استان لرستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

پرش به: ناوبری, جستجو
استان لرستان
موقعیت
نقشهٔ ایران که در آن لرستان مشخص شده است.
اطلاعات
مرکز استان:
 • مختصات:
خرم آباد
 مختصات: .N° .E°
مساحت : ۲۸٫۲۹۴ ک‌م۲
جمعیت(۱۳۸۵):
 • پراکندگی :
۱٫۷۱۶٫۵۲۷
 /ک‌م۲
شمار شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان
منطقه زمانی: IRST (UTC+۳:۳۰)
  -تابستان (دی‌اس‌تی): IRST (UTC+۴:۳۰)
زبان(های) اصلی: لری ، لکی


استان لرستان، یکی از استان‌های غربی ایران است. این استان ۲۸٫۲۹۴ کیلومتر مربع مساحت دارد و جمعیت آن در سرشماری سال ۱۳۸۵ بالغ بر ۱٫۷۱۶٫۵۲۷ نفر گزارش شده‌است.[۱] این استان سیزدهمین استان ایران از نظر جمعیت می باشد و یکی از استان های پرجمعیت ایران به شمار می رود.خرم‌آباد مرکز استان و بروجرد دیگر شهر بزرگ آن است. این دو شهر از بزرگترین شهرهای ایران نیز به حساب می آیند: طبق آمار سال ۱۳۸۵ ،خرم آباد بیستمین شهر بزرگ ایران و بروجرد سی اَمین شهر بزرگ کشور است. لرستان سرزمینی کوهستانی است و غیر از چند دشت محدود، سراسر آن را کوههای زاگرس پوشانده‌است. بر اساس یافته‌های باستان شناسی این منطقه یکی ازنخستین سکونتگاه‌های قدیمی بشر است و مفرغ لرستان از شهرت باستان شناسی زیادی برخوردار است.

لرستان همچنین نامی است که بطور ضمنی دربرگیرنده تمام مناطق لکی نشین غرب و جنوب غربی ایران می‌شود. منطقه لرستان در گذشته با نام‌های گوناگونی چون جبال، لر کوچک، پیشکوه و لرستان فیلی نیز شناخته می‌شده‌است.

فهرست مندرجات

[ویرایش] ريشه نام

نام لر در متون تاريخى پس از حمله اعراب به ایران، اولين بار در قرن 4 هجرى قمرى به شكل واژه‌های "اللّریه"، "لاریه"، بلاد اللور" و "لوریه" در متون بازمانده از آن دوران بروز ميكند. در لغت نامه دهخدا آمده است:

"لر طایفه ای از ایرانیان چادرنشین. لر و یا لور نام عشیرتی است بزرگ از عشایر کرد. گروهی از اکراد در کوههای میان اصفهان و خوزستان و این نواحی بدیشان شناخته آید و بلاد لر خوانند و هم لرستان و لور گویند. (رجوع به این دو کلمه شود). حمداﷲ مستوفی گوید در زبدة التواریخ آمده که وقوع اسم لر بدان قوم بوجهی گویند از آنکه در ولایت مارود دیهی است آن را کرد میخوانند و درآن حدود دربندی آن را به زبان لری کوک اکر خوانند ودر آن دربند موضعی است که لر خوانند چون اصل ایشان از آن موضع خواسته ایشان را لر خوانند. وجه دوم آن است که به زبان لری کوه پردرخت را لِر گویند و بسبب ثقالت راء کسره ٔ لام با ضمه کردند و لر گفتند و وجه سوم اینکه این طایفه از نسل شخصی اند که او لر نام داشته و قول اول درست تر می نماید ... رجوع به لر بزرگ و لر کوچک شود." (لغت نامه دهخدا)

[ویرایش] تاریخ لرستان

نوشتار اصلی: تاریخ لرستان


ساکنان بومی لرستان اقوامی مانند کاسی‌ها، الیپی‌ها، لولوبیان، عیلامیها، پیش از رسیدن قوم ماد بودند. لرستان به عنوان بخشى از سرزمين ايران شاهد مهاجرت قبايل آریایی بوده است. قوم ماد به غرب ايران كنونى از جمله مناطق لرستان كنونى کوچیدند.

مادها پس از ورود به زاگرس اقوام بومی آنجا یعنی کاسی‌ها، الیپی‌ها، لولوبیان و عیلامیها و دیگر اقوام آسیانی را در خود حل کردند و زبان ایرانی خود را در منطقه رواج کامل دادند. [۲] [۳] [۴]

[ویرایش] شهرها و شهرستان‌های لرستان

نوشتار اصلی: فهرست آبادی‌های استان لرستان

برابر با جدیدترین تغییرات در تقسیمات کشوری، استان لرستان ۱۰ شهرستان، ۲۷ بخش و ۸۴ دهستان دارد.استان لرستان هم اکنون دارای ۲۳ نقطه شهری و نزدیک به ۳۰۰۰(سه هزار) روستا می باشد. شهرستانهای این استان عبارت‌اند از: ازنا، الیگودرز، بروجرد، پل‌دختر، خرم‌آباد، دورود، دوره، دلفان، سلسله و کوهدشت. لرستان در ابتدای تقسیمات کشوری دوره پهلوي بخشی از فرمانداری کل خوزستان و لرستان بود که خیلی زود از خوزستان جدا و با عنوان فرمانداری کل لرستان مستقل شد. در ابتدای تشکیل، دارای دو شهرستان خرم آباد در غرب و بروجرد در شرق بود. در فاصله کوتاهی، الیگودرز از شهرستان بروجرد جدا و سومین شهرستان استان شد. روند تشکیل شهرستان‌های جدید تا اواخر دهه ۱۳۶۰ متوقف شده بود اما در پایان جنگ ایران و عراق، دورود نیز از بروجرد جدا و چهارمین شهرستان استان لرستان شد. در سالهای بعد، کوهدشت، نورآباد، الشتر و پلدختر از شهرستان خرم آباد و نیز ازنا از شهرستان الیگودرز جدا و تبدیل به شهرستان های مستقل شدند.جدیدترین شهرستان این استان ، شهرستان دوره است که در اواخر سال۱۳۸۶ از شهرستان خرم آباد جدا و مستقل شد.این شهرستان جدید شامل دو بخش سابق شهرستان خرم آباد (دوره چگنی و ویسیان) و نیز یک بخش جدید به نام چم پلک می شود. مرکز این شهرستان ، شهر سراب دوره است.

استان لرستان هم اکنون دارای ۲۳ نقطه شهری است. بزرگترین شهرهای لرستان به ترتیب جمعیت عبارتند از: خرم‌آباد ، بروجرد ، دورود ، کوهدشت و الیگودرز.

[ویرایش] جغرافیا

استان لرستان از شمال با استان های همدان و مرکزی ، ازشرق با استان اصفهان ، ازجنوب با استان خوزستان و از غرب با استان های کرمانشاه و ایلام همسایه است. همچنین این استان از طریق باریکه ای در سمت جنوب شرقی دارای مرز بسیار کمی با استان چهارمحال و بختیاری نیز می باشد.

[ویرایش] بلندی‌ها

لرستان سرزمینی کوهستانی است و به غیر از دشتهای سیلاخور، کوهدشت، الشتر، خاوه(دلفانکره گاه خرم آباد و چندین دشت کوچک دیگر، بیشتر مناطق استان را کوههای فشرده و دره‌های تنگ از سلسله کوههای زاگرس فرا گرفته‌اند. بلندترین قله‌های لرستان به صورت نواری در گوشه شمال غربی تا شرق استان قرار کشیده شده‌اند و به ترتیب موقعیت شامل کوههای چهل نابالغان، گرین، میش پرور، کوه رباط، اشترانکوه، سر سبز، قالی کوه و تمندر می‌شوند. برخی بلندی‌های مهم لرستان عبارت‌اند از:

کوه‌های استان لرستان
نام بلندی مکان حدودی
اشترانکوه ۴۱۵۰ متر شرق دورود، جنوب ازنا و شمال بخش زز و ماهرو الیگودرز
قالی کوه ۴۰۲۸ متر جنوب الیگودرز
کوه تمندر ۳۹۰۰ متر شرق بخش مرکزی الیگودرز
چهل نابالغان ۳۶۰۰ متر شرق نوراباد و جنوب نهاوند
کوه رباط ۳۶۰۰ متر غرب بخش زز و ماهرو الیگودرز
کوه گرین ۳۶۲۳ متر غرب بروجرد وشمال الشتر
کوه سرسبز ۳۵۹۶ متر شمال بخش ززو ماهروالیگودرز
کوه میش پرور ۳۵۰۰ متر جنوب غربی بروجرد
کوه هنجیس ۳۲۰۰ متر شمال کوهدشت و جنوب نوراباد
کوه ویلو ۳۰۳۰ متر غرب الیگودرز
کوه نیر ۳۱۹۱ متر مرکز بخش ززو ماهرو الیگودرز
کوه رال ۲۹۹۵ متر شمال بخش ززو ماهرو الیگودرز
کوه شاه نشین ۲۹۰۰ متر جنوب بروجرد
سفید کوه ۳۰۶۰ متر غرب خرم آباد
سفید کوه ازنا ۲۷۱۹ متر مرکز ازنا
کوه علی بلاغی ۲۶۵۰ متر شمال الیگودرز
هشتاد پهلو ۲۹۹۷ متر جنوب خرم آباد
کوه قلعه عبدالرضا ۲۵۱۸ متر شرق بخش مرکزی الیگودرز
تاف ۲۳۴۶ متر جنوب شرقی خرم آباد
منگنی ۲۴۰۰ متر جنوب دلفان وشمال کوهدشت
مخمل‌کوه ۱۹۶۶ متر شرق خرم آباد
کبیرکوه ۱۷۶۰ متر جنوب پلدختر
کوه یافته ۲۸۵۰ متر جنوب غرب خرم آباد

[ویرایش] آبشارها

[ویرایش] رودخانه‌ها

[ویرایش] چشمه‌ها و سراب‌ها

  • شهرستان ازنا
    • چشمه قل قل
  • شهرستان الیگودرز
    • سراب غار تمندر
    • سراب گردکانک
    • سراب ماهی چال
    • سراب خرسیان
    • سراب گایکان
    • سراب سردره
    • سراب رودآب
    • سراب دورک


  • شهرستان بروجرد
    • سراب جانیزه
    • سراب زِرشکه
    • سراب سفید
    • سراب زارِم
    • سراب کرتول
    • چشمه وِنایی
    • چشمه دره خونی
    • چشمه هفت تپه
    • چشمه اِسِل
  • شهرستان خرم آباد
    • سراب کیو
    • چشمه‌های آب ارم(سراب گلستان)
    • گرداب دارایی
    • آب اراز
    • سراب شَوا
    • سراب یاس
    • سراب چنگائي (سراب نيلوفر)
    • سراب تلخ
    • گرداب سنگی (گرداب بردينه)


  • شهرستان دلفان
    • سراب غسلگه
    • سراب پیردوسی
    • سراب دولیسکان
    • سراب وناو
    • سراب سنگر
    • سراب قمش
    • سراب تاج امیر
  • شهرستان دورود
  • شهرستان سلسله
    • سراب کهمان
    • سراب هنام
    • سراب زز
    • چشمه کیان
  • شهرستان کوهدشت
    • آب‌گرم گرخوشاب

[ویرایش] دریاچه‌ها و آبگیرها

  • شهرستان بروجرد
    • تالاب بیشه دالان
    • دریاچه تپه چغا
    • دریاچه بوستان فدک

شهرستان الیگودرز

[ویرایش] آثار باستانی و تاریخی

مفرغهای لرستان در موزه لور فرانسه

لرستان جایگاه آثار باستانی و تاریخی فراوانی است که می‌توان آن‌ها را به سه دوره پیش از تاریخ، دوره ایران باستان و دوره اسلامی تقسیم کرد. یافته‌های پیش از تاریخ لرستان، بیشتر شامل نقاشی‌ها، کنده‌کاری‌های غارها، سفالینه هاو اشیای مفرغی هستند. به دلیل کوهستانی بودن منطقه، نخستین ساکنان در مناطق مرکزی و غربی لرستان سکونت یافتند. در این استان، بیش از ۲۵۰ غار و پناهگاه صخره‌ای وجود دارد که نیمی از آنان در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌اند. از جلمه غارهای مهم می‌توان به غارهای منقوش پیش از تاریخ موميان يك،هوميان دو و مير ملاس كوهدشت و دوشه بخش چگني خرم آباد ،غار هاي مسكوني پيش از تاريخ دره خرم آباد پاسنگر ، قمري ، كنجي ، گرارجنه و یافتهYaafta )و غارباستاني و شگفت انگيز کلماکره پلدختر Kalmaakara اشاره کرد [۵]

[ویرایش] پل ها و دژها

از دوره‌های هخامنشیان و ساسانیان، پلها و دژهای ویران زیادی به جای مانده‌است. پل دختر،پل کشکان،پل شاپوري،پل كلهر،پل معمولان و نیز قلعه فلک الافلاک از این دسته‌اند. گورستان‌هاو تپه‌های تاریخی فراوانی در بیشتر مناطق این استان وجود دارند که هنوز مورد کاوش باستان شناسی قرار نگرفته‌اند.

[ویرایش] مسجدها

مسجدها و امامزاده‌ها نیز از مهم‌ترین آثار به جای مانده از دوره‌های پس از اسلام در این منطقه هستند که مسجد جامع،مسجد جامع خرم آباد،امامزاده قاسم ازنا ، شاهزاده احمد پلدختر، شاهزاده محمد كوهدشت،بابابزرگ نورآباد دلفان،شاهزاده عبدالله،امامزاده زيدبن علي،امامزادگان ابوالوفا خرم آباد از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین این آثار به حساب می‌آیند.

برخی آثار باستانی و تاریخی لرستان به ترتیب شهرستان عبارت‌اند از:

شهرستان دلفان

[ویرایش] گردشگاه‌ها و دیدنی‌های طبیعی

[ویرایش] پدیده‌های آب و هوایی

لرستان به دلیل مجاورت با خوزستان هرساله دچار مشکل گرد و غبار شدید می‌شود و آلودگی هوای آن گاه به ۱۰ برابر حد استاندارد می‌رسد. علت وجود گرد و غبار در آسمان استان لرستان، بیابان‌زدایی مناطق شرق مدیترانه، صحرای عربستان و ۲۰ درصد آن نیز ناشی از مناطق خشک خوزستان است.[۶]


[ویرایش] مردم‌شناسی

نوشتار اصلی: فهرست طایفه‌های لرستان

جمعیت استان را طایفه‌ها و تیره‌هایی از قوم ایرانی لر تشکیل می‌دهند.گویش ایشان لری است. محدوده سرزمین‌های لرنشین محدود به استان لرستان نیست و دراستان‌های چهارمحال و بختیاری، فارس ، اصفهان ، کهگیلویه و بویراحمد، بوشهر، خوزستان، همدان وایلام نیز طایفه‌های گوناگون لر پراکنده‌اند.

[ویرایش] زبان و گویش در لرستان

گویش های مردم لرستان عبارتند از :

[ویرایش] موقعیت اقتصادی

استان لرستان به سبب داشتن کوهستان‌های پهناور و مراتع بسیار، از دیرباز زیستگاه مردمانی بوده که دامپروری پیشه اصلی آنان بوده‌است. به همین سبب ساختار طایفه‌ای در این استان از اهمیت زیادی برخوردار بوده‌است. ایلات و طوایف لرستان گستردگی زیادی دارند اما در مجموع به دو گروه کوچ رو و ساکن تقسیم می‌شوند. طایفه‌هایی از لر بختیاری در خاور لرستان در مناطق الیگودرز و ازنا ساکن هستند و یا هر ساله به این منطقه کوچ می‌کنند.

مراتع فراوان و بارندگی مناسب، امکان پرورش دام و کشاورزی دیم را در این منطقه فراهم نموده‌است. از همین روی، پیشه سنتی مردم لرستان دامپروری و کشاورزی بوده‌است. ساکنان مناطق شهری، پیشه‌ور، بازرگان و یا صنعت‌گر بوده‌اند. امروزه درصد قابل توجهی از ساکنان شهرها را کارمندان ادارات دولتی، آموزشی و نظامی تشکیل می‌دهند.

دامپروری از جمله فعالیتهای مهم مردم این استان به شمار می‌رود. از لحاظ صنعتی در حال توسعه می‌باشد كه می‌توان به صنایع ساختمانی،سیمان، فلزی، سرامیك، غذائی، پوشاك، صنایع دستی و شیمیائی اشاره كرد. معادن این استان شامل سنگ تراورتن، مرمریت، فلدسپات، تالك، سنگ آهك، سرب و روی می‌باشد.

[ویرایش] مشاهیر

آیت الله حسین بروجردی، آیت الله احمد کروبی، آیت الله روح الله کمالوند و آیت الله سیدحسن طاهری خرم آبادی وشیخ مهدی کروبی از روحانیون بنام لرستان در دهه‌های اخیر به شمار می‌آیند.


باباطاهر بزرگ ترین شاعر لر است. میرنوروز، ملاپریشان، ملا منوچهر چهره‌های شعر سنتی لرستان هستند.از شاعران معاصرلرستانی مهرداد اوستا، نصرت الله مسعودی، علی رضا کرمی، ساسان والی زاده و نسرین جافری دارای آثار تاثیر گذاری در مطبوعات و کتاب های شعر می‌باشند . شهید محمد بروجردی ,مهدی زین الدین از سرداران مشهور جنگ هشت‌ ساله ایران وعراق و از مردم لرستان هستند.


از نویسندگان، هنرمندان لرستان هم می‌توان به عبدالحسین زرین کوب ، سید جعفر شهیدی، اسفندیار غضنفری ،، سید فرید قاسمی ،امان اللهی بهاروند ،علی دریکوند نویسنده داستان‌هایی به زبان انگلیسی چون گانگادین و نورافکن و...، علی اکبر شکارچی موسیقی دان ،محمد مرادی معروف به شاه میرزا ملقب به مروارید اقیانوس ،نوازنده سرنا وهنرمندان سینما وتاتراین سال‌ها مسعود رایگان و فاطمه گودرزی اشاره کرد. کریم خان زند و لطفعلی خان زند از شاهان دوره زندیه و از طوایف لر بوده‌اند.

[ویرایش] دانشگاه‌ها

نوشتار اصلی: فهرست مراکز آموزش عالی استان لرستان

دانشگاه علوم پزشکی لرستان وابسته به وزارت بهداشت و نیز دانشگاه لرستان وابسته به وزرات علوم تحقیقات و فناوری، دو دانشگاه فعال دولتی در استان لرستان هستند که هر دو در شهر خرم آباد قرار گرفته‌اند. از سال ۱۳۸۶ مقدمات تأسیس دانشگاه آیت الله بروجردی در شهر بروجرد نیز فراهم شده‌است. دانشگاه آزاد اسلامی نیز واحدهایی در شهرهای گوناگون استان دارد که واحد خرم آباد و نیز واحد بروجرد بزرگ‌ترین آنها به حساب می‌آیند.شهرستان‌های دورود و الیگودرز نیز دارای دانشگاه آزاد هستند.

[ویرایش] جستارهای وابسته

[ویرایش] منابع

  1. World Gazetteer
  2. کردها نوادگان مادها - و. مینورسکی - ۱۳۸۲ نشر: ژیار
  3. ـ سیسیل جی ادموندز: کردها، ترک‌ها، عرب‌ها ص 13، ترجمه یونسی
  4. و. نیکیتین - کرد و کردستان ترجمه محمد قاضی - نشر درایت ۱۳۶۳. ص 42-51،
  5. غار یافته.وبگاه تبیان لرستان، بازدید ۲۶/۳/۱۳۸۷.
  6. ایرنا، کد خبر: ۳۶۵۱۵۶ زمان مخابره: ۱۳۸۷/۱۲/۴
‎‎

[ویرایش] پیوند به بیرون

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار منابعی در رابطه با موجود است.


استان لرستان

استان لرستان

مرکز خرم آباد
شهرستان‌ها

ازنا • الیگودرز • بروجرد • پل‌دختر • خرم‌آباد • دورود • دوره • دلفان • سلسله • کوهدشت

شهرها

ازنا • اشترینان • الشتر • الیگودرز • بروجرد • پل‌دختر • چالانچولان • چغلوندی • چقابل • خرم‌آباد • درب گنبد • دورود • زاغه • سپیددشت • سراب‌دوره • فیروزآباد • کونانی • کوهدشت • گراب • معمولان • مومن‌آباد • نورآباد • ویسیان

جای‌های دیدنی

آبشار نوژیان • آبشارهای سرکانه • امام‌زاده دوخواهران • پل کشکان • تالاب زردابه • دریاچه گهر • دژ شینه • غار کلماکره • فلک‌الافلاک • کاخ ساسانی رحمان‌آباد • کاروانسرای گوشه شهنشاه • مسجد سلطانی بروجرد