استان کرمان

برای دیگر کاربردها، کرمان (ابهام‌زدایی) را ببینید.

کرمان
مرکز	کرمان
مساحت	۱۸۳،۱۹۳(پهناورترین استان کشور) کیلومترمربع
جمعیت (۱۳۸7)	۲٬۹۴۷٬۳۴۵
تعداد شهرستان‌ها	۲6
منطقه زمانی	IRST (گرینویچ+۳:۳۰)
-تابستان (دی‌اس‌تی)	IRST (گرینویچ+۴:۳۰)
زبان(های) اصلی	فارسی

کِرمان یکی از استان‌های ایران است. استان کرمان در جنوب شرقی ایران قرار گرفته و از لحاظ وسعت بزرگ ترین استان‌ کشور به حساب می‌آید.جمعیت این استان برابر ۲.۹۴۷.۳۴۵ نفر در سال 1387 و مرکز آن کلانشهر کرمان است و بیش از ۱۱ درصد وسعت کشور را دربرمی‌گیرد.

پیشینه

نام کرمان از نام یکی از ده شاخه اصلی پارسیان که به جنوب ایران آمدند گرفته شده‌است. شاخه‌های اصلی پارسیان اینها بودند:

پاسارگادی، مارافی، کرمانی، ماسپی، پانتیالی، دِروسی، دایی، مَردی، دروپیکی و ساگارتی.

کرمان در زمان هخامنشیان بخش عظیمی از شَهر (ساتراپی) فارس به شمار می‌رفت. از شهرهای کهن این سامان سیرجان (شیرگان باستان)، بردسیر، بافت (تپه یحی) (به اردشیر باستان)، گُواشیر (کرمان امروزی)، فهرج (پهره باستان) و ارگ بم، نرماشیر، راین و جیرفت است.

آقامحمد خان قاجار، شهر کرمان را به‌کل نابود ساخته و تمامی مردم آن را کور کرد. وی یک هزار تن از جوانان تنومند این استان را به سرکردگی مرتضی‌قلی‌خان کرمانی به تهران فرستاد و پس از آن به میاندوآب و سراب و برخی نقاط دیگر آذربایجان تبعید کرد. این کرمانیان پس از چند نسل در جمعیت این شهرها حل شدند ولی در میاندوآب تا مدتی پیش محله‌هایی به نام محله کرمانی‌ها، سیرجانی‌ها، زرند، راه‌بُر و لک‌ها وجود داشت.

موقعیت جغرافیایی و تقسیمات سیاسی

راور

انار

کرمان

کوهبنان

زرند

رفسنجان

شهربابک

بردسیر

سیرجان

بافت

رابر

جیرفت

بم

عنبرآباد

کهنوج

رودبارجنوب

قلعه گنج

منوجان

فهرج

ریگان

استان کرمان در جنوب شرقی فلات مرکزی و بین ۵۳ درجه و ۲۶ دقیقه تا ۵۹ درجه و ۲۹ دقیقه طول شرقی و ۲۵ درجه و ۵۵ دقیقه تا ۳۲ درجه عرض شمالی قرار دارد. این استان از شمال به استان‌های خراسان جنوبی و یزد، از شرق به استان سیستان و بلوچستان، از غرب به استان فارس و از جنوب به استان هرمزگان محدود می‌شود. مساحت استان در سال ۱۳۸۸ معادل ۱۸۳.۱۹۳ کیلومتر مربع بوده و از لحاظ وسعت بزرگ ترین و پهناورترین استان کشور به حساب می‌آید. این استان درتقسیمات کشوری سابق ایران استان شماره ۸ کشور بود و هرمزگان و یزد را نیز شامل می‌شد.

براساس آخرین تقسمات کشوری، استان کرمان دارای ۲۰ شهرستان، ۶۳ شهر، ۵۱ بخش و ۱۴۶ دهستان است. شهرستان‌های آن عبارت‌اند از: انار، بافت، بردسیر، بم، جیرفت، رابر، راور، رفسنجان، رودبارجنوب، ریگان، زرند، سیرجان، شهربابک، عنبرآباد، فهرج، قلعه گنج، کرمان، کوهبنان، کهنوج، منوجان.

جغرافیای طبیعی و اقلیم

استان کرمان در جنوب شرقی ایران قرار دارد و ارتفاعات آن دنباله رشته کوه‌های مرکزی ایران است.جالب اینکه با دارا بودن بیش از 14 قله با ارتفاع بیش از 4000 متر بهشت کوهنوردان نامیده شده‌استکوه هزار چهارمین کوه مرتفع ایران با ارتفاع 4501متر در کرمان واقع شده است.استان کرمان از تنوع آب و هوایی از گرم و شدیدا خشک متمایل به نه چندان خشک تا کویری، و در برخی از نقاط مانند بافت و بزنجان از هوایی معتدل و سرد و کوهستانی برخوردار است . این استان تحت تا ثیر بادهای مختلف برون منطقه‌ای و محلی است. وزش این بادها آب و هوای ان را دستخوش تحولات زیادی می‌کند. تنوع اقلیمی در استان کرمان بسیار زیاد بوده و مناطق کوهستانی سرد و پر برف مثل بزنجان، بافت، رابر، راین، کوهبنان، گوغر، خبر، سیرچ، ساردوییه، لاله زار و دهبکری و نیز مناطق گرمی مثل شهداد و جازموریان را در خود جای داده‌است. بلندی‌های استان کرمان دنباله رشته کوههای مرکزی ایران است که از چین خوردگی‌های آتش‌فشانی آذربایجان آغاز می‌شود و تا بلوچستان امتداد می‌یابد و دنباله آن را در فلات مرکزی، حوزه‌های پست داخلی و کویر چندین بار قطع می‌کنند.کوه هزار مرتفع‌ترین قله استان کرمان و جنوب ایران است و ارتفاع آن ۴۵۰۱ متر می‌باشد و در غرب شهر راین واقع شده‌است. کوه کوشا (کوه شاه بافت) نیز با ارتفاع بیش از ۴۳74متر در ۳۰ کیلومتری شمال بافت قرار دارد.

کوه بلند خبر(3851متر) و پارک ملی خبر در شهرستان بافت(فصل بهار)

تنوع آب و هوایی

تنوع آب و هوایی استان کرمان به دلیل شرایط خاص اقلیمی در خور توجه‌است. در نتیجه این شرایط اقلیمی، در واحی شمال، شمال غربی، آب و هوا خشک، در جنوب و جنوب شرقی گرم و مرطوب و درجنوب غربی و مرکز سرد و کوهستانی است.بارندگیهای ۳۰-۶۰ میلی‌متری دشت نرماشیر و شهداد و 3۵۰-۴۰۰ میلی‌متری کوههای رابر، ده بکری و جبال بارز، و حتی بیش از ۴۰۰میلی متر در گوغرو بافت و نیز وجود تنها پارک ملی جنوب شرق ایران و بزرگترین پارک ملی جنوب ایران یعنی پارک ملی خبر در جنوب بافت خود گویای مناطق اکولوژیک متفاوت در این استان است. رژیم بارندگی در مانطق جنوب شرقی وشمال شرقی استان اغلب به صورت باران و در نواحی مرکزی، جنوب غربی و غربو شمال غرب استان برف می باشد و در محدوده آبان ماه تا اردیبهشت ماه قرار دارد و از بادهای غربی و شمال غربی منطقه تغذیه می‌شود که اغلب موسمی و خشک است.

جغرافیای تاریخی

در برخی از سندهای تاریخی جغرافیایی این منطقه، کرمان، کارمانیا و کرمانی ذکر شده‌است. درقرن ۲۰ قالی بافی، صنعت عمده این کرمان را تشکیل می‌داده. این صنعت به تدریج از شهر به روستاهای اطراف مانند ماهان، جوپار و چترود کشیده شد. امروزه شهرکرمان(مرکزاستان کرمان) به دلیل وجود معادن و کشاورزی توسعه چشمگیری یافته‌است.تا جاییکه با افزایش میزان شهر نشینی ،هم اکنون به یکی از کلان شهرهای ایران مبدل شده و رفته رفته حق طبیعی خویش را باز یافته است و با سرعتی چشمگیر روند رو به پیشرفت را همچنان ادامه می‌دهد .

ارگ تاریخی بم

باغ‌های پسته رفسنجان، نخلستان‌های بم، باغ‌های گردوی بافت، گوغر و رابر، موزستانهای جیرفت همه از کشتگاه‌های بزرگ ایرانند. مس سرچشمه، کرومیت فاریاب، مس میدوک و خاتون آباد شهربابک، فروکروم بافت، مناطق آزاد سیرجان و بم و شهر کرمان هم از مناطق صنعتی این استانند.استان کرمان مهمترین تولید کننده مس در کشور است. جیرفت را بخاطر آب و هوای گرمسیری و آب فراوانش، هندوستان ایران و ارزوئیه را کالیفرنیای ایران نامیده‌اند. بافت را به دلیل ارتفاع زیاد آن از سطح دریا(سومین شهر مرتفع ایران) بام کویر ایران و سیبری جنوب می‌گویند. رابر را به دلیل آب و هوای خوش و مناظر طبیعی رامسر جنوب و بردسیر را مروارید کویر گفته‌اند. باستان شناسان ایران و جهان استان کرمان را به سبب دارا بودن آثار تاریخی ماقبل میلاد وبسیار تاریخی (که در برخی موارد قدیمی‌ترین آثار جهان محسوب می‌شوند)از جمله تمدن هلیل رود جیرفت، تپه یحیی بافت و تل ابلیس و دژهای ساسانی کرمان گهواره تمدن نامیده‌اند. به دلیل تنوع زمین‌شناسی و فراوانی معدن، این استان را بهشت زمین شناسان و معدن کاران نیز گفته‌اند.

سراسرنمای نقشه ایران در 1814میلادی.ایالت کرمان شهرهای زیادی را در قلمرو خود داشته است

شهرهای مهم

کرمان ، رفسنجان ، سیرجان ، بم ، جیرفت ،بافت ، شهربابک

گنبد جبلیه، کرمان

استان کرمان

اقتصاد

صنایع و معادن

صنایع استان کرمان به دو دسته صنایع دستی و ماشینی تقسیم می‌شوند. صنایع دستی شامل شال، پته و ترمه‌است که به غیر از پته دوزی باقی از رونق سابق برخوردار نیستند. صنایع دستی کارگاهی چون: قالی بافی، جاجیم بافی، گلیم بافی و خورجین بافی از صنایع رایج این استان به شمار می‌رود. صنایع ماشینی استان به سه دسته کارگاهی کوچک، متوسط و بزرگ تقسیم می‌شوند که از این صنایع می‌توان سیمان، خانه سازی، نوشابه سازی، قند، ذغال سنگ و مس که معروفیت جهانی دارد را نام برد. معادن استان در تامین مواد اولیه مورد نیاز صنایع کشور نقش ارزنده‌ای بر عهده دارند. معادن سرشار آهن، ذغال سنگ، مس و دیگر فلزات چرخ‌های صنعت استان و کشور را به گردش در می‌آورند. معادن ذغال سنگ قسمتی از نیاز کارخانه ذوب آهن اصفهان را تامین می‌کنند. منابع مس سرچشمه کرمان که به گواهی کارشناسان از غنی‌ترین و خالص‌ترین معادن مس درجهان به شمار می‌رود، از ویژگی‌های اقتصادی استان کرمان به‌شمار می‌آید.

معادن کرومیت بافت، جیرفت و کهنوج نیز از مهمترین معادن کرومیت ایران به شمار می‌روند و معدن تیتانیوم کهنوج تنها معدن از این فلز در ایران می‌باشد.

تجاری

از نظر اقتصادی منطقه ویژه و آزاد تجاری سیرجان اهمیت استان کرمان را افزایش داده‌است. این منطقه ویژه صرف نظر از تاثیراتی که در توسعه اقتصادی کل استان داشته، از دیدگاه توسعه جهانگردی نیز اهمیت زیادی دارد. سیرجان گذرگاه اصلی انتقال کالا به کشورهای خاور ایران و هم چنین اروپا و خلیج فارس بوده و مسیر رفت و برگشت کلیه کالاهای تجاری از بندر شهید رجایی هرمزگان به کشورهای آسیای میانه، قفقاز و روسیه‌است. در واقع این شهر محل اتصال کلیه محورهای ترانزیتی و حمل و نقل کالا از جنوب به شمال، خاور و باختر ایران و سایر کشورهای شمالی، خاوری و باختری اروپا و خلیج فارس است. راه ترانزیت اصلی زمینی (جاده‌ای و ریلی) از طریق بندر شهید رجایی به استان‌های بزرگ و صنعتی کشور(کرمان - فارس - یزد)، از مسیر این شهرستان و منطقه ویژه اقتصادی عبور می‌کند. این منطقه به عنوان یک قطب اقتصادی ویژه بر بستر مزیت‌های باراندازی، در ساختار اقتصادی استان کرمان نقش و موقعیت قابل توجهی را احراز کرده‌است و در آینده نیز بر اهمیت این جایگاه اقتصادی افزوده خواهد شد.

ظرفیت ها

امروزه با توسعه همه جانبه و سرمایه گذاری‌های عمرانی و اقتصادی و به خصوص ایجاد منطقه آزاد سیرجان، ارگ جدید بم، راه آهن بافت و پیوستن خط راه‌آهن سراسری کشور و امتداد آن تا آب‌های خلیج فارس و تأسیس فرودگاه جدید رفسنجان و ده‌ها پروژه دیگر، سیمای استان کاملاً دگرگون شده و به یکی از استان‌های مهم کشور تبدیل شده‌است. معادن سرشار آهن، ذغال‌سنگ، مس و دیگر فلزات این استان چرخ‌های صنعت کشور را به گردش در می‌آورد.

باغ تاریخی شاهزاده،کرمان

بیش از ۴۰٪ باغهای کشور در این استان قرار دارد و نقش اساسی در تامین محصولات زراعی و خودکفایی در تولید گندم در سال ۸۸ داشته‌است. این استان پهناور پس از خوزستان، زرخیزترین استان کشور محسوب شده و سهم بالایی در تولید ناخالص ملی داشته‌است . هم اکنون در سند توسعه این استان رسیدن به عنوان سومین استان توسعه یافته کشور پس از تهران و اصفهان برنامه‌های قابل توجهی در حال اجراست که در صورت تامین منابع مالی مناسب تا سال 1395 محقق خواهد شد .

بوئینگ ۴۰۰-۷۴۷ ماهان ایر

استان کرمان،بزرگترین تولید کننده پسته جهان

کشاورزی

شهداد از کانونهای فراوردن مرکبات در ایران است. پسته، گردو، سیب درختی، عسل، زیره، گل محمدی و گلاب، خرما، مرکبات، محصولات جالیزی، پنبه، ذرت و...از سایر محصولات کشاورزی مهم استان می‌باشد.

بازارها

• بازارهای شرقی و غربی
• بازار میدان ارگ
• چهار سوق گنجعلی خان
• بازار اختیاری
• بازار سرداری
• بازار عطاری
• بازار مظفری

کاروانسراها

کاروانسرای وکیل، کاروانسرای علینقی خان، تیمچه حاج اقا عبدالله، تیمچه کوزه گرها، سرای گلشن، سرای جر، کاروانسرا هنود (هندی‌ها).

قلعه انار

مساجد

• مسجد جامع کرمان
• مسجد گنجعلی خان
• مسجد امام

شخصیت های مهم استان کرمان

روحانیونی مانند شهید دکتر محمد جواد باهنر، آیت الله اکبر هاشمی رفسنجانی، آیت الله موحدی کرمانی، حجت الاسلام و المسلمین طباطبایی، حجت الاسلام والمسلمین جعفری، حجت الاسلام والمسلمین علی اکبر انصاری راد، حجت الاسلام والمسلمین عرب پور، حجت الاسلام والمسلمین زادسر،، حجت الاسلام والمسلمین غضنفرآبادی، حجت الاسلام والمسلمین مجید انصاری، حجت الاسلام والمسلمین سلاجقه افراد دیگری مانند مهندس محمدرضا باهنر، دکتر حسینی، مهندس نامجو، حسین مرعشی(استاندار اسبق کرمان)، اسحاق جهانگیری، محسن هاشمی رفسنجانی، احمد پیش بین، سردار سرلشکر قاسم سلیمانی(فرمانده سپاه قدس)

آب انبارها

• آب انبار علیمردان خان
• آب انبار حاج آقا علی
• آب انبار ابراهیم خان

آرامگاه‌ها

آرامگاه شاه نعمت الله ولی، خواجه خضر، مقبرهٔ اتابک بر غوچ (بزقش) مقبره میر حیدر، آرامگاه شاه فیروز، آرامگاه سيد احمد طرنگ، ارامگاه اخوند، آرامگاه میر زبیر، مزار شیخ علی بابا، آرامگاه شاهزاده حسين جوپار.

موزه‌ها

استان کرمان استان موزه هاست. موزه بزرگ هنرهای معاصرکرمان، موزه آستانه شاه نعمت الله ولی، تنها موزه مردم شناسي زرتشتيان جهان، موزه ضرابخانه سکه، موزه مردم‌شناسی، موزه باغ تاریخی ماهان، موزه شهید باهنر، موزه دفاع مقدس، موزه سنگ در گنبد تاریخی جبلیه، موزه مردم شناسی کرمان، موزه آب بافت(درحال احداث)، موزه حمام قدیمی قریش رفسنجان، باغ موزه دفاع مقدس کرمان، موزه ریاست جمهوری در رفسنجان موزه باستان‌شناسی در شهداد، موزه باستانی جیرفت، موزه و نمایشگاه یخدان قدیمی، موزه ساز کرمان

کلمپهٔ گردویی

کماج سهن

صنایع دستی و سوغات

صنایع دستی کرمان اوازه جهانی داردو عبارتند از پته دوزی، فرش و قالی کرمان، منسوجات دستباف مانند ترمه، شال بافی. سوغات کرمان شامل زیره، پسته، عطر و عرقیات بافت وبردسیر، گردوی بافت، گلاب بردسیر، خرما و مرکبات همچنین حنا، دارو های گیاهی، قاووت یا قوتو و شیرینی‌های خاصی مثل کلمپه، کماج سهن، حلوا، خرما، حاج بادام و حاج پسته و مسقطی سیرجان.

جستارهای وابسته

فهرست آثار تاریخی کرمان

پیوند به بیرون

• سایت خبری جیرفت امروز
• سایت نیازمندیهای کرمان
• پایگاه اینترنتی کرمانیان
• کرمان خبر
• وب‌سایت شهرداری کرمان
• سازمان بهسازی و نوسازی شهر کرمان
• وب‌گاه فرهنگ‌سرا
• شرکت گاز استان کرمان
• دانشنامه ایرداد
• سرویس ارائه وبلاگ برای کرمانی‌ها

در ویکی‌انبار منابعی در رابطه با استان کرمان موجود است.

استانداری کرمان
پورتال استان کرمان
آثار تاریخی استان کرمان در وب‌گاه فرهنگ‌سرا