استان مازندران
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد.
 |
در متن این مقاله از هیچ منبع و ماخذی نام برده نشدهاست. شما میتوانید با افزودن منابع بر طبق اصول اثباتپذیری و شیوهنامهٔ ارجاع به منابع، به ویکیپدیا کمک کنید. مطالب بیمنبع احتمالاً در آینده حذف خواهند شد. |
- به دلیل اینکه مازندران به این صفحه هدایت میگردد، برای دیگر معانی از قبیل دریای مازندران به مازندران (ابهام زدایی) رجوع نمایید.
مازندران یک استان کاسپی در شمال ایران می باشد، در کرانه های جنوبی دریای مازندران واقع شده، و به ترتیب ساعتگرد با استان های گلستان، سمنان، تهران (که باهم تشکیل مازندران بزرگ را داده و هرکدام در سالهای 1376، 1355، 1349 از مازندران جداشدند) همجوار است. همچنین در غرب آن استان های قزوین و گیلان جا گرفته اند. این استان یکی از پرجمعیت ترین مناطق از لحاظ تراکم جمعیتی و یکی از غنی ترین آنها از لحاظ منابع گوناگون زیرزمینی می باشد. چهار شهرستان مهم و پرجمعیت آن عبارتند از : ساری، بابل، آمل و قائمشهر (که همگی در ناحیه میانه-شرقی جا دارند).
مازندران به خاطر تاریخ غنی، و جغرافیای سراسر متنوع آن که شامل جلگه ها، علفزار ها، بیشه ها و جنگل های هیرکانی با صدها گونه گیاهی منحصر به فرد در جهان است و آب و هواهای گوناگون از سواحل شنی با پست ترین نقطه, تا کوهستان های ناهموار و برف پوشیده البرز با داشتن یکی از هفت آتشفشان معروف دنیا، کوه دماوند، شناخته شده است.
اقتصاد مازندران کاملاً به طبیعت پرنعمتش وابسته است، که از راه کشاورزی و مواد غذایی با داشتن بالاترین تولید فرآورده های غذایی دریایی در میان همه مناطق ایران و کشورهای همسایه از جمله خاویار که در دنیا از لحاظ کیفیت بی نظیر است، مورد بهره برداری واقع می شود، همچنین، صنعت توریسم، که هر ساله بیش از دوازده میلیون مسافر از مازندران دیدن می کنند. با کشفیات دانشمندان در غارهای هوتو و کمربند، گواهی بر زندگی انسان ها در 75 هزار سال پیش از این بدست آمده است، علاوه بر این، باستان شناسی در گوهر تپه، که ثابت کرد مازندران و گلستان بیش از 5 هزار سال پیشینه تمدن شهری دارند، مازندران را به یکی از مهترین پایگاه های باستان شناسی در منطقه خاورمیانه شناسانده است و آن در فرهنگ سازی و تمدن شهرنشینی مردم در ایران نقش مهمی را ایفا کرده است، مازندران جزوی از قلمرو پادشاهی ورگانا که هیچگاه جزو امپراطوری هخامنشی نشد، و پس از آن یکی از استان های مهم پادشاهی تبرستان (که پس از شاه عباس تبرستان ایالتی از ایران و مازندران استانی از این ایالت شد)، بوده است. مردم بومی آن تپوری (مازندرانی) هستند، بر اساس یک افسانه رایج در میان آنها، نسب و اصالت آنها به خانواده پیامبر نوح می رسد که مردم بومی اعتقاد دارند کشتی اش در البرز آرمیده است، این مردم به زبان مازندرانی (یک زبان کاسپیانی) صحبت کرده که از لحاظ ساختاری متشابه سنگسری و گیلکی است که در طول تاریخ داد و ستد هایی با چینی و روسی و سومری داشته است.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] نام مازندران
ریشه نام مازندران مشخص نیست. کسانی حدسهایی در این مورد میزنند که برخی از این حدسها را در زیر میخوانیم:
برخی ریشه نام مازندران را آمیختهای از ماز به معنی بزرگ و نیز میانه ، ایندیرا و ان پس وند مکان دانستهاند و در نتیجه عبارت «مازیندیران» را به معنی جایگاه دیو بزرگ ، ایندیرا میدانند. گواه آن را هم شاهنامه دانستهاند که در آن از مازندران به عنوان جایگاه دیو سفید نام بردهاست و نیز ایندیرا را کوهی دانستهاست در میانه این سرزمین. بر پایه همین موضوع ملک الشعراء بهار بیت زیر را سرودهاست:
|
ای دیو سپید پای در بند |
برخي نام مازندران را به شكل ماز + اندر + آن ميدانند . ماز در زبان مازندراني به زنبورعسل گفته ميشود و كساني كه اين ريشه يابي را پذيرفتهاند معناي مازندران را «جايي كه زنبورعسل در آن هست» ميدانند . عده ای نیز به این دلیل که سابقا این سرزمین مملو از گوزن بوده و مازن نیز به معنای گوزن بوده و از طرفی دران را نیز به معنای درندگان می باشد اینطور استنباط کرده اند که دران به معنای درنده کنایه از ببر مازندران است وچون این سرزمین در گذشته مملو گوزن و ببر بوده مردم آن سرزمین را به این نام خواندند مازندران کنونی در درازای تاریخ، شاهد وقایع و اتفاقات فراوان سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بودهاست. در اهمیت سرگذشت وقایع تاریخی این استان، کافی است که گفته شود هیچ یک از مناطق ایران به اندازه این خطّه، شاهد رویدادهای تاریخی نبودهاست.
به همین سبب است که نویسندگان و مورخان ایرانی و خارجی، فراز و نشیبهای تاریخی این سرزمین را در کتابهایی به رشته تحریر در آوردهاند. از آثار نویسندگان روسی درباره مازندران، تاریخ مازندران و استرآباد تالیف رابینو، و از آثار نویسندگان مازندرانی، تاریخ طبرستان و رویان و مازندران تالیف میر ظهیرالدین مرعشی، و از آثار نویسندگان ایرانی، تاریخ تبرستان به کوشش اردشیر برزگر (ترک اصل مقیم مازندران) و مازندران از قدیمترین ایام تا به امروز، نوشته دکتر محمد مشکور را میتوان نام برد. اما این که نام مازندران از چه زمانی در این خطّه متداول شد اختلاف نظر وجود دارد. بعضی از مورخان معتقدند از زمان ابن اسفندیار و یاقوت، بجای هیرکانیا کلمه مازندران بکار برده شدهاست عدهای هم تاریخ استعمال کلمه مازندران را از قرن چهارم هجری قمری به بعد میدانند.
مازندران متشکل از دو کلمه ی "مزن"یا "مازن" به معنی بزرگ و بسیار و "داران" به معنای درختان میباشد . این دو کلمه دارای ریشه ی "کردی" میباشد که در زبان کردی امروزی نیز کاربرد دارد .
[ویرایش] ابنیه تاریخی
[ویرایش] منطقه شورچال گلوگاه
این منطقه از ابنیه مسکونی قرون اول و دوم اسلامی بوده و آثار باستانی فراوانی در دل تپههای آن جای گرفتهاند که متأسفانه بخش قابل توجهی از آن توسط حفاران غیر مجاز، از دل خاک خارج شده و از موزههای خارجی، سر در آوردهاست که نیازمند استقرار یگان حفاظت میراث فرهنگی است.زمینهای آن متعلق به ساکنان کوپچی محله گلوگاه بوده و در فاصله کمی از ساحل دریا قرار گرفتهاست و مکانی سرسبز و بسیار دیدنی است که نیازمند سرمایه گذاری و توجه بیشتر است.
[ویرایش] قلعه لاجیم در سوادکوه
در جنوب شرقي زيراب در شرق جاده سواد کوه به قائمشهر در منطقهاي جنگلي و در كنار روستاي لاجيم قرار دارد. اين اثر معماري ارزشمند متعلق به قرن پنجم هجري است. آندره گدار باستانشناس فرانسوي كه در سال 1933 ميلادي به بازديد برج لاجيم آمده مينويسد: در داخل اين حصار چند تل است كه نشان ميدهد اين قلعه در واقع شهر مستحكمي است اين محل كه در قلب جنگل انبوه و دور هنگامه شهرها واقع شده است. مسلماً قرارگاه مهم يكي از سركشان يا پناهگاه استوار يكي از پادشاهان مخلوع بوده است كه به اميد بازگشت وقت مساعد در آنجا بدور از آسيب خصم در امان ميداشته است. شخصيت مدفون در برج (كيا ابوالخوارس شهريار) از خاندان باونديان بوده كه در فاصله سقوط سلسله باونديان اول و به قدرت رسيدن مجدد خاندان آل باوند پس از اشغال ناحيه آمل به دست قابوس وشمگير به منطقه كوهستاني لاجيم پناه برده است.
[ویرایش] چشمه عمارت بهشهر
این بنا متعلق به دوره صفویهاست که در دو طبقه احداث گردیده و در حال حاضر طبقه همکف و جزری از طبقه دوم باقی ماندهاست در وسط عمارتِ همکف مظهر چشمه قرار دارد که آب آن از چهار سمت توسط جویهایی از داخل بنا به خارج آن سرازیر و وارد حوضها و جویهای اطراف آن گردیده و بهوسیله نهرهای اصلی به خارج از باغ هدایت میشدهاست .
[ویرایش] برج آرامگاهی امامزاده طاهر مطهر کجور
این بنای آرامگاهی واقع در روستای هزار خال بخش کجور در شهرستان نوشهر قرار دارد، بنایی است چهار ضلعی با کتیبههای آجری و تزئینات که در سال(۸۲۹) ه ق به دست ملک کیومرث بن بیستون استندار ساخته شدهاست.
[ویرایش] قلعه ملک بهمن لاریجان
این قلعه از قلعههای عظیم البرز است که در جاده هراز بخش لاریجان شهرستان آمل و مشرف به قریه شاهان دشت در ۷۵ کیلومتری جنوب آمل قرار دارد این قلعه متعلق به حکام پادوسبان است که در سال (۴۵ الی ۱۰۰۵) ه ق به رویان نور و کجور و رستمدار حکومت داشتهاند بنای قلعه بر روی صخرهای حدود ۲۲۰ متر بالاتر ازسطح اراضی شاهاندشت از لاشه سنگهای بزرگ و کوچک و ملات گچ ساخته شده که بصورت طبقه طبقه و شامل اتاقها و قسمتهای مختلف ساختمانی است.
[ویرایش] آرامگاه سه سید میر حیدر آملی
این مکان مدفن ابولقاسم پسر ابولحسن الرویانی است که در سده ششم ه ق وفات یافتهاست، در طی قرون هشتم و نهم هجری قمری سه تن از سادات و عرفا در این محل مدفون گردیدند که یکی از آنها علامه میر حیدر آملی است که از متفکران و مشاهیر شیعه بودهاست بانی این مکان سید عزالدین بن سید بهاالدین آملی است.
[ویرایش] ویژگیها
نوشتار اصلی را بخوانید: زبان مازندرانی- نوشتار اصلی را بخوانید: مردمان مازندرانی
زبان: اکثریت زبان مازندرانی، ولی بیشتر مردم مازندران با زبان فارسی نیز آشنایی دارند . در شرق استان ترکی گلوگاهی و گرجی و در مناطق ديگر زبان ارمنی نیز رواج دارد.
گویشهای زبان مازندرانی: ساروی، بابلی، آملی، گیلکی، شهمیرزادی، کتولی، هزارجریبی، فیروزکوهی، لفوری سواد کوهی.
[ویرایش] شهرها و شهرستانها
- شهرستان آمل که 12٫۱۱٪ از جمعیت استان را داراست.
- (شامل آمل، لاریجان، شاهاندشت، آب اسک، نیاک)
- شهرستان بابل، سابقا بارفروش که ۲٫۱۶٪ از جمعیت استان را داراست.
- (شامل: بابل، بندپی، بهنمیر، امیرکلا)
- شهرستان بابلسر که ۰٫4٪ از جمعیت استان را داراست.
- (شامل: بابلسر، دریا کنار)
- شهرستان بهشهر، نام پیشین اشرفی که ۲٫۶٪ از جمعیت استان را داراست.
- (شامل: بهشهر، گرجی محله، میانکاله)
- شهرستان جویبار که ۶٫۲٪ از جمعیت استان را داراست.
- (شامل: جویبار، لاریم، کردکلا) - تکیه کردکلا در زمان حاج نجف خان کرد احداث گردید
- شهرستان چالوس، نام پیشین شالوس که ۲٫۴٪ از جمعیت استان را داراست.
- (شامل: چالوس، مرزن آباد، کلاردشت، نمک آبرود)
- شهرستان رامسر، نام پیشین سخت سر که ۴٫۲٪ از جمعیت استان را داراست.
- (شامل: رامسر، جواهر ده)
- شهرستان ساری، مركز استان که ۷٫۱۶٪ از جمعیت استان را داراست.
- (شامل: ساری، دودانگه (پریم)، چهاردانگه (کیاسر)، فرح آباد، گلما، لاک دشت)
- شهرستان سواد کوه که ۴٫۲٪ از جمعیت استان را داراست.
- شهرستان تنکابن، نام پیشین شهسوار که ۵٫۶٪ جمعیت استان را داراست.
- (شامل: شهسوار، نشتارود، دوهزار، سه هزار)
- شهرستان فریدون کنار که ۰٫2٪ از جمعیت استان را داراست.
- (شامل: فریدون کنار، خزرشهر)
- شهرستان قائمشهر، نام پیشین شاهی، علی آباد که ۱۰٪ از جمعیت استان را داراست.
- (شامل: قائمشهر، کردی خیل، ارطه، تِلار)
- شهرستان محمودآباد که ۹٫۲٪ از جمعیت استان را داراست.
- (شامل: محمودآباد)
- شهرستان نکا که ۷٫۳٪ از جمعیت استان را داراست.
- (شامل: نکا، هزارجریب)
- شهرستان نوشهر که ۹٫۳٪ از جمعیت استان را داراست.
- (شامل:)
- شهرستان نور که ۵٫۳٪ از جمعیت استان را داراست.
- (شامل: نور، رویان، چَمِستان، لاویج)
[ویرایش] پی نگاشت
- جغرافیای تاریخی مازندران؛ 1380؛ اسماعیل مهجوری
[ویرایش] جستارهای وابسته
- مردمان مازندرانی
- آستانهای مقدس در مازندران
- مراسم محلی درمازندران
- گاهشمارمحلی مازندران
- ضرب المثلهای مازندرانی
- زبان مازندرانی
- راه آهن مازندران
- ویکیپدیای مازندرانی
[ویرایش] منابع
