بهرام

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سکه زرین کانیشکا، شاه کوشان، در پشت این سکه (سمت راست)، نگاره‌ای از بهرام (به زبان کوشانی: ارلاگنو) حک شده‌است.

بَهرام یا ورثرغنه از مفاهیم زرتشتی و از ایزدان ایرانی است که نام او به معنای مانع‌شکن و پیروز می‌باشد.[۱]

واژه بهرام در متون پارسی میانه به گونه وَرَهْران یا وَرَهْرام و در اوستا به صورت وِرِثْـرَغْـنَـه آمده‌است. بهرام به صورت پیروزی‌بخش در ایران باستان بسیار دوست داشتنی بوده‌است.[۲] بهرام یشت چهاردهمین یشت اوستا که از بخش‌های رزمی اوستا به شمار می‌رود در ستایش بهرام سروده شده‌است.

نام‌شناسی[ویرایش]

نام یک ایزد هندوایرانی به نام *vrtra-g'han (مانع‌شکن) در اوستا به صورت vərəθraγna (ورثرغنه) و در پارسی میانه به شکل ورهران، ورهرام و بهرام در آمده‌است.[۳] ریشه نیا-هندواروپایی آن به صورت *-wltro-gwhen (زننده موانع) بازسازی می‌شود.

vṛtrahan (مانع‌شکن) که یکی از صفت‌های ایزد هندی ایندرا می‌باشد نیز همین واژه بهرام است.

نام ورثرغنه در ارمنی به صورت واهاگن و ورام، در سغدی، وشن، در پارتی، وریهرام، در زبان کوشانی، اُرلاگنو، درآمده‌است.

و نیز به روز بیست ام هر ماه بهرام میگویند.

ویژگی‌ها[ویرایش]

در بهرام‌یشت آمده‌است که بهرام آفریده اهورا نیرومند و فرهمند است و نیروی بینایی شگفت انگیزی دارد. او یورش همه دشمنان را، چه جادوان و پریان، و چه کَوی‌ها و کَرَپان‌های «ستمگر» را در هم می‌شکند، جهان را تازگی و آشتی می‌بخشد و به خوبی آرمان‌ها را بر آورده می‌کند. بهرام هم‌چنین توانایی فرزندآوری و بازوان نیرومند و تندرستی و دلیری می‌بخشد.[۴]

پیکرهایی که بهرام به صورت آن‌ها پدیدار شده‌است[۵]:

  • بادِ تندتازِ
  • گاوِ نرِ زیبایی با شاخ‌های زرین،
  • اسـب سپیـد زیبـایی با گـوش‌های زرد و لِگـام زرنشـان
  • شترِ سرکش و گازگیر و تیزرو و رهرو و جست‌وخیز کننده
  • گراز نری که با دندان‌های تیز به پیش می‌تازد،
  • مردی پانزده ساله و فروغمند، با چشمانی درخشان و زیبا، و با پاشنه‌های کوچک
  • پرنده «وارَغْـن» که از پایین می‌گیرد و از بالا می‌دَرد و در میان مرغان، تندترین است
  • قوچ دشتی زیبایی با شاخ‌های پیچدار
  • نَر بُـزِ دشتی زیبایی با شاخ‌های سرتیز
  • مردِ شکوهمندی که یک کاردِ زرکوب و نگارین و زیورآذین در بر داشت

منابع[ویرایش]

  1. Gnoli, 1989:510; Boyce 1975:63
  2. Boyce, 1975:63
  3. Gnoli, 1989:510
  4. بهرام‌یشت. در: پژوهش‌های ایرانی، نوشته‌های رضا مرادی غیاث‌آبادی در زمینه فرهنگ ایران باستان و اخترباستان‌شناسی. بازدید: مارس ۲۰۱۱.
  5. همان.
  • Benveniste, Emile & Renou, Louis (1934), Vrtra et Vrθragna, Paris: Imprimerie Nationale 
  • Boyce, Mary (1975), History of Zoroastrianism, Vol. I, The early period, Leiden: Brill, ISBN 90-04-10474-7 
  • Boyce, Mary (1982), History of Zoroastrianism, Vol. II, Under the Achamenians, Leiden: Brill, ISBN 90-04-06506-7 
  • Duchesne-Guillemin, Jacques (1973), Religion of ancient Iran, Bombay: Tata Press 
  • Dumezil, Georges (1970), The destiny of the warrior, Chicago: University of Chicago Press, ISBN 0-226-16970-7 
  • Gnoli, Gherardo (1989), "Bahram in old and middle Iranian texts", Encyclopaedia Iranica 3, New York: Routledge & Kegan Paul, pp. 510–513 
  • Lommel, Herman (1939), Der arische Kriegsgott, Frankfurt/Main: Klostermann 
  • Thieme, Paul (1960), "The 'Aryan' Gods of the Mitanni Treaties", Journal of the American Oriental Society 80 (4): 301–317 
  • West, Edward William (1880), Marvels of Zoroastrianism: The Bahman Yasht  In Müller, Friedrich Max (ed.). SBE, Vol. 5. Oxford: OUP. 
  • Zaehner, Richard Charles (1955), Zurvan, a Zoroastrian dilemma, Oxford: Clarendon, ISBN 0-8196-0280-9 (1972 Biblo-Moser ed) Check |isbn= value (help)