لاهیجان
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
- برای دیگر کاربردها لاهیجان (ابهامزدایی) را ببینید.
| لاهیجان |
||
|---|---|---|
 |
||
| اطلاعات کلی | ||
| نام رسمی: | لاهیجان | |
| کشور: | ایران  |
|
| استان: | گیلان | |
| شهرستان: | لاهیجان |
|
| نامهای قدیمی: | دارالاماره، دارالامان، لاهیجان المبارک |
|
|
||
| مردم |
||
| جمعیت | ۷۲٫۹۵۰ نفر[۱] |
|
| تراکم جمعیت: | ۱۷۱ (سال ۱۳۷۵)[۲] نفر بر کیلومتر مربع |
|
| زبانهای گفتاری: | فارسی، گیلکی[۳] |
|
| مذهب: | شیعه |
|
| جغرافیای طبیعی |
||
| مساحت: | ۱٬۳۷۹ کیلومتر مربع (با توابع)[۴] |
|
| ارتفاع از سطح دریا: | ۲ متر[۴] |
|
| اطلاعات شهری |
||
| شهردار: | علیرضا گنجه خسروی[۶] |
|
| رهآورد: | کلوچه، چای، [۷] صنایع دستی |
|
| پیششماره تلفنی: | ۰۱۴۱[۵] |
|
| وبگاه: | شورای اسلامی شهر لاهیجان | |
لاهیجان یکی از شهرهای استان گیلان در ایران است. موقعیت جغرافیایی این شهر در ناحیه کوهپایهای قرار دارد و تپهماهورهای آن را بوتههای چای پوشاندهاست. لاهیجان در شمال دیلمان قرار دارد.[۸]
فهرست مندرجات |
[ویرایش] وجه تسمیه
درباره وجه تسمیه «لاهیجان»، نظریات مختلفی وجود دارد.
- شهر ابریشم
عدهای معتقداند این نام ریشه در ویژگی اقتصادی این شهر دارد. به گونهای که واژه لاهیجان عربیشده لاهیگان است و لاهیگان مرکب است از لاهیگ +ان (لاهیگ = بافتنی و ان = پسوند مکانی) و به معنی مکان یا شهر بافندگان یا نساجان یا ابریشمبافان است. در تجزیهای دیگر، لاه در پارسی میانه (پهلوی) به معنای ابریشم است و در برهان قاطع به معنای پارچه ابریشمی سرخ آمدهاست و جان پسوند مکان است. در نتیجه لاهیجان به معنای «شهر ابریشم و مکان ابریشم» است. اشپیگل محقق آلمانی در کتاب «حملات روسیان به سواحل کرانه خزر» نام لاهیجان را به معنی «شهر ابریشم» میداند. لاه به معنی ابریشم است و یج و ج پسوند نسبت است مانند یوشی و یوشیج و یا لار و لاریج. در نتیجه لاهیج به معنی ابریشمی است و ان پسوند مکان. در نتیجه لاهیجان به معنی مکان ابریشمی است.[۹]
- انتساب به لاهیج بن نوح
در افسانهها بنای شهر لاهیجان به لاهیج ابن سام ابن نوح نسبت داده میشود ولی این وجه تسمیه نادرست و عوامانه به نظر میرسد (یا درستتر بگوییم، افسانهای ساختگی برای عوام بوده که با عربیسازی نام ایرانی شهر بتوانند نام اصلی شهر را بار دیگر استفاده کنند. این روند در ایران تحت چیرگی تازیان و تعصبات شدید ضدایرانی رواج داشته و ترفندی بوده برای رهایی از برچسب هولناک مجوسیت).
- دارالاماره
این شهر در گذشته در دورانی از استیلای اعراب و سیطرهٔ خلافت دارالاماره یا دارالامان هم نامگذاری شده بوده که به تدریج بار دیگر نام ایرانی خود را بازیافته، نخست لاهیجان المبارک و سپس لاهیجان خوانده شدهاست. شهر لاهیجان در قرون سوم تا پنجم هجری در محل روستان فعلی چفل در میانه راه امروزی بازکیاگوراب به سیاهکل قرار داشت و از قرن پنجم کم کم به محل امروزی انتقال یافت. و از ابتدای قرن ششم هجری تبدیل به مرکز حکومت سادات مویدی شد و سپس ناصروندان بر آن چیره شدند. از قرن هشتم سادات کیایی حکومت خود بر لاهیجان را آغاز کردند و دوران شکوه لاهیجان دورا حکومت کیاییان است.[۱۰]
[ویرایش] تاریخ
حمدالله مستوفی درباره لاهیجان نوشتهاست: «از اقلیم چهارم است. طولش از جزایر خالدات فدک و عرض از خط استوا لح شهری بزرگ است و دارالملک جیلانات آبش از جبال بر میخیزد و حاصلش برنج و ابریشم و اندک غله میباشد و نارنج و ترنج و میوههای گرمسیری فراوان است.»[۱۱] لاهیجان در سال ۷۰۵ ه.ق به دست اولجایتو فتح شد و امیر تیمور به آن لشکر کشید. پس از تیمور، سید امیر بیک و نوادگان وی –از سادات کیانی– بر شهر لاهیجان حکومت کردند. پس از سقوط حکمرانان کیانی، حاکمان صفوی در این شهر حکومت کردند. از حوادث ناگوار و مهم در تاریخ لاهیجان، طاعون در سال ۷۰۳ ه.ق، آتشسوزی سال ۸۵۰ ه.ق و اشغال آن توسط روسها در سال ۱۷۲۵ میلادی است. در سال ۱۲۳۰ ه.ق لاهیجان دچار زلزله شد و در سال ۱۲۴۶، بار دیگر طاعون در آن کشتار کرد. شأن و شکوه لاهیجان در زمان خان احمد خان است. خان احمدخان یکی از حاکمان لاهیجان در قرن دهم است و کمتر حاکمی در گیلان چنین قدرتی را به خود دیدهاست و لاهیجان از این نظر در دوران طلایی خود بود. شهرستان لاهیجان به گواهی تاریخ در گذشته مرکز حکومت بیه پیش بوده و وسعت آن سرزمینی از سفیدرود تا چالوس را در بر میگرفتهاست.[۱۲] شهر لاهیجان از دیرباز کانون بازرگانی ابریشم بوده و بیشترین سهم را نیز در تولید و صادرات آن داشتهاست.[نیازمند منبع] صنعت چای یکی از مهمترین صنایع کشاورزی این شهر است. نخستین بار چای در ایران توسط حاج محمد حسین اصفهانی به سال ۱۳۰۲ ه.ق در عصر ناصرالدین شاه قاجار کشت شد که پیشرفتی نداشت و موفقیتی بدست نیاورد. اما شخصی بنام محمد خان قاجار قوانلو ملقب به کاشفالسلطنه مشهور به چایکار در سال ۱۳۱۹ ه.ق چای را در لاهیجان کشت نمود و به بار نشاند. وی در حقیقت پدر کشت چای در ایران به شمار میآید. در اثر به بار نشستن این فراورده، تأثیرات شگرفی بر زندگی مردم منطقه و اقتصاد کشور به جای ماندهاست.
[ویرایش] شاه عباس در لاهیجان
در شوال سال ۱۰۰۰ ه.ق شاه عباس کبیر پس از آواره کردن خان احمد خان به لاهیجان آمد و دستور داد باغی که در مقابل قصر خان احمد خان بود و انواع گلها و اقسام میوهها در آن دیده میشد را خراب کردند و به زمین بازی چوگان و قپقاندازی تبدیل نمودند و پیرامون آن را درخت کاشتند. همچنین شاه عباس دستور داد باغ بیشه دژ خان احمد خان را که از آثار بزرگ بود، ویران کردند و به این ترتیب اثری از دودمان کیائیان گیلان بویژه خان احمد خان نگذاشتند، زیرا وی پسری نداشت که حفظ نام او نماید. بعد از سقوط و مرگ خان احمد خان، لاهیجان دیگر به خود رنگ استقلال ندید و شهر رشت که در آن زمان روستایی بیش نبود [۱۳]، کمکم مرکزیت و به واسطه توجه خاص شاه عباس حوزه اقتدار آن گسترش یافت و به دیگر بخشهای گیلان چیرگی کافی پیدا نمود.
لاهیجان یکی از مراکز اصلی جنبش جنگلیها بود.[۱۴]
[ویرایش] ضرب سکه در لاهیجان
لاهیجان در زمان اولجایتو ضرابخانه داشته که سکه ضرب میکرده((Amitai-Preiss & Morgan (۲۰۰۰) در زیر نمونههایی از سکههای دوران ابو سعید بهادرخان اولجایتو، فتحعلیشاه قاجار و شاه طهماسب صفوی مشاهده میگردد که در لاهیجان ضرب شدهاند.
[ویرایش] مردمشناسی و جغرافیا
لاهیجان منطقهای است که از شمال به دریای خزر، از شرق به لنگرود، از جنوب به دیلمان، از جنوب غربی به سیاهکل و از غرب به آستانه اشرفیه محدود میشود که در ۵۰ درجه و صفر دقیقه شرقی و در ۳۷ درجه و ۱۱ دقیقه شمالی عرض جغرافیایی قرار دارد. در سال ۱۳۸۵، جمعیت شهر لاهیجان ۷۲٫۹۵۰ نفر بودهاست.[۱] این شهر ساختهشده بر سرزمینی هموار و جلگهای است که حاصل رسوبات به جای مانده از رودهای گیلان است. از نظر موقعیت جغرافیایی و ویژگیهای تاریخی یکی از شهرهای مهم گیلان به شمار میرود و مدتها مرکز بخش بیهپیش گیلان بودهاست.
شهرستان لاهیجان دارای دو بخش رودبنه و مرکزی و ۷ دهستان به نامهای رودبنه، شیرجوپشت، آهندان، بازکیاگوراب، لفمجان، لیالستان و لیل است. این شهرستان بر پایه آخرین سرشماری در سال ۱۳۸۵، دارای جمعیتی بیش از ۱۶۲٫۸۹۸ نفر بودهاست.[۱]
مردم آن بیشتر گیلک هستند و گالش به ساکنین ارتفاعات این منطقه اطلاق میشود که آنها هم تیرهای از گیلکان بوده و زبانشان گیلکی است. زبان بومی این شهرستان، گیلکی با لهجه شرقی است که با لهجه غربی گیلکی (رشت و فومن) اندکی تفاوت دارد. دین مردم لاهیجان شیعه و از نوع ناصری است.
[ویرایش] زبان
زبان گفتاری مردم لاهیجان، گیلکی (بیه پیش) است که با گیلکی رشت (بیه پس) از نظر آوایی، واژگانی و پارهای ویژگیهای دستوری تفاوتهایی دارد. گیلکی بیه پیش خود از گونهای که در نواحی کوهستانی به آن سخن گفته میشود، یعنی گالشی، متمایز است.[۱۵]
[ویرایش] آب و هوا
آب و هوای آن در بخش جلگهای، معتدل و مرطوب و در قسمت کوهستانی سردسیر و خوش آب و هوا است.در واقع آب و هوای این شهرستان آب و هوای مدیترانهای است
[ویرایش] جانداران
چهارپایان وحشی: پلنگ، خرس، گرگ، روباه، شغال، گربه وحشی، گوزن، آهو، بز کوهی، سمور، خار پشت، سمور آبی، خرگوش، خوک، گراز، سنجاب، کفتار، ببر، …
- پرندگان این منطقه انواعی دارند برخی وحشی و برخی اهلی هستند و نمونههایی از آنها عبارتاند از:
مرغ، اردک، غاز، بوقلمون به فور در این منطقه دیده میشود و همین طور قرقاول (تورنگ) و غاز وحشی (کلاگن) خوتکا، چنگر، قوش (الغ)، بلدرچین] (وشوم)، باز، بلبل، سینه سرخ، لکلک، مرغ ماهیخوار، حواصیل، کبوتر، تیهو، جغد، گنجشک (چیشنک)، شرستی (حاج حاجی)، دارکوب، درنا، دمجنبانک (دمبلا سکینه)، سبز قبا (کوکلاچ)، دریا سلیم، یهره، سَرَت، کلاغ (کلاچ)، سار (سیته)، هدهد (شانه بسر)، شاهین، شل حینو، عقاب، قوش، کبک، کرکس، زاغچه (کشکرت)، کلکافیس، فلامینگو (مرغ حسینی)، چرخ (واشک)، پلیکان سفید، چکاوک، سبز قبا، مرغ سقّا و غیره.[۱۶] ماهیان: ماهی سفید، ماهی آزاد، قزل آلا، کفال ماهی، ماهی سوف، اردک ماهی، کپور ماهی، اسپلی، ماهی سیم، ماهی شک، کلیکا، اوزون برون، قاس ماهی، قیل ماهی، گاو ماهی، شیبا ماهی، مار ماهی، ماهی ماش، کولی و … حشرات : مورچه (پیتار)، انواع سوسک، ملخ، زنبور عسل، انواع زنبور، انواع عنکبوت (لابدون)، خرمگس، ساس، کک (سپول)، خرخاکی، جعَل (گِه گال)، مگس، پشه، جیرجیرک (جیک)، زنجره، اقسام پروانه، بید، موریانه
[ویرایش] محصولات کشاورزی
- چای- محصول اصلی کشاورزی لاهیجان است. سندیکای کارخانجات چای شمال و اداره کل چای شمال ایران در این شهر قرار دارند.
- برنج
- پیله ی ابریشم
- کنف
[ویرایش] اهالی مشهور
- هنر و رسانه
- پرویز صیاد (نویسنده هنرپیشه کمدین بازیگر نقش صمد)
- علی شکوری آهنگساز مقیم سوئد [۱۷]
- اردشیر محصص (کاریکاتوریست)
- حسین محجوبی (نقاش و مهندس معمار، طراح پارک ساعی تهران)
- هنگامه (خواننده پاپ)
- هومن بهمنش (فیلمبردار)
- حسینعلی لیالستانی (کارگردان)
- علم
- محمدعلی مجتهدی گیلانی (استاد ریاضی بنیانگذار دانشگاه صنعتی شریف و مدیر دبیرستان البرز)
- ابراهیم حشمت (فرماندار لاهیجان در جمهوری شورایی گیلان)
- مذهب
- شیخ حسن نخعی گیلانی (مجتهد)
- زینالعابدین قربانی (امام جمعه رشت)
- شیخ زاهد گیلانی (از صوفیان بزرگ ایران، استاد و پدر همسر شیخ صفیالدین اردبیلی)
- عبدالرزاق لاهیجی
- قطبالدین شریف لاهیجی
- میرزا حسن فیاض لاهیجی
- سیاست
- عبدالله لاهیجی ازمجتهدان ثلاث حامی نهضت مشروطیت ایران مقیم نجف اشرف
- محمدعلی فیض لاهیجی، رییس سابق دیوان عدالت اداری ایران
- ابوالحسن سعادتمند (کفیل سابق وزارت اطلاعات و جهانگردی)
- رضا رادمنش (رییس سابق فراکسیون حزب توده در مجلس شورای ملی و استاد فیزیک دانشگاه لایپزیگ)
- شاه طهماسب صفوی، که هفت سال در لاهیجان زیست
- رضا قطبی (ریاست سابق «سازمان تلویزیون ملی ایران»)
- علی اصغر فیاض فاضلی
- حسن کریمی پور، قاضی القضات، پیش از انقلاب و و در دوران بازرگان
- محمدعلی صفاری، نماینده لاهیجان در ادوار ۱۸ و۱۹ و۲۰ مجلس شورای ملی، استاندار سابق آذربایجان شرقی، شهردار تهران در سه دوره، سناتور انتخابی گیلان در دورههای ششم و هفتم مجلس سنا
- عضدالاسلام لاهیجی، مدیر مسئول روزنامه سروش بود که در دوره مشروطیت در تهران منتشر میشد.
- تجارت
- محمد میرزا کاشفالسلطنه (پدر چای ایران)
- محمدعلیخان امین دیوان لاهیجی (از فئودالهای بزرگ لاهیجان)
- ادبیات
- بیژن نجدی (نویسنده و دبیر ریاضی)
- مهرداد فلاح (شاعر)
- محمدحسین مهدوی م.موید
- احمد میراحسان (منتقد فیلم)
- حزین لاهیجی (شاعر)
- نیکوکاری
- محمدرضا حکیمزاده (بنیانگذار آسایشگاه کهریزک تهران)
- ورزش
- ابراهیم مهربان (کشتیگیر و قهرمان آسیا)
[ویرایش] اماکن دیدنی
شهرستان لاهیجان دارای جاهای دیدنی و آثار تاریخی زیادی است که از آن جمله میتوان اماکن ذیل را نام برد:
- بقعه شیخ زاهد گیلانی (مربوط به قرن هشتم هجری واقع در جاده لاهیجان - لنگرود)
- بقعه چهار اولیا یا چهار پادشاهان (مربوط به دوره تیموریان واقع در میدان سردار جنگل)
- شیطان کوه
- مسجد اکبریه
- مسجد جامع لاهیجان
- حمام گلشن
- بام سبز
- استخر لاهیجان
- موزه چای ایران (آرامگاه محمد میرزا کاشفالسلطنه)
- تله کابین احرار (فاز اول تلهکابین لاهیجان که از فراز بام سبز آن آغاز شده، در سال ۱۳۸۴ شمسی راهاندازی گردید)
- روستای سرچشمه و کوه عطاکوه
- روستای ماهی موشه و آبشار دیدنی آن
- سایت مردم لاهیجان
[ویرایش] دانشگاهها و مراکز آموزش عالی
[ویرایش] دولتی
- دانشکده پرستاری و مامایی حضرت زینب شرق گیلان
- دانشگاه پیام نور واحد لاهیجان
- دانشکده تربیت مدرس لاهیجان
[ویرایش] غیر دولتی
- دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان
- موسسه آموزش عالی دیلمان
- موسسه آموزش عالی غیرانتفاعی اندیشمند
- آموزشکده فنی و حرفهای شهید رجائی
- سایت مردم لاهیجان
[ویرایش] محلات لاهیجان
لاهیجان ۷ محله اصلی دارد. لاهیجان امروز در بخش جنوب شرقی در پای شیخان کوه (شیطان کوه) خود را مینمایاند و دیروز در محلههایی که نامشان یادآور روزگارانی است که لاهیجان تختگاه فرمانروایان بیه پیش بود. برخی از محلات لاهیجان بر پایه حرفه افراد آن نامگذاری شدهاست، همانند: میدان و شعربافان، خمیرکلایه و گابنه. و برخی بر پایه نزدیکی به عوارض جغرافیایی هماننده پردهسر. و برخی بر پایه نزدیکی به زیارتگاهها بر پا شدهاند و نام گرفتهاند همانند: امیرشهید.
[ویرایش] محلات اصلی
- میدان (محله)
- شعربافان
- خمیرکلایه، به لهجه محلی خومرکلا گفته میشود و رابینو آن را خرما کلایه نوشتهاست. این محله در شمال غربی شهر لاهیجان قرار دارد و خانه حاکم شهر و اطرافیانش در این محله بود. نام این محله برگرفت است از خمیر و کلایه. کلایه یا کلا و یا کل به معنی پهناور است جا گرفته در گستردهای پهناور که پسوند بسیاری از مکانها در شرق گیلان است. واژه خمیر به معنای آرد آمیخته با آب است که از آن نان میپزند. برخی برآنند که نانواییهای بسیاری در این محله وجود داشتهاست. و برخی دیگر بر آنند که کلمه خومر به معنای سفالگر است و با نگرشی به ساختمانهای شهر سبب نامگذاری را میتوان یافت.
- اردوبازار
- گابنه
- پرده سر
- کاروانسرابر، این محله در پاره غربی شهر لاهیجان قرار دارد. این محله به دلیل مجاورت با مهمترین کاروانسرای شهر در دوران قدیم به نام فعلی کاروانسرابر یعنی محلی که در بر کاروانسر قرار دارد نامیده میشود. بقعه آقا سید جمال الدین اشرف بن موسی الکاظم در این محله واقع شدهاست. و به واسطه همجواری این محله با پردهسر، گاهی این دو محله با هم نام میبرند. میرزا حسین فراهانی مینویسد: این محله مشتمل بر ۷۵ باب خانه و ۵۰۰ نفر نفوس است.
[ویرایش] محلات فرعی
عبارتند از: جیرسر (شمال)، غریبآباد (شمالی)، حسن بیگدشت (شمال غربی)، نخجیرکلایه (شمال شرقی)، حاجیآباد (غرب)، امیرشهید (شمال غربی)، آسور ملی (میان محلههای خمیرکلایه و کاروانسرابر)، جواهر پشته (در محله میدان و میانه شهر)، آقا سید محمد یمنی (جنوب)، کرد محله (محمله قرکلمای مهاجر) (جنوب میانه)، کوبیجار (جنوب شرقی)، محله نمک آبی (جنوبیترین پاره شهر)، کوی زمانی (جنوب)، شهرک جانبازان (جنوب شرقی)، محله استخر (محله نوساز که بر سینه غربی شاهنشین کوه (شیطان کوه، شیخان کوه) جای گرفتهاست.[۱۸]
[ویرایش] نگارخانه
|
نمایی از شهر لاهیجان از فراز شیطان کوه |
نمایی از استخر لاهیجان |
[ویرایش] جستارهای وابسته
[ویرایش] پانویسها
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ درگاه ملی آمار. مرکز آمار ایران. بازدید در تاریخ ۱۹ ژانویهٔ ۲۰۰۸.
- ↑ قربانی ۱۷۱
- ↑ جهانگیری، نادر. گویش گیلکی لاهیجان. واژهنامه و پارهای ویژگیهای آوایی و ساختواژهای. جلد اول. دانشگاه مطالعات خارجی توکیو،
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ بختیاری، سعید. «مشخصات کلی تقسیمات کشوری ایران». اطلس کامل گیتاشناسی. دوم. چاپ نوزدهم، تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۸۱، ISBN 964-6241-27-1، صفحه ۸۳.
- ↑ پیش شماره شهرها - گیلان. پایگاه اطلاعرسانی فارسیان. بازدید در تاریخ ۱ آذر ۱۳۸۸.
- ↑ شهردار لاهیجان. شورای اسلامی شهر لاهیجان. بازدید در تاریخ ۲۸ آبان ۱۳۸۸.
- ↑ پاسواری، فرخ. «بهاری با طراوت در سرزمین همیشه سرسبز گیلان». روزنامه کیهان. ۲۲ اسفند ۱۳۸۶. شماره ۱۹۰۴۳، صفحه ۱۱.
- ↑ EZAT O. NEGAHBAN, “DEYLAMĀN,” Encyclopaedia Iranica Online, 2009, available at http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articles/unicode/v7f4/v7f401.html.
- ↑ prog2.htm
- ↑ نامواژه شناسی آبادیهای شهرستان لاهیجان
- ↑ مستوفی، حمدالله. نزهةالقلوب. صفحه ۱۶۳.
- ↑ لاهیجان به گواهی تاریخ
- ↑ [۱]Iran Chamber Society]
- ↑ کانون ایران شناسی صبا - تاریخچه شهرستان لاهیجان
- ↑ گونههای زبانی رایج در استان گیلان و حدود پراکندگی آنها از وبسایت ورگ
- ↑ تحقیقی در دبیرستان توحید لاهیجان
- ↑ Sabamusic
- ↑ prog5.htm
[ویرایش] منابع
- قربانی، محمدعلی. پیشینه تاریخی–فرهنگی لاهیجان و بزرگان آن. چاپ اول، تهران: سایه، ۱۳۷۵.
- لاهیجان. لغتنامه دهخدا. بازدید در تاریخ ۲۹ آبان ۱۳۸۸.
- صدا و سیمای مرکز گیلان
- معاونت برنامه ریزی استانداری گیلان
- افشین پرتو. نامواژه شناسی آبادیهای شهرستان لاهیجان. دفتر امور اجتماعی استانداری گیلان
- [۲]
[ویرایش] پیوند به بیرون
 |
در ویکیانبار منابعی در رابطه با موجود است. |
- شالیکاری در روستاهای لاهیجان (عکس)
- آمار سرشماری عمومی سال ۱۳۸۵ لاهیجان
- سایت خبری لاهیگ
- سایت خبری لاهیج نیوز
- سایت مردم لاهیجان
