استان یزد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۱°۵۳′۴۱″ شمالی ۵۴°۲۱′۲۵″ شرقی / ۳۱.۸۹۴۸° شمالی ۵۴.۳۵۷۰° شرقی / 31.8948; 54.3570

یزد
Yazd Province in 1 frame.jpg
IRAN-OSTAN-YAZD.PNG
مرکز یزد
مساحت ۷۶٬۴۶۹[۱] کیلومترمربع
جمعیت (۱۳۹۰) ١،٠٧۴،۴٢٨ [۲]
تعداد شهرستان‌ها ۱۰
منطقه زمانی IRST (گرینویچ+۳:۳۰)
-تابستان (دی‌اس‌تی) IRDT (گرینویچ+۴:۳۰)

استان یَزد یکی از استان‌های ایران است. مرکز آن شهر یزد است. این استان در مرکز ایران قرار گرفته و از اطراف با استان‌های اصفهان، خراسان جنوبی، کرمان و فارس همسایه است. این استان در حدود ۷۲,۱۵۶ کیلومتر مربع وسعت داشته و به تنهایی ۳۷,۴ درصد از کل وسعت ایران را در بر می‌گیرد. در فصول بهار و تاستان، آب و هوای بیش‌تر مناطق استان، گرم و خشک و در فصول زمستان و پاییز سرد و نسبتاً مرطوب است.[۳] [۴]

در برخی از منابع، بنای اولیه‌ی برخی از شهرهای استان را به سلیمان پیامبر، ضحاک، اسکندر مقدونی و ابراهیم پیامبر نسبت داده‌اند. آثاری چون دست‌افزارهای به‌دست‌آمده از دره‌های شیرکوه، نگاره‌های کوه ارنان و سفال‌های منقوش قلعه‌ی میبد نشان‌دهنده‌ی تمرکز مدنیت یزد در گذشته در چهار منطقه‌ی استان هستند: مهریز و فهرج، یزد، اشکذر و میبد و اردکان.[۵] [۶]

نام[ویرایش]

واژه‌ی "یزد" به معنی پاک و مقدس است و شهر یزد نیز به مفهوم شهر خدا و سرزمین مقدس است.[۳]

کشاورزی[ویرایش]

به دلیل خشکی آب و هوا و اندک بودن میزان بارندگی بین استان‌های ایران کمترین اراضی کشاورزی در یزد قرار دارد. عمده محصولات کشاورزی این استان در شهرستان خاتم تولید میشود، این شهرستان قطب کشاورزی استان یزد میباشد و دارای منابع آبی فراوانی میباشد و محصولاتی همچون گندم، ذرت، زرد آلو، انار، بادام، پسته، انگور و غیره دراین شهرستان تولید میشود و اغلب با شهرستانهای شمال فارس مبادلات کشاورزی خود را انجام می دهند.. از دیگر محصولات کشاورزی استان یزد میتوان به خرما اشاره کرد که در شهرستان بافق تولید میشود. به علت کم‌آبی این استان بیشتر جنبه صنعتی دارد.

صنایع و منابع تأمین انرژی[ویرایش]

صنعت بافندگی یزد از شهرت زیادی برخوردار است. صنعت شیرینی‌سازی در استان یزد از قدمتی دیرینه برخوردار است و محصولات آن صاحب شهرتی شده‌اند که از مرزهای ایران فراتر رفته‌است. مهم‌ترین شیرینی‌جات یزدی با نام‌های قطاب، پشمک و باقلوا شهرت دارند.

بیشترین تولیدات واحدهای صنعتی شهر را منسوجات، کاشی و سرامیک و فرش ماشینی تشکیل می‌دهد. واحدهای صنعتی استان یزد عمدتاً در شهرک‌های صنعتی یزد و میبد و اردکان متمرکز شده‌اند. همچنین یزد دارای معادن زیادی است که مهم‌ترین آنها معدن سنگ آهن چادرملو اردکان و چغارت و معدن سرب و روی کوشک هستند. معادن غنی اورانیوم نیز در اواخر دهه ۸۰ در منطقه ساغند اردکان کشف شده‌است.[نیازمند منبع] جمعیت استان یزد در سرشماری سال ۱۳۸۵ حدود ۹۵۸٬۳۲۳ نفر ثبت شده‌است.

برق استان یزد توسط شرکت برق منطقه‌ای یزد که از سال ۱۳۶۸ تاسیس گردیده‌است تامین می‌شود. این شرکت با فروش بیش از ۵۲ درصد از فروش کل خود در سال به مشترکین صنعتی (بالغ بر ۳ میلیارد کیلووات ساعت انرژی در سال ۸۵) سهم مهمی از صنعت استان را تشکیل می‌دهد.

پیک برق استان در سال ۹۱ حدود ۹۳۰ مگاوات بوده که حدود ۵۵ درصد از این میزان مربوط به صنایع فولاد است. در اواخر بهار ۱۳۹۲، توان نامی نیروگاه‌های نصب‌شده در این استان ۱۴۲۰ مگاوات اعلام شده است. از جمله منابع تأمین انرژی در این استان می توان به نیروگاه سیکل ترکیبی شیرکوه، نیروگاه سیکل ترکیبی چادرملو، نیروگاه زنبق یزد و نیروگاه خورشیدی یزد اشاره نمود. [۷]

تاریخ و فرهنگ[ویرایش]

استان یزد از سرزمین‌های تاریخی است که در میان ایالتهای قدیمی و بزرگ پارس ، اصفهان ، کرمان و خراسان قرار داشته‌است. آبادی نشینی در این منطقه از قدمت طولانی برخوردار است. این سرزمین از گذرگاههای مهم در ادوار تاریخی محسوب می‌شده‌است. این ناحیه در دوره هخامنشیان از راههای معتبر موسسه‌های راهداری، مراکز پستی و چاپاری برخوردار بوده‌است. راهداری در یزد قدیم چنان اهمیتی داشت که خاندان آل مظفر از منصب راهداری ناحیه میبد به پادشاهی رسیدند. با این‌همه این استان از درگیری‌ها و جنگ‌های تاریخ کشور ایران تا حدودی ایمنی داشته‌است. سخت‌گذر بودن راه‌ها به همراه محدودیت منابع آبی مانع عمده تسخیر این منطقه توسط بعضی از حکومتهای بزرگ و کوچک حاشیه و پیرامون این منطقه در طول تاریخ بوده‌است. وجود آثاری از مهر و آناهیتا، ایساتیس و هخامنشی و زندان اسکندر و برج و بارو و کهن درهای بزرگ و عظیم و پناهگاههای متعدد و موبدان و سران ساسانی و ابنیه و یادگارهای بعد از اسلام نظیر مساجد و امامزاده‌ها و مزارها نشانگر فرهنگ و تمدن قبل و بعد از دوره اسلامی بوده‌است.

مردم[ویرایش]

در نظرسنجی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه گیری شد در استان یزد به قرار زیر بود: ۹۸٫۶ فارس (۱۰۰% مرد، ۹۷٫۱% زن)، ۰٫۵ عرب (۱% زن)، ۰٫۹ بدون‌جواب بودند.[۸]

اماکن دیدنی استان یزد[ویرایش]

  • آسیاب آبی اشکذر
  • مسجد ملا احمد مجومرداشکذر
  • (- گنبد عالی (ابرکوه)
  • آتشکده زرتشتیان یزد
  • منارجنبان خرانق
  • امامزاده سید هاشم شریف اباد اردکان
  • نارین قلعه میبد
  • برج کبوتر خانه میببد
  • کاروانسرای شاه عباسی میبد
  • یخچال میبد
  • آسیاب دوسنگی میبد
  • امامزاده خدیجه خاتون میبد
  • مسجد جامع ندوشن(ميبد)
  • مقبره سیدرکن الدین
  • مقبره سید شمس الدین
  • آب انبار شش بادگیر
  • میدان امیر چخماق
  • پیر سبز چک چک
  • خانهٔ لاری‌ها
  • رباط ساغند
  • زندان اسکندر
  • سرو کهن ابرکوه
  • غار چهار طاقی
  • قلعهٔ مروست.
  • مسجد جامع کبیر یزد
  • مسجد ریگ مجومرداشکذر(قرن هشتم این مسجد تا سال ۱۳۶۹ شمسی در زیر شن مدفون بود و در آنسال کشف شد)
  • مجموعه باغ وزیر حجت آباداشکذر

مسجد شاه ولی

  • میدان و حمام خان
  • باغ دولت آباد
  • مسجد فهرج.
  • امام زاده عبدالله بافق
  • بقعه قاضی میر جعفر بافق
  • تپه های شن روان صادق آباد بافق
  • خانه وحشی بافقی
  • مسجد جامع بافق
  • ارگ عبدالرضا خان بافقی
  • قلعه باقر آباد و صادق آباد بافق

همچنین از مناطق خوش آب وهوای استان مهریز، تفت، ده بالا، طزرجان و غربال‌بیز هستند.

شهرستان‌ها[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. استانداری یزد - سيماي استان
  2. پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران-آمار سال ۱۳۹۰
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «آشنایی با استان یزد». همشهری. 
  4. «آشنایی با استان یزد». آسمونی. 
  5. «آشنایی با استان یزد». 
  6. «آشنایی با استان یزد». اداره کل میراث فرهنگی استان یزد. 
  7. «صنایع یزدی در فصل پیک امسال هم با برق همکاری می‌کنند». سایت خبری شرکت توانیر، ۲۰ خرداد ۱۳۹۲. 
  8. شماره کتابشناسی ملی:۲۸۹۰۶۱۹/طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:استان یزد/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس -شابک:۳-۶۶-۶۶۲۷-۶۰۰-۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۲۹۱ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

مفاخر استان یزد