البرز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از ناتشکوه)
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۶°۴′۳۳″ شمالی ۵۱°۴۷′۴۶″ شرقی / ۳۶.۰۷۵۸۳° شمالی ۵۱.۷۹۶۱۱° شرقی / 36.07583; 51.79611

—  رشته‌کوه   —
البرز
Alborz mountain topography.png
نقشه توپوگرافی رشته کوه البرز
Damavand in winter.jpg
کوه دماوند در زمستان
—  موقعیت سیاسی  —
کشور Flag of Iran.svg ایران
منطقه فلات ایران
بخشی از -
—  موقعیت جغرافیایی  —
بلندترین نقطه دماوند
ارتفاع ۵۶۷۱ متر

البرز رشته کوهی در بخش شمالی ایران است.

این رشته کوه از سوی باختر از تالش جمهوری آذربایجان آغاز می‌شود و در سوی شرق تا درون ترکمنستان و افغانستان دنباله می‌یابد. بخش بزرگی از البرز در راستای کنارهٔ جنوبی دریای مازندران کشیده شده‌است. در این بخش، جبههٔ شمالی البرز سرسبز و جبههٔ جنوبی آن خشک است. یک دلیل این دوگانگی وجود رشته کوه البرز است که همچون سدی طبیعی از گذر رطوبتِ برخاسته از دریای خزر به سوی جنوب جلوگیری می‌کند و بیشتر این رطوبت در جبههٔ شمالی البرز می‌بارد.

بلندترین کوه البرز، کوه دماوند (۵۶۷۱ متر) است که در استان مازندران شهر رینه قرار دارد. دامنه‌ها و دره‌های البرز از تفرجگاه‌های مهم مردم استان‌های تهران، کرج، قزوین و سمنان است. از مهم‌ترین رودهای دامنهٔ شمالی البرز سفیدرود و دامنه‌های جنوبی کرج و جاجرود را می‌توان نام برد. قله‌های بسیاری برای کوهنوردی در این رشته کوه وجود داردند که از آن میان می‌توان دماوند، علم‌کوه، خلنو، آزادکوه، شاه‌البرز، سیالان، وروشت، دوبرار، توچال و پهنه‌حصار را نام برد.

ویژگی‌های زمین‌شناسی و جغرافیایی[ویرایش]

از دید چینه‌شناسی و زمین‌ساخت (تکتونیک‌)، رشته‌ کوه‌ البرز به‌ سه بخش‌ خاوری (شرقی‌)، مرکزی‌ و باختری (غربی‌) بخش‌بندی می‌شود. البرز باختری از رودخانه آستارا تا دره سپیدرود، البرز مرکزی‌ از دره سپیدرود تا دره فیروزکوه و رود تالار، و البرز خاوری از دره فیروزکوه‌ تا گرگان‌رود و مرز خراسان‌ کشیده شده است. البرز باختری بخش مهمی‌ از کوه‌های‌ تالش‌ را در برمی‌گیرد. این‌ کوه‌ها از گردنه حیران تا غرب‌ شهرستان‌ هشتپر کمابیش به‌ خط راست به‌ سمت‌ جنوب‌ سپس‌ به سوی جنوب‌‌شرقی‌ امتداد یافته‌ و در جنوب‌ شهرستان‌ رشت‌ به‌ دره سپیدرود می‌پیوندد. [۱]

واژه‌شناسی[ویرایش]

در اوستا «هره برزَیتی» Harā Bərəzaitī پهلوی «هربرز» مرکب از دو جزء: هر، به معنی کوه و برز به معنی بالا و بلند و بزرگ. در ادبیات پارسی «برزکوه» هم به معنی البرز آمده و ترجمهٔ تحت اللفظی آن است.[۲]

اسطوره‌شناسی[ویرایش]

نمای رشته کوه البرز از شهر تهران

رشته کوه البرز و قلهٔ دماوند و به خصوص قارن کوه (قاف) در ناحیهٔ شمال سمنان نقش برجسته‌ای در متون تاریخی طبرستان و افسانه‌های ایرانی دارند.

قله‌ها[ویرایش]

نمایی از طبیعت البرز در منطقه الموت

البرز مرکزی[ویرایش]

نقشهٔ البرز مرکزی قله‌ها: ۱ علم‌کوه
     -۲۵ متر تا ۵۰۰ متر     ۵۰۰ متر تا ۱۵۰۰ متر     ۱۵۰۰ متر تا ۲۵۰۰ متر     ۲۵۰۰ متر تا ۳۵۰۰ متر     ۳۵۰۰ متر تا ۴۵۰۰ متر     ۴۵۰۰ متر تا ۵۶۷۱ متر
۲ آزادکوه ۳ دماوند
۴ دوبرار ۵ دوخواهران
۶ قلعه‌گردن ۷ گرگ
۸ خلنو ۹ مهرچال
۱۰ میشینه‌مرگ ۱۱ ناز
۱۲ شاه البرز ۱۳ سیالان
۱۴ توچال ۱۵ وروشت
۱۶ پهنه‌حصار
رودها: ۰
۱ الموت ۲ چالوس
۳ دوهزار ۴ هَراز
۵ جاجرود ۶ کرج
۷ کجور ۸ لار
۹ نور ۱۰ سرداب
۱۱ سه‌هزار ۱۲ شاهرود
شهرها: ۱ آمل
۲ چالوس ۳ کرج
سایر: D دیزین
E امامزاده هاشم K تونل کندوان
* سد لتیان ** سد لار


البرز غربی[ویرایش]

البرز شرقی[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. جعفری‌، عباس‌، کوهها و کوه‌نامه ایران‌، تهران‌، ۱۳۶۸ش‌
  2. لغتنامه دهخدا

پیوند به بیرون[ویرایش]