاشیکاری سردر ورودی یک حمام عمومی در فومن

فومن شهری قدیمی است و به همین دلیل هنوز بافت قدیمی معماری خود را داراست. معماری سنتی این شهر مانند دیگر شهرهای استان گیلان است و از شیب‌دار و دیگر اجزای معماری سنتی شمال ایران تشکیل شده است. همچنین به دلیل قدمت خیابان‌ها و کوچه‌های این شهر و به این دلیل که در آن زمان هیچ نظام مهندسی شهر سازی‌ای ساخت خیابان‌های صاف را دنبال نمی‌کرد فومن دارای کوچه‌ها و خیابان‌های قدیمی‌ای است که بسیار پیچ در پیچ اند خیابان‌های جدید آن که در دوره پهلوی دوم به بعد ساخته شده‌اند از شکوه و شهر سازی ویژه بر خورداراند.

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

شهرستان فومن از نظر صنعت گردشگری و هم چنین اکوتوریسم (طبیعت گردی) از جایگاه ویژه‌ای در ایران و حتی در جهان برخوردار بوده و با چشم‌اندازهای بی‌نظیرش به یکی از قطب‌های توریستی تبدیل گشته است. در یک تقسیم بندی کلی جاذبه‌های گردشگری این شهرستان را به پنج بخش طبیعی، تاریخی، مذهبی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی می‌توان تقسیم نمود.

ماسوله[ویرایش]

شهرک کوهستانی و دلپذیر ماسوله با وسعتی معادل ۱۰۰هکتار در ۳۶ کیلومتری غرب و جنوب غربی شهر فومن قرار گرفته و دومین شهر تاریخی جهان بعد از ونیز ایتالیا شناخته شده است[نیازمند منبع]. این بلندترین و هم چنین کوچکترین شهر گیلان که با داشتن جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی به ویژه‌ای معماری سنتی منحصر به فرد چشم هر بینندهای را مسحور زیبایی خود نموده و گردشگران بسیاری را به سوی خود جذب می‌نماید. شهر مزبور از نظر طبیعی به گونه‌ای استقرار یافته که از سه جهت شمال، جنوب و غرب به کوه تکیه زده و از طرف شرق به دره‌ای زیبا مشرف می‌باشد. این نگارینهٔ بی همتا با آب و هوای مطبوع خود وبا ان خانه‌های سنتی و پلکانی اش از ارزش معماری بالایی بر خوردار بوده و به همین جهت در سال ۱۳۵۴در فهرست آثار ملی ایران و اخیراً در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز به ثبت رسیده است.

قلعه رودخان[ویرایش]

دژ یا قلعهٔ تاریخی و مستحکم قلعه رودخان در ۲۲ کیلومتری جنوب غربی شهر فومن در روستایی به همین نام قرار داشته و مساحتی حدود۶/۲هکتار دارد. این قلعهٔ عظیم منحصر به فرد و شگفت انگیز ترین بنای نظامی ایران که در اصل دژ شهر و یک دژنظامی-دفاعی بوده، وضع ساختمانی آن به گونه‌ای است که از دژهای عجیب و کم نظیر ایران و حتی جهان به شمار می‌رود[نیازمند منبع]. درباره قدمت و اینکه دژمزبوردرچه دوره‌ای وبه دست چه کسانی طراحی وساخته گردیده، آرای گوناگونی وجود دارد و نظریه‌های متعددی نیز ابراز گردیده است. به اعتقاد برخی از محققان و پژوهشگران پایهٔ اولیهٔ این قلعه محتملا در اواخر دوره ساسانی بنا نهاده شده و در دوره‌های بعد مرمت و بازسازی شده است[نیازمند منبع]. به اعتقاد برخی از محققان[نیازمند منبع] این قلعه جزو قلاع اسماعیلیه بوده و گروهی هم آن را منسوب به سلجوقیان دانسته‌اند که براساس بررسی‌های جدید هیچ کدام از این‌ها نمی‌تواند درست بوده باشد. با این همه براساس نتایج آزمایش‌های سالیابی و مطالعات انجام شده که اخیراً صورت گرفته دژ مزبور به احتمال بسیار قوی در فاصلهٔ بین سالهای ۶۰۰تا ۶۳۰ه. ق در اوایل دوره حکومت خاندان حکومت‌گر اسحاقیان که در آن روزگار بر مناطق فومنات حکومت می کرده‌اند به خاطر دفاع در برابر مهاجمین و بیگانگان طراحی و ساخته شده و پس از آن در فواصل بین سالهای ۹۱۸تا ۹۲۱ه. ق تجدید بنا و بازسازی گردیده است.این دژ هیچگاه در طول تاریخ توسط کسی فتح نشد[نیازمند منبع].

پارک فومن[ویرایش]

این پارک با داشتن انواع مجسمه‌های بینظیر و تاریخی و فضای زیبا و سرسبز و امکانات رفاهی مناسب طی چند سال اخیر که این شهر در روزهای تعطیل پذیرای مسافران زیادی است محلی برای تفریح و استراحت است. بزرگی پارک فومن در کنار درختان همراه با وسائل بازی مفرح و متفاوت از جمله امکانات آن است.

دانشگاه‌های فومن[ویرایش]

اقتصاد[ویرایش]

اقتصاد فومن با توجه به جغرافیای آن شکل گرفته است. فومن منطقهٔ معتدلی است که سرسبزی در آن موج می‌زند و به تبع همین آب و هوای معتدل مردم آن از دیر باز برای گذران زندگی به کشاورزی و دامپروری مشغول بودند. از جمله فعالیت‌های کشاورزی مردم این ناحیه می‌توان به کشت برنج وچای که هنوز هم متداول است اشاره نمود. کشت توتون از دیگر فعالیت‌های مردم این منطقه بود که با توجه به سختی کار و ارزانی خرید محصول مانند گذشته از رونق چندانی برخوردار نیست. پرورش کرم ابریشم نیز از دیگر فعالیت‌های مردم فومنات است که اکنون از رونق افتاده است.

مردمان مناطق کوهپایه‌ای که غالباً به گویش تالشی سخن می‌گویند به دام پروری مشغول بوده‌اند ومردمان مناطق جلگه‌ای که به گویش گیلکی سخن میگویند بیشتر به کشاورزی می‌پرداختند.

وجود چشم اندازهای بکر و دست نخورده، نزدیکی دشت‌های وسیع به کوهپایه‌ها ، مناطق جنگلی و مردم میهمان نواز موجب شده است که این شهرستان به عنوان یکی از مناطق گردشگری مورد توجه قرار گیرد. وجود مجسمه‌های زیبا و تقریباً در اندازهٔ اصلی این شهر را به شهر مجسمه‌ها معروف نموده است. مجسمه اناهیتا (بانوی اب‌های روان) تنها در فومن و ونیز ایتالیا قرار دارد و نقل است که مجسمهٔ فومن بسیار زیباتر و باشکوهتر ساخته شده است[نیازمند منبع]. ماسوله و قلعه رودخان دو منطقه تاریخی با سبک معماری خاص هستند که موجب جلب بسیاری از گردشگران به شهرستان فومن می‌شوند. گردشگری در شهرستان فومن مولد فرصتهای شغلی بدیع و جدیدی شده است.

کشاورزی[ویرایش]

کشاورزان فومن از ایام قدیم در این منطقه به کشت برنج اشتغال داشته اند که نتیجه آن ظهور چند رقم بومی برنج می باشد که در نتیجه انتخاب سنتی توسط کشاورزان حاصل شده اند[۳] و این در حالی است که در سال ۱۳۹۲ دارای ۱۳ هزار و ۸۷۰ هکتار اراضی شالیزاری بوده که ۷۲ هزار تن شلتوک و حدود ۴۷ هزار تن برنج سفید از آن استحصال شده است و در مجموع این شهرستان ۶ درصد برنج استان را تامین می کند.،[۴]

برخی از مشاهیر فومن[ویرایش]

او در شهریورماه ۱۳۷۷ پس از یک دوره بیماری مزمن کلیوی و انجام پیوند کلیه در یکی از بیمارستانهای تهرانروی از نقاب خاک کشید. آرامگاهش در بقعه سلیمانداراب رشت بنا به وصیتش در کنار سردار بزرگ میرزا کوچک جنگلی است. فومن همواره مهد ادبیان و فرهیختگان و ایران دوستان بوده و در صف اول مبارزه با افراد و گروه های ضد ایرانی است.

سوغاتی‌ها[ویرایش]

کلوچه سنتی فومن
سوغاتی خوشمزه فومن

از سوغاتی‌های معرف این شهرستان می‌توان به کلوچه فومن، صنایع دستی و ماهی که در تمام استان گیلان جزو سوغاتی به حساب می‌آید، اشاره کرد. و همچنین چای و برنج

موزه های فومن[ویرایش]

فومن هم اکنون دارای دو موزه است. موزه مردم شناسی فومن واقع در بافت شهری فومن میزبان گردشگران و تاریخ دوستان است. هم چنین موزه ماسوله نیز در شهرک تاریخی ماسوله ایجاد شده است و علاقه‌مندان می توانند به آن مراجعه کنند.

اتفاقات مهم[ویرایش]

سیل فومن[۶]. اردیبهشت ۱۳۹۱: منازل ۵۱ خانوار در شهرستان فومن در اثر وقوع سیل تخریب، سیل فومن همچنین موجب مرگ یک دختر ۱۳ ساله و یک میلیارد ریال به سایت بزرگ آبرسانی روستای باغبانان خسارت وارد کرد ضمن اینکه در این بخش ۴۰۰ منزل مسکونی در حد تعمیرات و ۵۰ خانه مسکونی دیگر تا مرحله تخریب آسیب دیدند.

اختلاس میلیونی[۷]. اردیبهشت ۱۳۸۸: دستگیری رئیس شعبه یک بانک دولتی در فومن به جرم اختلاس میلیونی، متهم اعتراف کرد که پس از تشکیل پرونده، ۱۱۶ میلیون تومان تسهیلات برای هشت نفر واریز و با استفاده از اسناد مالی جعلی از حساب آنان پول برداشت کرده است.

مرد غار نشین آلیانی[۸]. آذر ماه ۸۶: عزیز نوروزی پرور که به عزیز جنگل نشین شهرت دارد مرد غار نشینی است که علت غار نشینی خود را احساس تنهایی بعد از مرگ پدر و مادرش اعلام و داشتن خانه، همسر زیبا و تفنگ شکاری را سه آرزوی خود بیان کرد. این مرد از میوه‌های جنگلی تغذیه می‌کند و فقط برای تهیه نان و ماست هفته‌ای یک بار به روستای نزدیک محل سکونتش مراجعه می‌کند. بنا بر اعلام آموزش و پرورش فومن وی تا کلاس چهارم دبستان درس خوانده و هم اکنون یک خواهر ۶۸ ساله دارد که در بستر بیماری است.[۹].

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]