آلبانیای قفقاز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نواحی جغرافیایی منطقه قفقاز در ۲۹۰ پیش از میلاد. در کنار آلبانیای قفقاز، دیگر نواحی نام‌برده در نقشه عبارتند از: ایبریا، کولخیس، ارمنستان بزرگ، ارمنستان کوچک، آتروپاتن، و منطقه سرمت‌ها و ماساژت‌ها.

آلبانیای قفقاز(ایرانی : اران، ارمنی : الوانک) کشور باستانی در قفقاز. این کشور از شمال به کوهستان کرائونیان که در قفقاز کشیده شده، از شرق به دریای خزر و از جنوب هم به رودخانه ارس محدود شده است. از جانب غربی، مرزش ناپایدار است، استرابو اظهار داشته که رودخانه کورا (کُر) مرز غربی آلبانی است که این مرز بارها از جانب آلبانیایی‌ها یا ارمنی‌ها مورد تاخت و تاز قرار گرفته بود. در انتهای شرقی مرز قفقاز، گذرگاهی در کنار ساحل دریای خزر باز می‌گردد. که به دروازه‌های آلبانیا و دروازه‌های خزر توسط باستانیان، پهک چورای یا ایوری پهک توسط ارامنه نامیده می شود.[۱]

نقشه قفقاز و مناطقی مرزی

آلبانیا در ارمنی باستان Աղուանք و ارمنی امروزی Աղվանք (آقوانک) وبه سایر زبانهای قفقازی «آلبانیا» به منطقه‌ای فراتر از کل جمهوری آذربایجان امروز گفته می‌شد. پادشاهی آلبانیا از چهار قرن پیش از میلاد تا نیمه اول قرن نهم میلادی برقرار بود و در سال ۳۳۱ پیش از مسیح از آن به عنوان ساتراپ ایران یاد شده. از آن دوران نام هیچ شهری در این منطقه در جایی یاد نشده. پایتخت آلبانیا در کنار دریای خزر قرار داشت. در سال ۳۸۷ که ساسانیان و رومی‌ها ارمنستان را بین خود تقسیم کردند منطقه آلبانیا تابع مطلق ایران شد. ساسانیان در سال ۵۱۰ میلادی آخرین حاکم بومی را برکنار کرده و اداره منطقه را به کل بدست گرفتند.

نام[ویرایش]

دلیل نامگذاری این دولت به نام آلبانی به این دلیل است که در زبان لاتین مناطق کوهستانی را آلبانیا می‌نامیدند (بهمین دلیل کشور آلبانی کنونی به همین نام نامیده می‌شود). جالب اینکه مناطق شمالی آلبانیا را امروزه داغستان می‌نامند که به ترکی یعنی سرزمین کوهستانی

محدوده[ویرایش]

مرزهای آلبانیا از شمال به رود ترک (Terek) واقع در شمال داغستان، ازجنوب به رود ارس، از شرق به رود ارس و از غرب به قلعه هوناراکرت و گرجستان و ساحل غربی دریاچه سوان (گوگچه) محدود می‌شد. شهرهای مهم آلبانی کابالکا (قبله کنونی) پرتو (بردع کنونی) پایتاکران (بیلقان کنونی) سماخیا (شماخی کنونی) شکی، آماراس، هوناراکرت، و کیش (قیس) بودند.

مردم[ویرایش]

به نوشته استرابون اهالی آلبانی از طوایفی که به ۲۶ زبان مختلف قفقازی صحبت می‌کردند تشکیل شده بود[۲]. برخی از این طوایف عبارت بودند از: اوتیها, گارگارها, سوده‌ها (Sovde), موغها (مغ), ساکاسینها, ماردها, آریاکها و آناریاکها و قل‌ها (Qel) و لق‌ها.[نیازمند منبع]

در دوره ساسانی اقوام ایرانی توسط ساسانیان در منطقه ساکن شدند. در قرن سوم و چهارم با ورود اقوام ترک زبانی مانند هون‌ها، سوواری‌ها، خزرها، بارسیل‌ها و... از گذرگاه دربند تنوع نژادی آلبانی بیشتر شد.

مذهب[ویرایش]

استرابو جزئیات جالبی دربارهٔ مذهب آلبانیایی‌ها به ما می‌هد که می‌گوید آلبانیایی‌ها 3 خدا را می‌پرستیدند: زئوس، خورشید و ماه. گرچه متداول است که این خدایان 3 گانه را به خدایان سه‌گانه مزدائی ایرانی و ارمنی، میترا، اهورامزدا و آناهیتا مربوط ساخته‌شود، اما این نزدیکی نادرست است. بدون انکار تاثیرپذیری آئین مزدا از ارمنستان بر مذهب آلبانیا، لازم است دیگر فاکتورهای خارجی و وجود لایه‌های بومی را در ذهن داشته باشیم. جایگاه ماه، نزدیک مرز ایبری دارای قلمرو وسیع و مقدس که توسط کشیش رده‌بالا، که دوم در رتبه در کل پادشاهی بود، اداره می‌شود.[۱]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Chaumont، ALBANIA، 1:‎ 806-810.
  2. Minorsky,v. , caucasia.iv

منابع[ویرایش]

Chaumont, M. L. “ALBANIA”. In Encyclopædia Iranica. vol. 1. New York: Bibliotheca Persica Press, 1985. 806-810. Archived from the original on 2013-1-5. Retrieved 2013-1-5. 

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ آلبانیای قفقاز موجود است.


مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Albania»، ویکی‌پدیای آلمانی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۷۱ شهریور ۱۳۹۰).

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Caucasian_Albania»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۷۱ شهریور ۱۳۹۰).

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]