استان کرمانشاه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۴°۱۸′ شمالی ۴۷°۴′ شرقی / ۳۴.۳۰۰° شمالی ۴۷.۰۶۷° شرقی / 34.300; 47.067

کرمانشاه
IranKermanshah.png
مرکز کرمانشاه
مساحت ۲۴٬۹۹۸ کیلومترمربع
جمعیت (1390) 1,945,227 نفر[۱]
پراکندگی ۷۷٫۵
تعداد شهرستان‌ها ۱۴
منطقه زمانی IRST (گرینویچ+۳:۳۰)
-تابستان (دی‌اس‌تی) IRDT (گرینویچ+۴:۳۰)
زبان(های) گفتاری کردی (کرمانشاهی، زنگنه، کلهری، سنجابی، گورانی و جافی)، لکی، و فارسی کرمانشاهی، ترکی آذربایجانی (زبان سنقری)[۲]
استاندار ابراهیم رضایی بابادی

استان کرمانشاه (دربارهٔ این پرونده آوا ) (به کردی: کرماشان) با مساحت ۲۴۶۴۰ کیلومتر مربع، هفدهمین استان جمهوری اسلامی ایران از نظر وسعت به شمار می­رود. موقعیت جغرافیایی آن بر روی کره زمین بین عرض جغرافیایی ۳۳ تا ۳۵ درجه شمالی و طول جعرافیایی ۴۵ تا ۴۷ درجه شرقی است. استان کرمانشاه که ۱/۵ درصد مساحت کشور را دربرمیگیرد، از استان­های غربی به شمار می­آید که با کشور عراق مرز مشترک دارند.[۳]این استان از شمال به استان کردستان، از جنوب به استان لرستان و ایلام، از شرق به استان همدان و از غرب به کشور عراق محدود می­شود. مرکز استان کرمانشاه، شهر کرمانشاه است.[۴]بر اساس آخرین تغیرات در ۱۳90 استان کرمانشاه از، ۱۴ شهرستان، 31 شهر، 31 بخش و 86 دهستان تشکیل شده است.[۳]

تقسیمات کشوری[ویرایش]

  1. شهرستان اسلام‌آباد غرب
  2. شهرستان پاوه
  3. شهرستان ثلاث باباجانی
  4. شهرستان جوانرود
  5. شهرستان دالاهو
  6. شهرستان روانسر
  7. شهرستان سرپل ذهاب
  1. شهرستان سنقر
  2. شهرستان صحنه
  3. شهرستان قصر شیرین
  4. شهرستان کرمانشاه
  5. شهرستان کنگاور
  6. شهرستان گیلان غرب
  7. شهرستان هرسین

استان کرمانشاه شامل ۱۴ شهرستان، ۳۱ مرکز شهری، ۸۶ دهستان و ۲۷۹۳ آبادی دارای سکنه می‌باشد.[۵] این استان از شمال به استان کردستان، از جنوب به استانهای لرستان و ایلام، از شرق به استان همدان و از غرب با کشور عراق هم جوار است و بیش از ۳۳۰ کیلومتر مرز مشترک با کشور عراق دارد.

تاریخ استان[ویرایش]

این استان در گذشته یکی از مراکز ساسانیان بوده‌است و از همین دوره آثار بسیار زیاد و ارزشمندی در این استان مانند تاق بستان(طاق وسانکتیبه بیستون و معبد آناهیتا باقی‌مانده‌است و در طی سده‌های گوناگون نیز به دلیل جایگاه ویژه راهبردی کرمانشاه، این شهرستان دارای اهمیت ویژه‌ای بوده‌است. امروزه نیز از مهم‌ترین شهرهای غرب ایران به شمار می‌رود.

در سالهای ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ با روی کار آمدن رضاشاه حکومت مرکزی توانست تا اندازه‌ای نفوذ و قدرت خود را در سراسر ایران تأمین نماید. در این زمان سنندج بخشی از استان پنجم (استان کرمانشاهان) بود. از سال ۱۳۴۰ به بعد استان کرمانشاه تقسیم شد به استان کردستان و استان کرمانشاهان و سنندج به عنوان مرکز سیاسی و اداری استان کردستان، مهمترین و بزرگترین شهر استان جدید التاسیس کردستان بود.

از سال ۱۳۴۶ نیز فرمانداری کل لرستان تاسیس گردید و شهرهای لک نشین، استان کرمانشاهان (جنوب رود سیمره) به فرمانداری جدید به مرکزیت خرم آباد پیوستند، که بعدها تبدیل به استان مستقلی به نام استان لرستان گردید.

مردم‌شناسی[ویرایش]

استان کرمانشاه یکی از استانهای کردنشین کشوراست.[۶] برخی از بزرگترین ایل‌های کرد ایران نظیر ایل کلهر، ایل زنگنه و ایل سنجابی و ایل قلخانی در استان کرمانشاه زندگی می‌کنند. گویش‌های گوناگون زبان کردی نظیر کلهری، جافی، کردی کرمانشاهی، لکی، سورانی، پاوه‌ای، ژاو رودی، لهونی، بالاجوبی، اورامی و گوران از رایج ترین گونه‌های گویشی در استان کرمانشاه هستند.[۷] در این استان قومیت‌های گوناگون دیگری نیز زندگی می‌کنند.

آب و هوا[ویرایش]

کرمانشاه از دید گوناگونی آب و هوائی دارای تنوع زیادی است از لحاظ آب و هوایی دارای چهار فصل در یک زمان است برای نمونه قصر شیرین دارای آب و هوای گرم و سنقر و پاوه دارای آب و هوای سرد و کرمانشاه و اسلام آباد غرب دارای آب و هوای معتدل هستند.

مذهب[ویرایش]

استان کرمانشاه از دیدگاه مذهبی نیز دارای گونه‌گونی بسیار زیادی است. به طور مثال پیروان کیشهای شیعه، سنی، اهل حق (یارساننعمت اللهی، یهودی، مسیحی (ارمنی و آشوری) و بهاپی در این استان در کنار هم زندگی می‌کنند.

زبان[ویرایش]

زبان کردی[۸] و فارسی کرمانشاهی[۹][۱۰] در شهر کرمانشاه از رایج‌ترین زبان‌ها می‌باشند. و در استان گویش‌های کلهری، کردی کرمانشاهی، زنگنه‌ای، سنجابی، گورانی، لکی، فارسی کرمانشاهی.[۱۱] هورامی و جافی در شهرهای جوانرود، روانسر، ثلاث باباجانی، بخش‌هایی از پاوه و سرپل ذهاب[۱۲] و ترکی آذربایجانی نیز در سنقر رواج دارد و همچنین زبان لکی درشهرستان هرسین، شهرستان صحنه و شهرستان کنگاور رواج دارد.[۱۳][۱۴]

نظرسنجی سال ۱۳۸۹

طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه گیری شد در استان کرمانشاه به قرار زیر بود: ۴٫۲ فارس (۱٫۹٪ مرد، ۶٫۲٪ زن)، ۹۲٫۵ کرد (۹۵٫۲٪ مرد، ۹۰٫۴٪ زن)، ۰٫۲ عرب (۰٫۵٪ مرد)، ۰٫۷ لُر (۰٫۵٪ مرد، ۰٫۵٪ زن)، ۰٫۵ سایر و ۱٫۹ بدون‌جواب بودند.[۱۵]

آمارهای اجتماعی[ویرایش]

طبق آمار پزشکی قانونی نسبت به جمعیت کرمانشاه پس از اردبیل و قبل از همدان بیشترین آمار نزاع‌های خیابانی در ایران را به خود اختصاص داده است.[۱۶]

پوشاک[ویرایش]

جاذبه‌ها[ویرایش]

جاذبه‌های تاریخی[ویرایش]

در استان کرمانشاه ۳۰۰۰ اثر تاریخی برآورد شده‌است که ۷۱۶ اثر آن به ثبت آثار ملی و یک اثر به ثبت اثر جهانی رسیده‌است.[۱۷] در این میان بیستون به ثبت جهانی رسیده‌است و در همه جای استان اثار گرانبهایی دیده می‌شود از جمله طاق بستان کرمانشاه -طاق گرا معبد اناهیتا کنگاور

جاذبه‌های طبیعی[ویرایش]

استان کرمانشاه که دارای آب و هوای متنوعی در مناطق مختلف است در حدود ۷۷۰ چشمه و ۷۴ سراب را در خود جای داده‌است که آن را بستر مناسبی برای رودخانه‌های فصلی و دائمی تبدیل کرده‌است.[۱۸]

فرهنگ[ویرایش]

آثار فرهنگی استان کرمانشاه را بازار کرمانشاه، تکیه معاون الملک، تکیه بیگلربیگی، بقعه بابا یادگار، اویس قرنی، مقبره احمدبن اسحاق قمی، امامزاده احمدبن محمدباقر وآرامگاه میرعبیدالله، مسجد عمادالدوله مقبره حضرت خلیفه حیدر حیدری باینگانی در بخش باینگان از توابع پاوه و سایر مساجد کهن و زیبا تشکیل می‌دهند.

صنایع دستی[ویرایش]

صنایع دستی در استان کرمانشاه از سابقه تاریخی طولانی برخوردار بوده، بطوریکه روزگاری کرند غرب زرادخانه مهمی بوده که سلاح‌های گوناگون را می‌ساخته است. در تاریخ یورش‌های تیموریان و جنگ‌های ایران و عثمانی، از سلاح‌های ساخت کرند یاد شده است. صنایع دستی در استان کرمانشاه به موازات توسعه کشاورزی و دامداری پیشرفت‌هایی داشته و در اقتصاد و زندگی مردم استان به ویژه عشایر و روستائیان نقش مهمی داشته است.

جغرافیا[ویرایش]

کوه‌ها[ویرایش]

بیش از نیمی از وسعت استان کرمانشاه را کوه‌های مرتفع پوشانده‌است. رشته کوه زاگرس، به صورت مجموعه‌ای از رشته‌های موازی، با دشت‌های مرتفع کوهستانی در بین آنها، پوشش گیاهی متنوعی به وجود آورده‌است.

جنگل[ویرایش]

۱. جنگل‌های بلوط ۲. جنگل‌های ون

ناهمواری‌ها[ویرایش]

شهرستان سراب‌ها غارها کوه‌ها رودخانه‌ها دشت‌ها
کرمانشاه نیلوفر
تاق بستان
خزر الیاس
یاوری
بیستون
پراو
شکارچیان
دو اشکفت
پراو
میوله
سفیدکوه
بیستون
قره‌سو
آبشوران
چم‌بشیر
ماهیدشت
بیستون
اسلام آباد غرب سراب شرف آباد - - برف آباد اسلام آباد غرب
کنگاور - - - - کنگاور
دالاهو - - دالاهو - -
هرسین هرسین - - - -
سرپل ذهاب گرم - - - -
گیلانغرب گیلانغرب - - - -
روانسر روانسر - - - -
صحنه صحنه - - - -
پاوه - کاوات
قوری قلعه
شاهو سیروان -

پناهگاه حیات وحش[ویرایش]

۱.بیستون ۲. نواه کوه ۳. کچل ۴.هشیلان ۵. بدر و پریشان ۶. بوزین ۷. مره‌خیل ۸. زله‌زرد

حیوانات[ویرایش]

۱.آهو ۲. کل ۳. بز وحشی ۴. پلنگ ۵. خرس ۶. گربه وحشی ۷. شوکا

موقعیت[ویرایش]

استان کرمانشاه در موقعیت ۳۴ درجه شرقی و ۴۷ درجه شمالی شمالی قرار دارد.

صنایع[ویرایش]

شرکت پالایش نفت کرمانشاه

کرمانشاه ۵/۱ درصد مساحت کل ایران را تشکیل می‌دهد و از لحاظ رتبه صنعتی در بین ۳۰ استان ایران هجدهم است. ۶۰ درصد صنعت استان در شهرستان کرمانشاه متمرکز است.[۱۹]

پتروشیمی کرمانشاه، مجتمع شیمیایی بیستون، باختر بیوشیمی و کیمیای غرب‌گستر، سیمان غرب، چینی کرد، کاشی بیستون کاشی کازه سیمان سامان و کاشی کرد از مهم‌ترین واحدهای صنعتی استان است.[۱۹]

پالایشگاه آناهیتا، پلیمر کرمانشاه، ذوب آهن فرامان، کاغذ کاوه و از جمله طرحهای در دست احداث استان می‌باشد.[۱۹]

موقعیت اقتصادی و اجتماعی[ویرایش]

استان کرمانشاه یکی از مناطق عشایری ایران است و به علت شرایط اقلیمی محصولات کشاورزی متعددی تولید می‌شود. صنایع این استان به دو گروه صنایع دستی و ماشینی تقسیم می‌شود که بزرگترین صنعت کارخانه‌ای این استان تصفیه خانه نفت می‌باشد. از نظر ذخائر معدنی نیز این استان حائز اهمیت می‌باشد که عمده‌ترین آنها عبارتند از آهن، سرب، گوگرد، آلومیت، کوارتزیت و غیره.

مراکز تجاری[ویرایش]

[منطقه ویژه اقتصادی اسلام آباد غرب http://www.islamabadsez.ir]

مراکز آموزشی[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

نگارخانه[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. مرکز آمار ایران، سرشماری سال 1390
  2. Michael Knüppel. TURKIC LANGUAGES OF PERSIA: AN OVERVIEW. In Encyclopædia Iranica. Bibliotheca Persica Press, April 15, 2010. Retrieved July 26, 2013. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ کتاب استان شناسی کرمانشاه، پایگاه کتاب‌های درسی، اداره کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.
  4. ایران، درگاه ملی خدمات الکترونیکی ایران.
  5. اداره راه و ترابری استان کرمانشاه بازدید در ۲۹ ژوئیه ۲۰۱۰
  6. مرگ مردی که نام کرمانشاه را به آن بازگرداند
  7. «مرگ لهجه‌ها». روزنامهٔ ابتکار، ۶ بهمن ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۲۷ سپتامبر ۲۰۱۰. 
  8. «kermanshah». Iran Chamber Society. بازبینی‌شده در مارس ۲۰۱۰. 
  9. وزارت کشور، سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور: مرجع شهرهای ایران. بازدید: مارس ۲۰۱۰.
  10. مرجع شهرهای ایران، بازدید: فوریه ۲۰۱۰.
  11. دانشگاه آزاد کرمانشاه، بازدید: فوریه ۲۰۰۹.
  12. «روزنامه سلام کرمانشاه». بازبینی‌شده در مارس ۲۰۱۰. 
  13. گردشگری استان کرمانشاه، بازدید: فوریه ۲۰۰۹.
  14. ایل کلهر در دوره مشروطیت، علیرضا گودرزی انتشارات کرمانشاه، ۱۳۸۱
  15. طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:استان کرمانشاه/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس -شابک:۱-۵۷-۶۶۲۷-۶۰۰-۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۲۹۶ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)
  16. «اردبیل، کرمانشاه، همدان؛ دارای بیشترین نزاع‌های خیابانی/سیستان، خراسان جنوبی و بوشهر». خبرآنلاین، 6 تیر 1390. 
  17. «دیار شیرین و فرهاد»(فارسی)‎. وبگاه آفتاب، ۱۱ دی ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۲ اوت ۲۰۱۰. «مجله خانواده سبز» 
  18. ابوالحسن باقری نسب. «کرمانشاه گهواره تمدن دارای بیشترین تنوع آثار تاریخی است»(فارسی)‎. خبرگزاری آفتاب، ۸ فروردین ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۱۰ اوت ۲۰۱۰. «روزنامه اطلاعات» 
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ ۱۹٫۲ ایرنا، کد خبر: ۳۳۰۰۲۹ زمان مخابره: ۱۲/۱۱/۱۳۸۷. بازدید: فوریه ۲۰۰۹.
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ استان کرمانشاه موجود است.