استان لرستان
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
 |
برای اثباتپذیری کامل این مقاله، به منابع بیشتری نیاز است یا منابع ارائهشده بهدرستی ارجاع داده نشدهاست. لطفاً با توجه به شیوهٔ ویکیپدیا برای ارجاع به منابع با ارائهٔ منابع معتبر این مقاله را بهبود بخشید. مطالب بیمنبع ممکن است در آینده حذف شوند. |
استان لرستان، یکی از استانهای غربی ایران است. این استان ۲۸٫۰۶۴ کیلومتر مربع مساحت دارد و جمعیت آن در سال ۱۳۸۶ بالغ بر ۱٫۸۲۸٫۳۳۴ نفر گزارش شدهاست.[۱] خرمآباد مرکز استان و بروجرد دیگر شهر بزرگ آن است. لرستان سرزمینی کوهستانی است و غیر از چند دشت محدود، سراسر آن را کوههای زاگرس پوشاندهاست.بر اساس یافتههای باستانشناسی این منطقه یکی ازنخستین سکونتگاههای قدیمی بشر است و مفرغ لرستان از شهرت باستان شناسی زیادی برخوردار است.
لرستان همچنین نامی است که بطور ضمنی دربرگیرنده تمام مناطق لر نشین غرب و جنوب غربی ایران میشود. منطقه لرستان در گذشته با نامهای گوناگونی چون جبال، لر کوچک، پیشکوه و لرستان فیلی نیز شناخته میشدهاست.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تاریخچه
آثار به جای مانده درسکونتگاهها ,تپه ها,گورستانها , پناهگاه هاي سنگي ،غارهاي منقوش ،غارهاي مسكوني پيش از تاريخ و درههای لرستان، سکونت بشر را دست کم ازچهل هزار سال پیش در این ناحیه نشان میدهد. کاسیها ساکنان بومی لرستان پیش از رسیدن مادها و آمیختن با آنها بودند که خود از نواحی شمالی تر به منطقه لرستان و همدان کنونی کوچیدند و سرزمین كاسيت ها را تشکیل دادند.[۲]
آثارمتعدد باستانی و پیش از تاریخ، پیشینه سكونت انسان را در بخش غربی استان، بیش از شرق آن نشان میدهد. در دورههای هخامنشی تا ساسانیان، لرستان بخشی از سرزمین بزرگ پارس بود. پس از اسلام و از زمان خلفای عباسی، لرستان فراتر از مرزهاي كنوني (از همدان تا گلپايگان) با نام سرزمین وحکومت اتابکان لرستان تا مرز اتابکان فارس بصورت حکومتی خود مختار تا پنج قرن(ازسال 506 تا 1006 هجري قمري) اداره میشد که حاکمان این دوره با نام اتابکان لركوچك شناخته میشدند.خرم آباد مركز حكومت اتابكان لر كوچك و ايذه مالمير مركز حكومت اتابكان لر بزرگ بوده است.
سپاهیان مغول و نیز تیمور بارها لرستان را مورد تاخت و تاز قرار دادند و شهرهای آن را غارت و ویران نمودند. از دوره صفویان لرستان عمدتاً به صورت ایالتهای مستقل در نظر گرفته میشدند. زندیان از طوایف لر بودند که نبردهایی در منطقه از آنان به ثبت رسیدهاست. در دوره قاجار، ولایت لرستان و ولایت بروجرد، گاه بصورت مستقل و گاه یکسان در نظر گرفته میشدند و در اواخر قاجار، لرستان و خوزستان یک ایالت محسوب میشدند[۳]. از این دوره برخی ایلات لرستان از تابعیت حکومت مرکزی سر باز زدند و حکومتهای خودمختار پراکندهای را تشكيل دادند.. آیت الله بروجردی پس از بازگشت از نجف، در زادگاهش بروجرد مستقر شد و طرفداران زیادی در بین اهالی لرستان پیدا کرد. در زمان انقلاب اسلامی، راهپیماییهای مختلفی در شهرهای استان به ویژه خرم آباد برگزار شد. در جنگ ایران و عراق، لرستان به سبب نزدیکی به مرزهای غربی و جنوبی، اهمیت استراتژیک پیدا کرد و بارها مورد بمباران قرار گرفت.
[ویرایش] شهرها و شهرستانهای لرستان
استان لرستان ۹ شهرستان، ۲۵ بخش و ۸۱ دهستان دارد. شهرستانهای این استان عبارتاند از: ازنا، الیگودرز، بروجرد، پلدختر، خرمآباد، دورود، دلفان، سلسله و کوهدشت. لرستان در ابتدای تقسیمات کشوری دوره پهلوي بخشی از فرمانداری کل خوزستان و لرستان بود که خیلی زود از خوزستان جدا و با عنوان فرمانداری کل لرستان مستقل شد. در ابتدای تشکیل، دارای دو شهرستان خرم آباد در غرب و بروجرد در شرق بود. در فاصله کوتاهی، الیگودرز از شهرستان بروجرد جدا و سومین شهرستان استان شد. روند تشکیل شهرستانهای جدید تا اواخر دهه ۱۳۶۰ متوقف شده بود اما در پایان جنگ ایران و عراق، دورود نیز از بروجرد جدا و چهارمین شهرستان استان لرستان شد. در سالهای بعد، کوهدشت، نورآباد، الشتر و پلدختر از شهرستان خرم آباد و نیز ازنا از شهرستان الیگودرز جدا و تبدیل به شهرستانهای مستقل شدند.
استان لرستان هم اکنون دارای ۲۳ نقطه شهری است. شهرهای بزرگ لرستان به ترتیب جمعیت عبارتاند از: خرمآباد، بروجرد؛ دورود، الیگودرز.
[ویرایش] جغرافیا
[ویرایش] بلندیها
لرستان سرزمینی کوهستانی است و به غیر از دشتهای سیلاخور، کوهدشت، الشتر، خاوه(دلفان)وکره گاه خرم آباد و چندین دشت کوچک دیگر، بیشتر مناطق استان را کوههای فشرده و درههای تنگ از سلسله کوههای زاگرس فرا گرفتهاند. بلندترین قلههای لرستان به صورت نواری در گوشه شمال غربی تا شرق استان قرار کشیده شدهاند و به ترتیب موقعیت شامل کوههای چهل نابالغان، گرین، میش پرور، کوه رباط، اشترانکوه، سر سبز، قالی کوه و تمندر میشوند. برخی بلندیهای مهم لرستان عبارتاند از:
| کوههای استان لرستان | ||
| نام | بلندی | مکان حدودی |
|---|---|---|
| اشترانکوه | ۴۱۵۰ متر | شرق دورود، جنوب ازنا و شمال بخش زز و ماهرو الیگودرز |
| قالی کوه | ۴۰۲۸ متر | جنوب الیگودرز |
| کوه تمندر | ۳۹۰۰ متر | شرق بخش مرکزی الیگودرز |
| چهل نابالغان | ۳۶۰۰ متر | شرق نوراباد و جنوب نهاوند |
| کوه رباط | ۳۶۰۰ متر | غرب بخش زز و ماهرو الیگودرز |
| کوه گرین | ۳۶۲۳ متر | غرب بروجرد وشمال الشتر |
| کوه سرسبز | ۳۵۹۶ متر | شمال بخش ززو ماهروالیگودرز |
| کوه میش پرور | ۳۵۰۰ متر | جنوب غربی بروجرد |
| کوه هنجیس | ۳۲۰۰ متر | شمال کوهدشت و جنوب نوراباد |
| کوه ویلو | ۳030 متر | غرب الیگودرز |
| کوه نیر | ۳۱۹۱ متر | مرکز بخش ززو ماهروالیگودرز |
| کوه رال | ۲۹۹۵ متر | شمال بخش ززو ماهروالیگودرز |
| کوه شاه نشین | ۲۹۰۰ متر | جنوب بروجرد |
| سفید کوه | ۳۰۶۰ متر | غرب خرم آباد |
| سفید کوه ازنا | ۲۷۱۹ متر | مرکز ازنا |
| کوه علی بلاغی | ۲۶۵۰ متر | شمال الیگودرز |
| هشتاد پهلو | ۲۹۹۷ متر | جنوب خرم آباد |
| کوه قلعه عبدالرضا | ۲۵۱۸ متر | شرق بخش مرکزی الیگودرز |
| تاف | ۲۳۴۶ متر | جنوب شرقی خرم آباد |
| منگنی | ۲۴۰۰ متر | جنوب دلفان وشمال کوهدشت |
| مخملکوه | ۱۹۶۶ متر | شرق خرم آباد |
| کبیرکوه | ۱۷۶۰ متر | جنوب پلدختر |
| کوه یافته | ۲۸۵۰ متر | جنوب غرب خرم آباد |
[ویرایش] آبشارها
|
[ویرایش] رودخانهها
- سیمره (سرچشمه: سراب گاماسیاب در کوه گرین، پایان: کرخه، هورالعظیم عراق).رود سيمره در خوزستان كرخه ناميده مي شود.
- کشکان (سرچشمه: رود خانههای کاکارضا(کوه قارون در بخش زاغه خرم آباد)وگلال(سراب رباط خرم آباد)، پایان: سیمره)
- سزار (سرچشمه:اشترانکوه و کوه گرین، پایان: دز)
- کهمان (سرچشمه: کوه گرین، پایان: کشکان)
- زال (سرچشمه: کوههای جنوب غربی پلدختر، پایان: سیمره)
- رودبار لرستان(آب زالکی) (سرچشمه:قالی کوه، پایان: دز)
- رود بختیاری (سرچشمه:اشترانکوه، پایان: دز)
- رود تیره (سرچشمه:؟، پایان:دز)
- رود ماربره(سرچشمه:اشترانکوه، پایان:دز)
[ویرایش] چشمهها و سرابها
|
|
|
|
|
[ویرایش] دریاچهها و آبگیرها
|
شهرستان الیگودرز |
[ویرایش] آثار باستانی و تاریخی
لرستان جایگاه آثار باستانی و تاریخی فراوانی است که میتوان آنها را به سه دوره پیش از تاریخ، دوره ایران باستان و دوره اسلامی تقسیم کرد. یافتههای پیش از تاریخ لرستان، بیشتر شامل نقاشیها، کندهکاریهای غارها، سفالینه هاو اشیای مفرغی هستند. به دلیل کوهستانی بودن منطقه، نخستین ساکنان در مناطق مرکزی و غربی لرستان سکونت یافتند. در این استان، بیش از ۲۵۰ غار و پناهگاه صخرهای وجود دارد که نیمی از آنان در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیدهاند. از جلمه غارهای مهم میتوان به غارهای منقوش پیش از تاریخ(هوميان يك،هوميان دوو مير ملاس كوهدشت و دوشه بخش چگني خرم آباد)،غار هاي مسكوني پيش از تاريخ دره خرم آباد(پاسنگر،قمري،كنجي ،گرارجنه ویافته|یافتهYaafta]] )و کَلماکرهKalmaakara اشاره کرد [۴]
از دورههای هخامنشیان و ساسانیان، پلها و دژهای ویران زیادی به جای ماندهاست. پل دختر،پل کشکان،پل شاپوري،پل كلهر،پل معمولان و نیز قلعه فلک الافلاک از این دستهاند. گورستانهاو تپههای تاریخی فراوانی در بیشتر مناطق این استان وجود دارند که هنوز مورد کاوش باستان شناسی قرار نگرفتهاند.
مسجدها و امامزادهها نیز از مهمترین آثار به جای مانده از دورههای پس از اسلام در این منطقه هستند که مسجد جامع،مسجد جامع خرم آباد،[امامزاده جعفر بروجرد|امامزاده قاسم ازنا ]]، شاهزاده احمد پلدختر، شاهزاده محمد كوهدشت،بابابزرگ نورآباد دلفان،شاهزاده عبدالله،امامزاده زيدبن علي،امامزادگان ابواوفا خرم آباد از قدیمیترین و مهمترین این آثار به حساب میآیند.
برخی آثار باستانی و تاریخی لرستان به ترتیب شهرستان عبارتاند از:
|
|
شهرستان دلفان
|
|
[ویرایش] گردشگاهها و دیدنیهای طبیعی
|
|
|
قلعه منیژه /معبد سرخ دم لکی و لری |
پنجه علی
غار میر ملاس مقبره شاهزاده محمد
لرستان به دلیل مجاورت با خوزستان هرساله دچار مشکل گرد و غبار شدید میشود و آلودگی هوای آن گاه به ۱۰ برابر حد استاندارد میرسد. علت وجود گرد و غبار در آسمان استان لرستان، بیابانزدایی مناطق شرق مدیترانه، صحرای عربستان و ۲۰ درصد آن نیز ناشی از مناطق خشک خوزستان است.[۵]
[ویرایش] زبان و گویش در لرستان
- زبانهاي لری خرم آبادی ولکی
[ویرایش] مردمشناسی
اکثر جمعیت استان را لک زبانان تشکیل میدهند.عده ای از ساکنان استان لرستان را طایفهها و تیرههایی از قوم ایرانی لر تشکیل میدهند.گویش ایشان لری است. محدوده سرزمینهای لرنشین محدود به استان لرستان نیست و دراستانهای چهارمحال و بختیاری، فارس ، اصفهان ، کهگیلویه و بویراحمد، بوشهر، خوزستان، همدان وایلام نیز طایفههای گوناگون لر پراکندهاند. استان لرستان به سبب داشتن کوهستانهای پهناور و مراتع بسیار، از دیرباز زیستگاه مردمانی بوده که دامپروری پیشه اصلی آنان بودهاست. به همین سبب ساختار طایفهای در این استان از اهمیت زیادی برخوردار بودهاست. ایلات و طوایف لرستان گستردگی زیادی دارند اما در مجموع به دو گروه کوچرو و ساکن تقسیم میشوند. طایفههایی از لر بختیاری در خاور لرستان در مناطق الیگودرز و دورود ساکن هستند و یا هر ساله به این منطقه کوچ میکنند. ایلات چگنی پاپی وبالا گریوه از جنوب خرم آباد تا اندیمشک وایلات لک در شمال غربی لرستان ساکن هستند
مراتع فراوان و بارندگی مناسب، امکان پرورش دام و کشاورزی دیم را در این منطقه فراهم نمودهاست. از همین روی، پیشه سنتی مردم لرستان دامپروری و کشاورزی بودهاست. ساکنان مناطق شهری، پیشهور، بازرگان و یا صنعتگر بودهاند. امروزه درصد قابل توجهی از ساکنان شهرها را کارمندان ادارات دولتی، آموزشی و نظامی تشکیل میدهند.
[ویرایش] موقعیت اقتصادی
دامپروری از جمله فعالیتهای مهم مردم این استان به شمار میرود. از لحاظ صنعتی در حال توسعه میباشد كه میتوان به صنایع ساختمانی، فلزی، سرامیك، غذائی، پوشاك، صنایع دستی و شیمیائی اشاره كرد. معادن این استان شامل سنگ تراورتن، مرمریت، فلدسپات، تالك، سنگ آهك، سرب و روی میباشد.
[ویرایش] مشاهیر
- دکتر شهید هوشنگ اعظمی لرستانی ،آیت الله حسین بروجردی، آیت الله احمد کروبی، آیت الله روح الله کمالوند و آیت الله سیدحسن طاهری خرم آبادی از روحانیون بنام لرستان در دهههای اخیر به شمار میآیند.
- از پیشگامان فرهنگ و آموزش استان لرستان می توان به حاج شيخ عزيزاله ضيايي موسس اداره فرهنگ و دارالتربیه عشایری و مرحوم اعتضاء رازانی اشاره نمود .
- مرحوم علی محمد ساکی را می توان از پیشگامان توسعه شهری و فرهنگ شهرنشینی در شهر خرم آباد قلمداد نمود.
- باباطاهر بزرگ ترین شاعر لر است. میرنوروز، ملاپریشان، ملا منوچهر چهرههای شعر سنتی لرستان هستند.از شاعران معاصرلرستانی مهرداد اوستا نصرت الله مسعودی علی رضا کرمی ساسان والی زاده و نسرین جافری دارای آثار تاثیر گذاری در مطبوعات و کتاب های شعر میباشند ). شهید محمد بروجردی ,مهدی زین الدین از سرداران مشهور جنگ هشتساله ایران وعراق و از مردم لرستان هستند.
- از نویسندگان، هنرمندان لرستان هم میتوان به عبدالحسین زرین کوب ، سید جعفر شهیدی، اسفندیار غضنفری ،، [ سید فرید قاسمی[امان اللهی بهاروند]] علی دریکوند نویسنده داستانهایی به زبان انگلیسی چون گانگادین و نورافکن و...، علی اکبر شکارچی(موسیقی دان)محمد مرادی معروف به شاه میرزا ملقب به مروارید اقیانوس (نوازنده سرنا)وهنرمند سینما وتاتراین سالها مسعود رایگان اشاره کرد. کریم خان زند و لطفعلی خان زند از شاهان دوره زندیه و از طوایف لر بودهاند.
[ویرایش] دانشگاهها
دانشگاه علوم پزشکی لرستان وابسته به وزارت بهداشت و نیز دانشگاه لرستان وابسته به وزرات علوم، تحقیقات و فناوری، دو دانشگاه فعال دولتی در استان لرستان هستند که هر دو در شهر خرم آباد قرار گرفتهاند. از سال ۱۳۸۶ مقدمات تأسیس دانشگاه آیت الله بروجردی در شهر بروجرد نیز فراهم شدهاست. دانشگاه آزاد اسلامی نیز واحدهایی در شهرهای گوناگون استان دارد که واحد بروجرد و نیز واحد خرم آباد بزرگترین آنها به حساب میآیند.شهرستانهای دورود و الیگودز نیز دارای دانشگاه آزاد هستند.
[ویرایش] جستارهای وابسته
- لر
- فهرست طایفههای لرستان
- مسکن در لرستان
- پوشاک مردم لرستان
- پوشاک سنتی عشایر لرستان
- موسیقی لرستان
- بازیهای محلی لرستان
- فهرست آبادیهای استان لرستان
- فهرست مراکز آموزش عالی استان لرستان
[ویرایش] منابع
- ↑ World Gazetteer
- ↑ لرستان در ویکیپدیای انگلیسی
- ↑ برای اطلاعات بیشتر به پیشینه تقسیمات کشوری ایران نگاه کنید.
- ↑ غار یافته.وبگاه تبیان لرستان، بازدید ۲۶/۳/۱۳۸۷.
- ↑ ایرنا، کد خبر: ۳۶۵۱۵۶ زمان مخابره: ۱۳۸۷/۱۲/۴
[ویرایش] پیوند به بیرون
- وبلاگ فرهنگی مردم الیگودرز
- پایگاه خبری لرنا
- لور - نشریه اجتماعی فرهنگی مردم لر
- شبکه لرستان
- لرستان
- لرستان در تصویر
|
استان لرستان |
|---|---|
| مرکز | خرمآباد |
| شهرستانها | ازنا | الیگودرز | بروجرد | پلدختر | خرمآباد | دورود | دلفان | سلسله | کوهدشت |
| شهرها |
ازنا | اشترینان | الشتر | الیگودرز | بروجرد | پلدختر | چالانچولان | چغلوندی | چقابل | خرمآباد | درب گنبد | دورود | زاغه | سپیددشت | سرابدوره | فیروزآباد | کونانی | کوهدشت | گراب | معمولان | مومنآباد | نورآباد | ویسیان |
| نقاط دیدنی |
آبشار شوی دزفول | آبشار نوژیان | آبشارهای سرکانه | امامزاده دوخواهران | پل کشکان | تالاب زردابه | دریاچه گهر | دژ شینه | غار کلماکره | فلکالافلاک | کاخ ساسانی رحمانآباد | کاروانسرای گوشه شهنشاه | مسجد سلطانی بروجرد |
|
|||||
