سبلان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۸°۱۶′۰۱″ شمالی ۴۷°۵۰′۱۳″ شرقی / ۳۸.۲۶۷° شمالی ۴۷.۸۳۷° شرقی / 38.267; 47.837

سبلان (ساوالان)
Sabalan montain.JPG
ارتفاع ۴۸۱۱ متر
مکان
مکان شمال غرب ایران، استان اردبیل
زمین‌شناسی
گونه آتشفشانی مطبق
آخرین فوران ناآشکار، احتمالاً دوران هولوسن
مسیر شابیل، مشکین شهر

سبلان (تلفظ نام در ترکی آذربایجانی: ساوالان)، از کوه‌های مرتفع ایران است که در شمال غرب این کشور و در استان اردبیل قرار دارد. سبلان سومین قله بلند ایران (پس از دماوند و علم‌کوه) و یک کوه آتشفشانی غیرفعال است. ارتفاع قله این کوه ۴۸۱۱ متر است و در بالای قله آن دریاچه کوچکی قرار دارد. سبلان به خاطر آبگرم‌های طبیعی دامنه کوه، طبیعت تابستانی زیبا و پیست اسکی آلوارس مورد توجه گردشگران است. همچنین برخي کوه سبلان را محل بعثت پيامبر ايران، زرتشت، مي دانند[۱] و از اين نظر مکاني مقدس و مورد احترام است که حتي در ميان بوميان و عشاير منطقه به نام آن قسم ياد مي شود.

جغرافیا[ویرایش]

تله کابین آلوارس، اردبیل
قله سبلان
دریاچه دهانه سبلان
دریاچه دهانه سبلان

کوه سبلان در 35 کیلومتری غرب شهر اردبیل[۲] و 25 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان مشگین‌شهر واقع است[۳]. از لحاظ تقسیمات اداری استان اردبیل، این کوه در مرز بین بخش مرکزی شهرستان اردبیل و بخش لاهرود شهرستان مشکین شهر واقع می باشد.این کوه در طول جغرافیایی ۴۷ درجه و ۵۰ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۸ درجه و ۱۷ دقیقه شمالی قرار گرفته‌است. برای این کوه عظیم ۶۰ کیلومتر طول و ۴۵ کیلومتر پهنا تخمین می‌زنند و سطحی که به وسیله آن در آذربایجان قرار گرفته نزدیک به ۶۰۰۰ کیلومتر مربع است.[۴]

کوهستان سبلان به طور کلی سه قله معروف دارد، قله بزرگ آن به سلطان مشهور است و دو قله دیگر آن به هرم و کسری مشهورند. کوه سبلان از مجموعه‌ای از ارتفاعات متعدد تشکیل شده که به موازات ارسباران ولی اندکی در شرق آن کشیده شده‌است. امتداد آن شرقی–غربی است و از شرق و شمال و جنوب کوهی به نام قوشه داغ آنرا به رشته کوه ارسباران متصل می‌کند. در جنوب آن کوه بزقوش، که از سمت جنوب غربی به کوهستان سهند مربوط است، کشیده شده‌است.

قسمت شرقی کوه سبلان به قله آتشفشان سبلان که در بلندای ۴۸۱۱ متری قرار دارد، منتهی می‌شود. تمام قله‌های سبلان در همهٔ ایام سال پوشیده از یخ و برف‌های دائمی هستند.

در جبهه غربی قله سلطان و در کنار جانپناه، سنگی به شکل عقاب به نام قارتال (در ترکی آذربایجانی به معنی عقاب) قراردارد که در طول زمان به نماد سبلان تبدیل شده‌است.این قطعه سنگ به شکل عقابی است که نشسته و سر را به سوی شرق چرخانده‌است.

نام[ویرایش]

سبلان در میان ترک زبانان محلی ایران "ساوالان" خوانده می شود، که در طول تاريخ با توجه به تغيير مذاهب حاکمه، معاني مختلف و گاه متضادي به آن نسبت داده شده است که رديابي اين تغييرات با توجه به مقاصد سياسي پشت پرده ي حکومت هاي پيشين و معدوم نمودن مدارک و مستندات توسط اعراب، کار پيچيده اي است. به عنوان مثال با توجه به اينکه واژه ي ساو[۵] چگونه معنا شود ساوالان مي تواند ميدان[۶] وحي، وحي گيرنده يا باج گيرنده معني شود، که با توجه به ديگر ترکيبات واژه ي ساو در ترکي مثل ساوجي به معناي پيامبر و عقايد عشاير و بوميان منطقه، معناي "ميدان وحي" براي ساوالان منطقي به نظر مي رسد. همچنين اصطلاح ((سولطان ساوالان)) که در بين بوميان منطقه در هنگام قسم به اين کوه به کار مي رود مويد بار مذهبي آن است[۷].
برخي نيز بر اين عقيده اند که ميان ساو و سو (ابتداي واژه ي سوشيانس) رابطه ي معناداري وجود دارد.
در کتاب چنين گفت زرتشت، اثر نيچه، به پايين آمدن زرتشت از کوه اشاره شده است.

سبلان و آخرالزمان[ویرایش]

مي‌گويند روزي که برف‌هاي ساوالان آب شود، قيامت در خواهد گرفت[۸].

کوهنوردی[ویرایش]

دریاچه بالای قله سبلان، تیم کوهنوردی از ایران و صربستان

صعود به قله سبلان از جبهه اصلی (شمالی) ساده بوده و کوهنوردان معمولی به راحتی صعود تابستانه را در چند ساعت (صبح تا ظهر) انجام می‌دهند. جبهه جنوبی سخت‌ترین راه صعود به این قله می‌باشد که از سنگ‌های بزرگ تشکیل شده‌است. پیست اسکی آلوارس که یکی از مجهزترین پیست‌های اسکی ایران است در این مسیر قرار دارد.

ثبت در فهرست آثار طبیعی ملی[ویرایش]

قله سبلان به شماره ۱۹۴۹۶/۱۲ در فهرست آثار طبیعی ملی کشور به ثبت رسیده و سند مالیکت آن از ارتفاع بالای سه هزار و ۶۰۰ متری قله سبلان به وسعت شش هزار و ۲۰۰ هکتار به نام سازمان حفاظت محیط زیست صادر شده‌است.[۹]

عکس‌های ماهواره‌ای[ویرایش]

عکس‌های ماهواره‌ای ناسا از سبلان:

پانویس[ویرایش]

  1. خياو يا مشکين شهر (کعبه ييلاقات شاهسون)، نويسنده: غلامحسين ساعدي (گوهرمراد)، 1343
  2. http://miras-ar.ir/uploads/1_15_kohha.pdf
  3. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Koohnavardan وارد نشده‌است.
  4. «معرفی قله سبلان(ساوالان)». 
  5. www.sozluk.net/index.php?word=sav
  6. http://www.sozluk.net/index.php?word=alan
  7. هانري ماسه، كتاب معتقدات و آداب ايراني، 1357
  8. آثار البلاد و اخبار العباد، زکريا بن محمد بن محمود قزويني
  9. خبرگزاری مهر - قله سبلان در فهرست آثار طبیعی ملی ثبت شد، ۱۲ خرداد ۱۳۹۰ - بازدید: ۳ ژوئن ۲۰۱۱

منابع[ویرایش]

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳.
  • نوبختی خیاوی؛ سلیمان، خیاو، گمشدهٔ تاریخ، تهران: نشر قو، ۱۳۸۰، ص۱۷.

جستارهای وابسته[ویرایش]

فهرست کوه‌های ایران

پیوند به بیرون[ویرایش]